Thú vị trào lưu ‘đọc để chê’

“Chưa bao giờ tôi đọc thứ gì tệ đến thế”, nhà văn Virginia Woolf viết cho một người bạn sau khi đọc 200 trang đầu cuốn Ulysses của James Joyce. Ban đầu, bà thấy tác phẩm “thú vị, khơi gợi hứng thú và cuốn hút”, nhưng sau đó lại cảm thấy “bối rối, chán nản, bực bội và thất vọng”.

Câu chuyện của Woolf về việc cố đọc hết một cuốn sách bà không thích giống với một trào lưu gần đây trên mạng xã hội Mỹ mang tên “đọc để chê”.

“Đó là việc đọc một tác phẩm để tìm thấy niềm vui khi nhận ra nó thực sự dở”, Malavika Kannan, tác giả tập tiểu luận Rage Bait sắp ra mắt, giải thích. Từng có thời gian đọc sách theo cách này, Kannan cho rằng việc trải nghiệm cảm xúc mãnh liệt, kể cả tức giận, đôi khi cũng mang lại cảm giác thú vị và giúp giải tỏa tâm trạng.

Gần đây, xu hướng này ngày càng xuất hiện trong các cộng đồng yêu sách trên những nền tảng như TikTok, Substack, Goodreads và X.

Một số độc giả chủ động tìm đọc những cuốn sách mà họ nghĩ rằng mình sẽ không thích. Ảnh: Guardian.

“Bàn luận về những thứ mình không thích cũng vui mà”, Hayley DeRoche, cây bút kiêm thủ thư tại bang Virginia (Mỹ), chia sẻ với Washington Post. Gần đây, cô thành lập Trash Talk Book Club, một câu lạc bộ đọc sách dành cho những người muốn cùng nhau thảo luận về các tác phẩm mà họ dự đoán sẽ không thích.

Tuy nhiên, DeRoche vẫn sẵn sàng thay đổi suy nghĩ nếu tác phẩm khiến cô bất ngờ. “Dù thế nào thì bạn cũng có lợi. Hoặc bạn nhận ra mình đã đánh giá đúng, hoặc bạn thấy mình đã nhầm và học được điều gì đó”, DeRoche chia sẻ.

Những cuốn sách đọc để chê

Gần đây, một loạt tiểu thuyết và hồi ký, phần lớn do phụ nữ viết, đã khơi lên nhiều phản ứng và cảm xúc mạnh mẽ từ người đọc. Một số tác giả dường như đã viết hoặc tiếp thị sách với chủ đích nhắm đến cả những người ghét mình.

Theo Kannan, việc cố tình khơi gợi phản ứng từ độc giả có thể phản ánh tình thế khó khăn mà phụ nữ phải đối mặt.

“Nhiều tác phẩm do phụ nữ viết thường vấp phải sự chỉ trích vì nhiều lý do, có thể do định kiến giới, cũng có thể là những nhận xét phê bình có cơ sở. Vì vậy, tôi hiểu tại sao những phụ nữ vốn đã dự đoán rằng mình sẽ gặp phải độc giả không thiện chí lại chọn cách chủ động đón nhận điều đó”, cô nói.

Tiểu thuyết Yesteryear của Caro Claire Burke cũng nằm trong số những tác phẩm như vậy. Tác phẩm kể về một người phụ nữ đã làm đúng như vậy: một người có ảnh hưởng trên mạng xã hội theo lối sống người vợ truyền thống, và đã tận dụng những lời chỉ trích từ các phụ nữ theo dõi mình để gia tăng danh tiếng.

Tiểu thuyết Yesteryear của tác giả Caro Claire Burke. Ảnh: Goodreads.

Khi đọc cuốn sách, Natalie Freeman, 29 tuổi, không khỏi bực bội trước nhân vật chính. Trong bài đánh giá đăng trên Substack, Freeman viết: “Trên thực tế, chúng ta đã đọc cuốn sách theo cách tìm ra những điểm đáng chê, và [Burke] đã biến chính độc giả của mình thành những ‘phụ nữ giận dữ’”.

“Tôi không biết mình có thực sự thích đọc nó hay không. Nhưng tôi không thể đặt sách xuống”, cô nói thêm.

