Thư viện Đà Nẵng chuyển đổi số, phát triển tài nguyên tri thức

Năm 2023, Thư viện Đà Nẵng đưa hệ thống trả sách tự động 24/7 vào hoạt động, đây là hệ thống trả sách tự động đầu tiên trong hệ thống thư viện công cộng cả nước.

Số hóa gần 600.000 trang tài liệu

Từ những bước đầu ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động nghiệp vụ từ năm 2000, Thư viện Đà Nẵng đã từng bước xây dựng nền tảng cho quá trình chuyển đổi số. Trong đó, giai đoạn 2017-2020 đánh dấu bước phát triển quan trọng khi hệ thống thư viện công cộng được kết nối, chia sẻ dữ liệu và từng bước hình thành mạng lưới phục vụ bạn đọc trên môi trường số.

Trước đó, năm 2015, Thư viện được đầu tư nâng cấp trụ sở, trang thiết bị máy tính, máy chủ, thiết bị lưu trữ, hệ thống an ninh và phần mềm quản lý thư viện. Đây là cơ sở để đơn vị tiếp tục ứng dụng công nghệ vào hoạt động chuyên môn, đổi mới phương thức quản lý và nâng cao chất lượng phục vụ.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình chuyển đổi số là số hóa tài nguyên thông tin, đặc biệt là các tài liệu có giá trị về lịch sử, văn hóa và con người Đà Nẵng.

Từ năm 2014, Thư viện đã triển khai số hóa tài liệu địa chí bằng phương pháp chụp ảnh, quét tài liệu. Đến năm 2017, việc được trang bị máy quét robot Treventus 2.0 cùng các phần mềm xử lý tài liệu và nhận dạng ký tự quang học (OCR) đã giúp đẩy nhanh tiến độ số hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu trữ, tra cứu và khai thác tài liệu.

Theo thống kê, đến nay, Thư viện đã số hóa 2.705 tên tài nguyên với tổng cộng 598.930 trang tài liệu. Nguồn tài nguyên này chủ yếu được hình thành từ tài liệu địa chí và các bài viết, công trình nghiên cứu đăng trên báo, tạp chí liên quan đến Đà Nẵng.

Các tài liệu được lựa chọn số hóa tập trung vào những nội dung có giá trị nghiên cứu, tham khảo như lịch sử địa phương, danh nhân, phong tục tập quán, tín ngưỡng và tôn giáo… Qua đó, góp phần bảo tồn nguồn tư liệu, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận di sản tư liệu cho người dân và giới nghiên cứu.

Đáng chú ý, năm 2020, Thư viện Đà Nẵng đã phối hợp với Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM sưu tầm, số hóa tài liệu Hán - Nôm trên địa bàn Đà Nẵng. Kết quả ban đầu thu được 315 bản sắc phong cùng một số tài liệu văn tế cổ, bổ sung nguồn tư liệu có giá trị phục vụ nghiên cứu lịch sử, văn hóa địa phương.

Sau khi được xử lý và biên mục theo các chuẩn nghiệp vụ như MARC21 và Dublin Core, tài liệu số được đưa lên hệ thống tra cứu trực tuyến tại địa chỉ http://opac.thuvien.danang.gov.vn, tạo điều kiện để bạn đọc tìm kiếm và khai thác thông tin thuận tiện hơn.

Mở rộng nguồn tài nguyên số, kết nối mạng lưới thư viện

Bên cạnh nguồn tài liệu tự số hóa, Thư viện Đà Nẵng còn chú trọng hợp tác với các đơn vị cung cấp tài nguyên số nhằm đa dạng hóa nguồn thông tin, đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu của bạn đọc.

Từ năm 2015, Thư viện từng bước phát triển nguồn tài nguyên thông tin thông qua các chương trình liên kết, hợp tác. Hiện đơn vị bổ sung nhiều nguồn tài liệu số, trong đó có 635 đầu sách tiếng Việt của Nhà xuất bản Tổng hợp TP.HCM, hơn 1,5 triệu đầu tài liệu từ Công ty Tài liệu trực tuyến Vina và 254 đầu sách điện tử tiếng Anh từ Gale Ebook.

Thư viện cũng tham gia Liên hợp Thư viện Việt Nam, qua đó cung cấp quyền truy cập các cơ sở dữ liệu khoa học quốc tế như ProQuest Central và Credo Reference. Những nguồn tài nguyên này góp phần mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, đặc biệt đối với nhu cầu nghiên cứu chuyên sâu và học tập suốt đời.

