Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Nguyễn Kim Đoán - Phó chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi Đồng Nai - cho rằng, trong bối cảnh dịch tả lợn châu Phi còn phức tạp, lực lượng thú y phải là “hàng rào kỹ thuật” đầu tiên để ngăn lợn bệnh ra khỏi chuồng trại, đi qua giết mổ và vào bếp ăn, trường học. Theo nguyên tắc, một con lợn từ xuất chuồng, vận chuyển đến giết mổ đều phải qua kiểm soát của ngành thú y. Vì vậy, việc lợn nhiễm bệnh vẫn lọt vào suất ăn tập thể cho thấy các khâu kiểm dịch, kiểm soát giết mổ và giám sát lưu thông đã có lỗ hổng đáng báo động.
Biểu hiện của thiếu trách nhiệm và lương tâm nghề nghiệp
Ông Đoán cho biết, với dịch tả lợn châu Phi, nhiều trường hợp có thể nhận diện qua triệu chứng lâm sàng, nhưng cũng có những ca bệnh tiềm ẩn. Nếu chỉ kiểm tra hình thức, thiếu công cụ và quy trình chặt chẽ thì rất dễ bị bỏ lọt. Do đó, thú y cơ sở không thể làm theo kiểu thủ tục mà phải thực sự là lực lượng sàng lọc rủi ro ngay từ đầu chuỗi.
“Nếu một lượng lớn thịt lợn bệnh đi qua nhiều khâu rồi vào tận bếp ăn, trường học, thì không thể coi là sơ suất, mà phải nhìn thẳng vào khả năng đã có sự phớt lờ trách nhiệm trong kiểm soát”, ông Đoán nhấn mạnh.
 |
| Theo chuyên gia, việc lực lượng thú y cơ sở bị thu hẹp là thực tế, song không thể lấy lý do thiếu người hay thu nhập thấp để biện minh cho việc buông lỏng quản lý. |
Những lỗ hổng này càng bộc lộ rõ trong bối cảnh hệ thống thú y cơ sở tại nhiều địa phương đã bị thu hẹp sau quá trình sắp xếp bộ máy. Ở không ít nơi, trạm thú y cấp huyện bị sáp nhập vào trung tâm dịch vụ nông nghiệp; lực lượng thú y xã, thôn không còn vị trí chuyên trách, chuyển sang kiêm nhiệm hoặc hợp đồng thời vụ. Hệ quả là địa bàn rộng nhưng nhân lực mỏng, cán bộ phải phụ trách nhiều xã, khiến việc giám sát dịch bệnh và kiểm soát lưu thông không còn được thực hiện thường xuyên.
Theo ông Đoán, việc lực lượng thú y cơ sở bị thu hẹp thời gian qua là thực tế, kéo theo năng lực kiểm soát suy giảm. Tuy nhiên, không thể lấy lý do thiếu người hay thu nhập thấp để biện minh cho việc buông lỏng quản lý, càng không thể làm ngơ trước nguy cơ lợn bệnh ra thị trường.
“Khi đã được giao nhiệm vụ mà vẫn để lợn bệnh lọt qua, đó trước hết là vấn đề trách nhiệm nghề nghiệp. Một mắt xích lỏng lẻo không chỉ gây thiệt hại cho ngành chăn nuôi mà còn đe dọa trực tiếp an toàn thực phẩm, sức khỏe người dân, đặc biệt là trẻ em trong các bếp ăn tập thể. Nếu lợn bệnh, thậm chí đã biểu hiện nặng, vẫn bị đưa vào giết mổ và tiêu thụ thì đó không còn là sai sót nghiệp vụ, mà là biểu hiện của sự thiếu trách nhiệm và lương tâm nghề nghiệp”, ông Đoán nói.
Siết lại kỷ luật thực thi
TS Nguyễn Xuân Dương - Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam cho rằng, các vụ việc vừa qua cũng cho thấy điểm yếu của ngành thú y hiện nay không chỉ là thiếu nhân lực, mà là sự đứt gãy trong cơ chế giám sát theo chuỗi. Khi trách nhiệm bị chia cắt theo từng khâu nhưng thiếu kiểm tra chéo hiệu quả, chỉ cần một mắt xích buông lỏng là toàn bộ hệ thống có thể mất kiểm soát.
Theo ông Dương, để thực phẩm không bảo đảm an toàn lưu thông không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng mà còn làm méo mó cạnh tranh, tạo áp lực lên những cơ sở sản xuất nghiêm túc. Vì vậy, cùng với việc củng cố lực lượng thú y cơ sở, điều quan trọng hơn là phải siết lại kỷ luật thực thi, xác lập rõ trách nhiệm đến từng khâu, từng con người trong toàn bộ chuỗi kiểm soát.
Ông Phan Quang Minh - Phó cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - khẳng định vụ việc hàng loạt cán bộ thú y bị khởi tố liên quan đến việc đưa gia súc bệnh, chết vào bếp ăn trường học là đặc biệt nghiêm trọng.
 |
| Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Cần Thơ khởi tố cán bộ Trạm Chăn nuôi và Thú y khu vực XIII mới đây do tiếp tay cho vi phạm, để lợn bệnh lọt cửa. |
Theo ông Minh, thời gian tới Bộ NN&MT sẽ thành lập các đoàn kiểm tra chuyên đề về hoạt động giết mổ, kiểm soát giết mổ trên phạm vi toàn quốc; rà soát, hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng quản lý chuỗi, truy xuất nguồn gốc và quản lý rủi ro, lấy khâu giết mổ làm trung tâm kiểm soát. Cùng với đó là việc chấn chỉnh công tác kiểm dịch tại các lò giết mổ, tăng cường kiểm soát vận chuyển nội địa và kiểm dịch qua biên giới.
Thứ trưởng Bộ NN&MT Phùng Đức Tiến cho rằng, qua hàng loạt vụ việc vi phạm vừa qua, ngành thú y phải thực sự nhìn lại trách nhiệm của mình. Ông Tiến dẫn chứng, tình trạng nhập lậu con giống gia cầm vẫn diễn ra phức tạp, thậm chí bày bán công khai, lĩnh vực thuộc trách nhiệm trực tiếp của thú y nhưng chưa được kiểm soát hiệu quả.
Tuy nhiên, ông Tiến cũng lưu ý, lĩnh vực giết mổ, kiểm dịch và phòng chống dịch bệnh động vật vốn rất phức tạp, trong khi mô hình giết mổ nhỏ lẻ vẫn phổ biến. Cả nước hiện còn gần 25.000 cơ sở giết mổ nhỏ lẻ nhưng chỉ có hơn 550 cơ sở tập trung. Dù đã có nhiều đề án, quy định kiểm soát từ chăn nuôi đến chế biến, việc triển khai ở một số nơi vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.
Lãnh đạo Bộ NN&MT yêu cầu phải siết chặt kỷ cương, nâng cao trách nhiệm của từng khâu, từ cơ quan quản lý đến doanh nghiệp và người chăn nuôi, đồng thời rà soát, điều chỉnh những cơ chế, chính sách không còn phù hợp.
