Theo 3 nguồn tin am hiểu các đánh giá tình báo của Mỹ, Tehran hiện sở hữu công cụ đòn bẩy đầy sức mạnh đối với kinh tế toàn cầu. Cụ thể, sau chiến sự, có một thực tế không thể phủ nhận: Iran đã chứng minh được khả năng phong tỏa eo biển Hormuz trong thực tế.
Các đánh giá tình báo của Mỹ cho rằng việc Iran tiếp tục đóng cửa eo biển hoàn toàn có thể tái diễn trong tương lai.
Eo biển Hormuz mạnh hơn vũ khí hạt nhân
Một nguồn tin am hiểu các đánh giá tình báo Mỹ nói với CNN: "Về thực chất, giờ đây Iran đã nắm quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Eo biển này là vũ khí mạnh hơn bất kỳ loại vũ khí hạt nhân nào”.
Một nguồn tin khác cho biết trong tác chiến bất đối xứng, Iran cũng nhận thấy rõ tác dụng của các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu tại các quốc gia vùng Vịnh. Đây là công cụ đòn bẩy thứ hai mà Tehran có thể tận dụng trong tình huống xấu.
Mỹ đã phải tiến hành các cuộc đàm phán căng thẳng với Iran để ưu tiên mở lại eo biển Hormuz trước hết. Điều này phản ánh rõ đòn bẩy Hormuz quan trọng như thế nào đối với Mỹ và thế giới. Nhà Trắng và Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ hiện chưa phản hồi yêu cầu bình luận của CNN.
Lý do khiến Iran tin rằng họ có thể tiếp tục sử dụng eo biển Hormuz như một công cụ gây sức ép là bởi nước này vẫn duy trì được phần lớn kho vũ khí sau chiến sự. Kho vũ khí đó bao gồm tên lửa, bệ phóng tên lửa, máy bay không người lái, và hàng trăm tàu cao tốc cỡ nhỏ.
CNN đã tiếp cận được những nguồn tin tình báo cho biết Iran đang khôi phục năng lực công nghiệp quốc phòng nhanh hơn dự đoán của Mỹ. Nước này đã bắt đầu sản xuất máy bay không người lái trở lại.
    |
Người dân Iran vui chơi trên bãi biển Bandar Abbas, phía xa là tàu thuyền neo đậu trên eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters. |
Trong khi Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận khung nhằm mở lại eo biển và cơ bản chấm dứt xung đột, nhiều nguồn tin cho biết Iran vẫn sẵn sàng tung ra "vũ khí hạt nhân" trong lĩnh vực kinh tế, nếu các cuộc đàm phán tiếp theo đổ vỡ.
Kịch bản này bao gồm phong tỏa eo biển Hormuz, đồng thời huy động lực lượng Houthi - đồng minh của Iran tại Yemen - phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb, tuyến đường nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương.
Eo biển Bab el-Mandeb cũng là một trong những eo biển có giá trị thương mại quan trọng đối với thế giới. Bab el-Mandeb đã trở thành tuyến vận tải thay thế rất quan trọng trong thời gian eo biển Hormuz bị gián đoạn.
Nếu đồng thời đóng cả eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb, tác động đối với kinh tế toàn cầu sẽ vô cùng nghiêm trọng.
Các nguồn tin cho biết ngay cả trong giai đoạn căng thẳng nhất của chiến sự, Iran cũng chưa yêu cầu Houthi thực hiện động thái phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb, bởi nước này hiểu rõ động thái ấy sẽ gây ra những hệ lụy khó lường cho cuộc xung đột và cho cả thế giới.
Mỹ sẽ nhớ mãi sai lầm chiến lược tại Iran
Theo các nguồn tin tình báo, quyết định phát động chiến dịch quân sự của Tổng thống Trump, mà không tính toán đến khả năng Iran đóng eo biển Hormuz, đã để lại những hệ quả lâu dài. Điều này cũng đặt ra câu hỏi về khả năng Tehran tiếp tục đóng cửa eo biển Hormuz như một đòn bẩy gây sức ép trong tương lai. Vấn đề này hiện vượt ra ngoài phạm vi của thỏa thuận khung sắp ký.