Song song với phát triển tài nguyên số, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu trong hệ thống thư viện công cộng cũng được đẩy mạnh. Giai đoạn 2017-2020, các thư viện cấp quận, huyện trước đây được kết nối mạng, cho phép truy cập và sử dụng chung cơ sở dữ liệu, phần mềm thư viện điện tử từ Thư viện thành phố.

Trong giai đoạn 2020-2025, 100% thư viện xã, phường được kết nối Internet, sử dụng chung phần mềm quản lý thư viện điện tử tích hợp Ilibweb và được trang bị các thiết bị phục vụ hoạt động nghiệp vụ như máy tính, máy in, máy quét mã vạch.

Việc liên thông dữ liệu giúp mở rộng khả năng tiếp cận tài nguyên thông tin, đồng thời tạo nền tảng để từng bước nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và phục vụ bạn đọc trên toàn hệ thống.

Không gian phục vụ bạn đọc cũng được chú trọng cải thiện mới mô hình phòng mượn, phòng đọc mở, tất cả các phòng được trang bị wifi, máy tính tra cứu, máy tính dùng cho bạn đọc.

Đổi mới phương thức phục vụ bạn đọc

Cùng với số hóa tài nguyên và kết nối dữ liệu, Thư viện Đà Nẵng từng bước hiện đại hóa hạ tầng, ứng dụng công nghệ mới vào quy trình quản lý và phục vụ.

Từ năm 2006, đơn vị đã triển khai các phần mềm quản lý thư viện, lần lượt nâng cấp từ Ilib 3.6 lên Ilib 6.5 và hiện sử dụng Ilibweb 8.0. Hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin hiện có 3 máy chủ với dung lượng lưu trữ hơn 5TB, 70 máy tính trạm, 12 máy in, 4 máy quét cùng các thiết bị lưu trữ và thiết bị chuyên dụng khác.

Đầu năm 2022, Thư viện chuyển đổi công nghệ quản lý sách từ thẻ từ sang công nghệ nhận dạng bằng tần số vô tuyến (RFID), đồng thời trang bị trạm thủ thư và cổng an ninh RFID. Năm 2023, hệ thống trả sách tự động 24/7 được đưa vào hoạt động. Theo thông tin từ đơn vị, đây là hệ thống trả sách tự động đầu tiên trong hệ thống thư viện công cộng cả nước.

Những ứng dụng này góp phần rút ngắn thời gian xử lý nghiệp vụ, hỗ trợ kiểm soát tài liệu và tạo thuận lợi cho bạn đọc trong quá trình sử dụng dịch vụ thư viện.

Các hình thức phục vụ trực tuyến cũng được mở rộng, từ đăng ký làm thẻ, gia hạn thẻ đến đăng ký mượn sách online. Thư viện đồng thời ứng dụng chatbot để hỗ trợ trả lời tin nhắn, giải đáp thông tin cho bạn đọc, sử dụng các nền tảng như Facebook, YouTube và Zalo để giới thiệu tài liệu, quảng bá hoạt động và tổ chức các chương trình phát triển văn hóa đọc.

Không gian phục vụ trực tiếp tiếp tục được cải thiện theo hướng mở, với hệ thống phòng đọc, phòng mượn được trang bị wifi, máy tính tra cứu và thiết bị phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu.

Để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, Thư viện cũng chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ viên chức. Hàng năm, đơn vị tổ chức các lớp tập huấn về chuyển đổi số ngành Thư viện, cập nhật kiến thức công nghệ, hướng dẫn sử dụng phần mềm và chia sẻ kinh nghiệm triển khai tại các thư viện, phòng đọc sách xã, phường và thư viện trường học.

Thời gian tới, bên cạnh những kết quả đạt được, Thư viện Đà Nẵng xác định vẫn còn những khó khăn về nguồn lực, công nghệ và nhân sự. Đơn vị sẽ tiếp tục tranh thủ nguồn lực đầu tư, mở rộng hợp tác và nghiên cứu ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn nhằm nâng cao chất lượng hoạt động.

Với định hướng phát triển tài nguyên số gắn với đổi mới dịch vụ, Thư viện Đà Nẵng hướng tới tiếp tục phát huy vai trò là trung tâm thông tin, văn hóa và tri thức của thành phố, góp phần bảo tồn tư liệu địa phương, lan tỏa văn hóa đọc và thúc đẩy xây dựng xã hội học tập.