Tính cách mâu thuẫn của tác giả 'Chúa tể những chiếc nhẫn'

Dường như ai cũng đồng tình rằng John Ronald Reuel Tolkien là tiểu thuyết gia người Anh có tầm ảnh hưởng lớn nhất của thế kỷ 20. Tác phẩm Chúa tể những chiếc nhẫn của ông thường xuyên đứng đầu các cuộc bình chọn về tiểu thuyết vĩ đại mọi thời đại.

Tuy nhiên, kể từ cuốn tiểu sử chính thức do Humphrey Carpenter chấp bút năm 1977, chỉ có tác phẩm Tolkien and the Great War của John Garth đã nỗ lực bổ sung những tư liệu mới về nhân vật đầy bí ẩn đã sáng tạo nên thế giới Trung Địa. Do vậy sự xuất hiện của tác phẩm The King Under the Mountain đã nhận được nhiều chú ý về phong cách độc đáo.

Phong cách đặc sắc của “The King Under the Mountain”

Tờ Wall Street Journal (WSJ) cho rằng The King Under the Mountain không phải là một cuốn tiểu sử về Tolkien, dù cụm từ “Đi tìm” (In Search of) trong tiêu đề có thể gợi ý như vậy. Tờ The New York Times nhận định tác phẩm này vừa là sự kết hợp giữa một cuốn tiểu sử và một bài phân tích phê bình về Tolkien.

Cuốn sách ra mắt ngày 3/11. Ảnh: Amazon.

Dù là nhận định nào, tác phẩm này đã cho thấy sự đặc sắc riêng, tập hợp tư liệu từ những “hang động xa xôi nhất trong trí tưởng tượng của Tolkien, nơi mà… các nhà phê bình và người viết tiểu sử hiếm khi đặt chân tới”, tờ Financial Times cho hay.

Cuốn sách mang phong cách tường thuật theo trình tự thời gian mạch lạc, đan xen với các nhận định phê bình cùng một số bài tiểu luận về các chủ đề như tôn giáo của Tolkien hay tầm ảnh hưởng văn hóa lâu dài của ông.

Các chương sách còn được viết theo phong cách tiểu luận, xem xét nhiều khía cạnh khác nhau như quan điểm chính trị của Tolkien, nguồn gốc hình thành vùng Trung Địa, thái độ của ông đối với phụ nữ, các mối quan tâm học thuật, và đức tin tôn giáo, một phần cốt lõi tạo nên con người ông.

Một lý do cho phong cách đặc biệt này có thể xuất phát từ việc Tolkien từng phản đối việc diễn giải các tác phẩm văn học dựa trên tiểu sử cá nhân của tác giả. Ngay từ đầu cuốn sách của mình, Taylor cũng đã trung thực khi trích dẫn hai lá thư của Tolkien thể hiện quan điểm này (trong đó có một lá thư gọi việc dùng tiểu sử nhà văn để hiểu tác phẩm là “hoàn toàn vô ích và sai lầm”).

Tính cách của Tolkien

Theo Financial Times, trọng tâm của cuốn sách khắc họa một Tolkien đầy ẩn số, trong đó có một “khoảng cách mênh mông giữa đời thực và những gì nảy sinh trong tâm trí ông”.

Vẻ ngoài chỉn chu, đậm chất học giả của Tolkien che giấu một con người từng trải qua hàng loạt biến động cá nhân dữ dội: gia đình di cư từ Nam Phi sang Anh, mất cả cha lẫn mẹ khi còn nhỏ, mối tình âm thầm đầy say đắm thời niên thiếu với Edith, một cô gái mồ côi lớn tuổi hơn, người sau này trở thành vợ ông, rồi quãng thời gian phục vụ trong quân ngũ với tư cách sĩ quan trong Thế chiến thứ nhất, nơi hai trong số ba người bạn thân thiết nhất của ông đã hy sinh.

Tolkien năm 1972. Ảnh: Camera Press/ Redux.

Trong đời sống gia đình, sự đối lập còn được thể hiện qua những suy ngẫm về cuộc hôn nhân lâu dài của ông và Edith. Từng là người phụ nữ đầy cuốn hút khiến Tolkien say mê, Edith dần trở thành một người vợ bị bỏ bê, phải chịu đựng nhiều bệnh tật, và khoảng cách giữa bà với sự lãng mạn thuở mới yêu ngày càng trở nên xa vời đầy xót xa.

Chính trong thực tế đầy khó khăn này, The Hobbit ra đời gần như tình cờ, bắt nguồn từ niềm đam mê với các ngôn ngữ tưởng tượng, điều vốn là niềm an ủi riêng tư của Tolkien từ thuở nhỏ. Việc ông có thể hoàn thành tác phẩm này quả là một điều kỳ diệu, nhất là khi xét đến “khả năng trì hoãn gần như vô hạn” của chính ông.

Taylor cũng lần theo quá trình hình thành đầy chậm rãi của bộ sử thi Chúa tể những chiếc nhẫn, thông qua rất nhiều lớp bản thảo được viết trong suốt gần 20 năm. Khi bộ tiểu thuyết này được xuất bản trọn vẹn, Tolkien đã 63 tuổi. Ông thường được bạn bè gọi là Ronald, là một giảng viên tiếng Anh, trước tiên tại Đại học Leeds, sau đó từ năm 1925 là tại Đại học Oxford.

Sau khi nghỉ dạy vào năm 1959, Tolkien dành những năm tháng cuối đời để đối mặt với sự nổi tiếng ngoài ý muốn, đồng thời nỗ lực hoàn thiện The Silmarillion, tác phẩm tập hợp huyền thoại và những câu chuyện mà ông đã dày công xây dựng suốt nhiều thập kỷ. Ông qua đời năm 1973.

Với cách tiếp cận thấu đáo, sâu sắc và được nghiên cứu kỹ lưỡng, The King Under The Mountain đã nhìn nhận tính cách đầy mâu thuẫn của Tolkien bằng thái độ nhẹ nhàng, đồng thời tôn vinh tài năng bí ẩn nhưng không thể phủ nhận của ông.