Ngày 16/6, một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ cho biết, một trong những mục tiêu được đặt ra cho các vòng đàm phán tiếp theo giữa Mỹ và Iran là tạo được cơ chế khiến việc đóng eo biển không còn khả năng tái diễn.
Kể từ khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz, các cơ quan tình báo Mỹ đã đánh giá khả năng Tehran tái sử dụng biện pháp này trong tương lai.
Hai nguồn tin am hiểu đánh giá của cộng đồng tình báo Mỹ thừa nhận khả năng cao Tehran sẽ sử dụng lại biện pháp này trong tương lai, nếu có diễn biến xấu xảy ra.
Dù hiện chưa có sự đồng thuận hoàn toàn trong cộng đồng tình báo Mỹ trong vấn đề này, nhiều nguồn tin khẳng định Iran chắc chắn đã trở nên tự tin hơn sau chiến sự. Iran đã chứng minh họ vừa có thể đóng eo biển Hormuz, vừa tấn công cơ sở hạ tầng trọng yếu của các quốc gia vùng Vịnh, mà không gây cạn kiệt kho vũ khí của chính mình.
  |
Bé gái chơi xích đu trên bãi biển Bandar Abbas (Iran) trông ra eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters. |
Iran từ lâu đã đe dọa phong tỏa eo biển Hormuz nếu bị tấn công từ bên ngoài. Tuy nhiên, trước khi ông Trump phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran ngày 28/2, Tehran chưa từng chứng minh năng lực thực hiện lời đe dọa đó.
Nhiều nguồn tin cho biết chính quyền ông Trump đánh giá thấp khả năng Iran đóng eo biển là bởi hành động này cũng sẽ gây thiệt hại kinh tế rất nặng nề cho Iran. Quan điểm rằng Iran chỉ “giỏi dọa” càng được củng cố, khi Iran không thực hiện các lời đe dọa sau những cuộc không kích của Mỹ và Israel hồi mùa hè năm 2025.
Các quan chức cấp cao trong chính quyền ông Trump cũng tin rằng một số cường quốc có lợi ích kinh tế lớn đi qua eo biển Hormuz sẽ sử dụng tầm ảnh hưởng đối với Iran, để ngăn nước này phong tỏa eo biển.
Vì vậy, Washington ưu tiên tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào mục tiêu quân sự của Iran, thay vì dành nguồn lực để ngăn chặn việc phong tỏa eo biển Hormuz. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau khi xung đột bùng phát, chính quyền ông Trump nhận ra họ đã tính toán sai.
"Mất quyền kiểm soát eo biển là sai lầm lớn nhất của Mỹ trong chiến sự vừa qua, bởi đây là quân bài mà Mỹ không có cách hóa giải, nếu không huy động toàn bộ sức mạnh quân sự và chấp nhận rủi ro lớn", một nguồn tin từng tham gia công tác lập kế hoạch cho chiến sự của Mỹ tại Iran thừa nhận.
Nguồn tin này cho biết Tehran không đóng eo biển ngay sau các cuộc không kích đầu tiên, mà chờ thêm vài ngày để xác định chính xác mục tiêu của Mỹ và Israel khi phát động chiến sự. "Iran đã tính toán rất kỹ trong từng bước leo thang", nguồn tin nhận định.
Khi nhận biết chiến sự lần này thực sự là mối đe dọa mang tính tồn vong, tình hình nguy cấp đã khiến Iran quyết định leo thang xung đột theo cách chưa từng có tiền lệ.
Theo các nguồn tin, ở thời điểm hiện tại, Iran vẫn đang tiếp tục điều chỉnh cách tiếp cận. Chưa rõ sau thỏa thuận khung sắp ký kết, cục diện đàm phán giữa Mỹ và Iran sẽ thay đổi thế nào.
Tuy nhiên, điều rõ ràng là Tehran đã giành được đòn bẩy quan trọng. Dựa trên ưu thế vị trí địa lý tự nhiên không thể thay đổi, eo biển Hormuz vẫn luôn là quân bài nằm chắc trong tay Tehran để họ chuẩn bị phản ứng trong những trường hợp xấu.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này...
