Sinh thời, Maria Montessori luôn nỗ lực để mang đến một nền giáo dục công bằng cho trẻ em nghèo. Ảnh minh họa: Một cảnh trong phim Maria Montessori.

Anna Maccheroni đã kể lại một cách sinh động ấn tượng của mình khi lần đầu nghe bà Montessori giảng về chủ đề này ở một khóa học dành cho giáo viên tại Đại học Rome vào năm 1906.

“Giảng đường chật kín những người trẻ thuộc cả hai giới. Giảng viên đứng suốt buổi thuyết giảng, và luôn nhìn thẳng vào người nghe với cái nhìn sắc sảo, thấu suốt”.

Sau buổi học, tôi phát hiện ra rằng ngay cả trước một lượng lớn khán giả, bằng cách nào đó bà vẫn có thể cảm nhận từng người một cách riêng biệt, như thể tiếp xúc tinh thần.

“Tôi nhận thấy ngay bà là một phụ nữ rất ưa nhìn; nhưng điều khiến tôi ấn tượng hơn là bà không chạy theo xu hướng của nhiều phụ nữ trí thức thời đó, vốn thường ăn mặc theo kiểu nam tính. Trang phục của bà tuy giản dị nhưng vẫn giữ nét thanh lịch và nữ tính.

Trong bài giảng khai mạc đó, bà không nói nhiều về nhân học, mà nói về trường học - về chức năng mà một ngôi trường nên có. Bà nhấn mạnh hai điểm chính: thứ nhất, nhiệm vụ của giáo viên là giúp đỡ chứ không phải phán xét; thứ hai, lao động trí óc thực sự không làm người ta kiệt sức mà ngược lại, cung cấp dưỡng chất, nuôi dưỡng tinh thần.

Bà là một giảng viên cuốn hút với phong thái dễ chịu và duyên dáng. Mọi điều bà nói đều đầy ấm nồng sức sống. Tôi nhớ nhận xét của một số sinh viên, ‘Những bài giảng của bà khiến chúng tôi muốn trở nên tốt đẹp’, câu này làm tôi nhớ đến lời một giáo viên khác từng nói tại một khóa học khác của bà một hoặc hai năm sau đó, ‘Chúng tôi không hiểu hết điều bà muốn dạy; nhưng tất cả chúng tôi đều cảm thấy được khơi dậy tinh thần.’”

Ngoài công việc giảng dạy tại Đại học Rome và Trường Đào tạo dành cho nữ giới, bà còn làm việc tại các phòng khám và bệnh viện ở Rome, và dường như khó mà tin được, bà thậm chí còn mở phòng khám riêng, ít nhất là trong một khoảng thời gian của giai đoạn này.

Với bà, bệnh nhân - dù ở bệnh viện hay tại nhà riêng của họ - không bao giờ chỉ là “ca bệnh” vì bên cạnh kiến thức và tay nghề, bà luôn có sự tận tâm cá nhân. Giai thoại dưới đây do một phụ nữ sống ở Rome kể lại cho tác giả bộc lộ rõ điều này.

Một ngày nọ, bác sĩ Montessori được gọi đến khám cho một cặp song sinh sơ sinh đang cận kề cái chết, đến mức cha chúng nói: “Gọi bác sĩ làm gì nữa, chúng chết rồi”. Gia đình này quá nghèo, không đủ tiền thuê người giúp việc hay y tá.

Khi đến nơi, nữ bác sĩ trẻ lập tức hiểu rõ tình hình. Bà cởi áo khoác, nhóm lửa, đưa người mẹ lên giường nghỉ rồi đun nước, tắm cho hai đứa bé và “ôm chúng theo một cách đặc biệt”.

Bà chuẩn bị thức ăn, và từng chút một, từng giờ một, đưa chúng trở lại sự sống - cùng một lúc bà làm người giúp việc, đầu bếp, y tá lẫn bác sĩ.

Về sau, mỗi khi người mẹ ấy cùng các con gặp nữ bác sĩ ngoài phố, bà thường đẩy chúng về phía bà Montessori và nói: “Đến chào cô ấy đi các con, đó mới là mẹ thật của các con; cô ấy đã cho các con sự sống”. Một lời khen thật tốt lành, và hoàn toàn xứng đáng.

Nếu trường hợp trên là điển hình cho cách bác sĩ Montessori đối đãi với bệnh nhân nghèo trong phòng khám tư của mình (và theo các nguồn khác thì đúng vậy), thì thật tốt là bà không phải sống dựa vào nguồn thu nhập từ công việc đó.

May mắn thay, như chúng ta đã thấy, bà còn nhiều “sắt nung trong lò” khác, chẳng hạn công việc tại phòng khám tâm lý, vị trí giảng viên tại trường đào tạo và sau này là chức Giáo sư Nhân học tại trường đại học.

Nhưng thời điểm ấy sắp đến và đến rất sớm, dù lúc đó bà chưa hay biết, và bà liền từ bỏ phòng khám tư, rút lui khỏi mọi vị trí giảng dạy để “lên đường” như Columbus băng qua những vùng biển chưa ai khám phá để tìm ra một Thế giới mới.