Với Stephen Turban - người Mỹ, 33 tuổi, đọc sách không chỉ là một thói quen trước giờ ngủ. Những cuốn sách đi cùng anh qua từng giai đoạn, từ truyện fantasy thời thơ ấu, sách kinh doanh khi khởi nghiệp đến tiểu thuyết sci-fi hiện tại.

Khi sống và khởi nghiệp ở TP.HCM rồi thử sức với hài độc thoại bằng tiếng Việt, việc đọc của Stephen mở sang một hướng khác. Chàng trai chia sẻ với Tri Thức - Znews , về thói quen đọc sách từ nhỏ và kỹ năng đọc sách được rèn luyện trong thời gian ở Đại học Harvard (Mỹ).

6 tiếng đọc xong một quyển sách

- Thói quen đọc sách của anh bắt đầu từ khi nào?

Tôi lớn lên với việc đọc sách. Gia đình tôi có truyền thống đọc trước khi đi ngủ nên từ nhỏ, cuối ngày của tôi luôn gắn với việc đọc. Đến bây giờ điều đó vẫn không thay đổi.

Khi còn bé, tôi đọc nhiều tiểu thuyết, truyện fantasy như Harry Potter, Trò chơi vương quyền . Lên trung học, tôi bắt đầu đọc sách phát triển bản thân như Cho và Nhận của Adam Grant hay Đừng bao giờ đi ăn một mình . Sau đại học, tôi đọc nhiều sách kinh doanh, về cách xây dựng và phát triển một công ty.

Gần đây tôi lại quay về điểm xuất phát. Tôi đọc nhiều fiction, đặc biệt là sci-fi và fantasy. Hiện tôi đang đọc Dungeon Crawler Carl (Tạm dịch: Carl khám phá ngục tối) và Red Rising (Tạm dịch: Bình minh đỏ). Dường như với tôi, có một vòng tròn về sở thích đọc sách.

- Cuốn sách nào anh yêu thích nhất khi còn nhỏ?

The Thief Lord (Tạm dịch: Vua trộm). Đây không phải cuốn sách nổi tiếng. Nó kể về một nhóm trẻ mồ côi ở Italy, sống bằng nghề móc túi. Tôi thích cuốn sách vì nó không có quá nhiều tình tiết. Nó dành nhiều thời gian để kể về mối quan hệ và cuộc sống của các nhân vật. Tôi luôn thích việc xây dựng thế giới hơn là chỉ tập trung vào câu chuyện.

Tôi biết ơn bố mẹ, đặc biệt là bố, ông thích đọc sách và biến việc đọc thành một phần văn hóa gia đình. Tôi nghĩ đó là một trong những món quà lớn nhất tôi nhận được khi còn nhỏ. Bố mẹ đọc sách cho tôi rất nhiều và giúp tôi hình thành tình yêu với việc đọc từ sớm.

Tôi hy vọng các gia đình khác cũng có thể làm điều đó với con mình, để trẻ phát triển tình yêu đọc sách từ khi còn rất nhỏ. Tôi nghĩ điều quan trọng là bắt đầu sớm để có thể duy trì tình yêu đó suốt đời.

- Vậy cuốn sách nào bố mẹ từng đọc cho anh mà anh nhớ nhất?

Tôi rất thích Harry Potter . Khoảng 7-8 tuổi, tôi bắt đầu đọc nhanh hơn tốc độ bố mẹ đọc thành tiếng. Tôi cứ nghĩ: “Chậm quá, nhanh lên đi”. Và thế là việc bố mẹ đọc sách cho tôi cũng kết thúc. Đến giờ tôi vẫn giữ thói quen đọc sách trước khi ngủ.

- Việc đọc của anh có thay đổi khi sang Việt Nam?

Có. Gần đây tôi bắt đầu đọc sách tiếng Việt, dù tôi đọc rất chậm. Tôi từng đọc Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của Nguyễn Nhật Ánh và rất thích cuốn này.

Tôi thích đọc tiếng Anh hơn vì đọc bằng tiếng Việt vẫn mất nhiều thời gian. Tôi có thể đọc xong 1 quyển sách tiếng Anh trong 6-8 tiếng, còn tiếng Việt thì chắc 600 tiếng. Có những lúc tôi chỉ đọc được một trang trong khoảng 5 phút. Điều đó cũng tạo ra một trải nghiệm khá buồn cười. Một đoạn rất buồn trong sách có thể không khiến tôi xúc động ngay vì tôi phải mất một lúc mới hiểu hết chuyện gì đang xảy ra. Có khi một nhân vật chết, tôi đọc xong mới nghĩ: “À, cô ấy chết rồi”.

Hiện giờ tôi dành khoảng 30-45 phút/ngày để đọc sách. Tôi nghĩ mình đọc khá nhiều, dù có thể người khác sẽ không nghĩ như vậy. Tôi chỉ đọc vào hai thời điểm. Một là trước khi đi ngủ, hai là khi… đi vệ sinh. Không phải cùng một lúc nhé! (cười).

- Ngoài “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”, anh còn biết tác phẩm Việt Nam nào khác?