Yesteryear sau đó trở thành sách bán chạy nhờ cả những người yêu thích lẫn những người không đồng tình với tác phẩm. Dinah Susan Alobeid, 40 tuổi, đọc xong cuốn sách trong hai ngày và cho biết trải nghiệm này khiến cô cởi mở hơn với việc đọc những cuốn sách khác theo cách tương tự.

Theo tác giả kiêm chuyên gia chiến lược Leigh Stein, mong muốn tham gia vào các cuộc thảo luận cũng là một trong những lý do khiến mọi người tìm đọc những cuốn sách họ không thích.

“Bạn chỉ muốn trở thành một phần của cuộc trò chuyện, ngay cả khi chủ đề: Làm thế nào cuốn sách này lại được xuất bản?”, cô nói. Gần đây, một người bạn đã khuyên Stein đọc cuốn tiểu thuyết mới Life of M của Rachel Cusk, với lời nhận xét: “Nó dở đến mức bạn nhất định phải đọc”. Tuy nhiên, Stein cho biết: “Với tôi, cuộc sống quá ngắn để dành thời gian đọc những cuốn sách mình không thích chỉ để chê”.

Lợi ích bất ngờ

Một cuộc khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew năm 2025 cho thấy phần lớn người Mỹ cho biết họ đọc không quá 5 cuốn sách trong năm trước đó. Con số này khiến người ta khó hình dung rằng có những độc giả vẫn dành thời gian đọc những cuốn sách mà họ không ưa.

“Tôi tự hỏi liệu đây có phải là một cách đọc giúp con người cảm thấy hào hứng hơn hay không”, Stein nói.

Năm 2019, nhà phê bình Myriam Gurba cũng từng viết rằng để đọc hết cuốn tiểu thuyết American Dirt, cô phải chủ động bước vào quá trình đọc với tinh thần tìm kiếm những điểm đáng chê.

Xu hướng đọc để chê cũng giúp độc giả chủ động thoát khỏi những gợi ý lặp đi lặp lại của thuật toán mạng xã hội. Ảnh: Manychat.

Không phải mọi trải nghiệm đọc sách theo cách này đều đi kèm sự tức giận. Trong podcast 372 Pages You’ll Never Get Back, Conor Lastowka và Michael J. Nelson chọn đọc những cuốn sách mà họ dự đoán sẽ không thích. Sau gần một thập kỷ và 39 cuốn sách, họ nhận thấy khoảng một nửa số tác phẩm mang lại trải nghiệm thú vị ngoài mong đợi.

Mục tiêu của họ không phải chế giễu tác giả mà là tìm niềm vui trong việc phê bình. Nelson nhấn mạnh: “Bạn đã viết được một cuốn sách! Điều đó thật đáng nể! Nó giống như việc xây dựng một ngôi đền vậy! Tuy nhiên, vẫn có một vài vấn đề ở đây”.

Lastowka cho biết họ cố gắng “tìm ra những điểm chưa ổn và giải thích vì sao chúng không hiệu quả”, thay vì chỉ trích tác phẩm một cách vô căn cứ.

Không có một lý do duy nhất giải thích sức hấp dẫn của việc đọc sách để tìm điểm đáng chê. Một số người muốn đánh giá lựa chọn trong cuộc sống hoặc khả năng viết lách của người khác; một số lại thích cảm giác cùng chia sẻ sự không hài lòng với những người có cùng quan điểm, hoặc đơn giản là muốn trải nghiệm những cảm xúc mạnh mẽ.

Xu hướng này cũng giúp độc giả chủ động thoát khỏi những gợi ý lặp đi lặp lại của thuật toán. “Rất nhiều gợi ý đọc sách của chúng ta dựa trên thuật toán. Những thuật toán này thường tiếp tục đề xuất nội dung dựa trên những gì chúng ta đã đọc và yêu thích”, DeRoche nói.

Anna Muenchrath, tác giả cuốn Selling Books with Algorithms, cũng đồng tình với quan điểm này.

“Các thuật toán được lập trình để tìm hiểu mong muốn của chúng ta. Nhưng khi điều bạn muốn lại là tìm một thứ gì đó để chê, điều đó sẽ khiến cả hệ thống trở nên khó đoán hơn”, cô nhận xét.