Tôi muốn đọc thêm sách của Nguyễn Nhật Ánh. Tôi rất bất ngờ khi biết Nguyễn Nhật Ánh vẫn đang sống và viết sách. Trước đó, tôi cứ nghĩ ông đã mất từ lâu vì những cuốn sách của ông khiến tôi có cảm giác được viết từ một thời rất xa. Tôi rất muốn gặp ông.

Cách Harvard dạy sinh viên đọc sách

- Anh từng học ở Harvard. Môi trường này đã giúp anh rèn luyện kỹ năng đọc sách như thế nào?

Tôi từng học một số khóa về cách học hiệu quả hơn. Tuy nhiên, điều hữu ích nhất với tôi là phải xác định mình muốn gì từ một cuốn sách. Nếu đọc để giải trí thì không cần nghĩ quá nhiều về cách đọc. Cứ đọc và tận hưởng nó. Nếu muốn học hỏi hoặc phát triển bản thân, có những kỹ thuật giúp việc đọc hiệu quả hơn.

Một trong những cách hữu ích nhất tôi học được ở Harvard là viết về những gì mình đọc. Khi viết lại điều mình học được, suy ngẫm về nó và chia sẻ với người khác, bạn có khả năng ghi nhớ thông tin tốt hơn. Tôi nghĩ giáo dục ở những trường như Harvard có tính chủ động rất cao. Không phải chỉ ngồi nghe giáo sư nói. Bạn phải tương tác với ý tưởng, viết về nó, suy nghĩ và cố gắng hiểu nó sâu hơn.

- Hiện anh là một doanh nhân trong lĩnh vực giáo dục, cuốn sách nào hỗ trợ trực tiếp cho công việc của anh?

Có cuốn sách rất ngắn nhưng tôi thấy hữu ích là The Mom Test (Tạm dịch: Phép thử với mẹ). Tôi nghĩ doanh nhân thực chất là những người cố gắng học những điều mới, sau đó lấy những gì họ học được để tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ. Tôi thường nghĩ doanh nhân giống như những “người học chuyên nghiệp”. Giáo sư cũng vậy.

Ví dụ, tôi điều hành một công ty giáo dục nên phải hiểu mọi người coi trọng điều gì trong giáo dục và làm thế nào để cung cấp nó theo cách có giá trị với họ. Đó là những thứ tôi phải liên tục học.

The Mom Test đặt ra một câu hỏi rất hay: Làm thế nào để biết điều mình đang kiểm chứng có thực sự đúng hay không? Nếu bạn đưa sản phẩm cho mẹ mình xem, bà ấy có thể nói: “Tuyệt vời!” chỉ vì bà ấy là mẹ bạn. Điều đó không có nghĩa sản phẩm thực sự tốt. Người khác cũng thường nói những điều dễ nghe vì không muốn làm bạn buồn. Vì vậy, tôi áp dụng cách tư duy từ cuốn sách khá nhiều khi điều hành công ty, đặc biệt là trong việc tìm ra sự thật về một sản phẩm.

- Còn với công việc diễn hài độc thoại, anh có cuốn sách nào hữu ích không?

Tôi không nghĩ mình tìm được cuốn sách nào thực sự hữu ích cho kỹ năng stand-up. Có một cuốn viết về Steve Martin, một diễn viên hài nổi tiếng, kể về trải nghiệm của ông ấy. Cuốn đó thú vị nhưng tôi không nghĩ nó quá hữu ích.

Tôi nghĩ một diễn viên hài độc thoại phải nói chuyện với khán giả và vì thế phải lắng nghe khán giả. Với tôi, những cuốn sách hữu ích nhất cho diễn hài độc thoại có lẽ là… giáo trình tiếng Việt. Chúng giúp tôi hiểu mọi người đang nói gì.

Đôi khi tin nhắn của bạn bè còn hữu ích hơn. Tôi cần hiểu cách mọi người sử dụng ngôn ngữ để có thể viết và diễn hài bằng tiếng Việt.

- Thói quen đọc có ảnh hưởng đến cách anh viết không?

Tôi chắc chắn là có. Tôi viết trên LinkedIn bằng tiếng Anh và viết kịch bản hài độc thoại bằng tiếng Việt. Với hài độc thoại, điều thú vị là tôi nhận được phản hồi gần như ngay lập tức. Tôi viết một thứ gì đó, sau đó nói nó với khán giả và họ sẽ cười hoặc không cười. Tôi rất thích quá trình đó vì tôi thích nhận phản hồi.

Với tôi, phản hồi là một cách học. Tôi muốn biết câu này có buồn cười không, tại sao nó buồn cười hoặc tại sao không, rồi mình có thể làm tốt hơn như thế nào. Tôi thực sự thích quá trình đó.

Sách cũng giúp tôi suy nghĩ về cách kể một câu chuyện hiệu quả hơn. Vì đọc nhiều nên tôi có thêm cách để suy nghĩ về việc làm thế nào kể một câu chuyện tốt hơn.

- Anh cũng là một tác giả sách, quyển sách đó nói về chủ đề gì?

- Tôi từng cùng viết một cuốn sách về tầm quan trọng của các mối quan hệ dành cho sinh viên đại học mang tên Your Relationship GPA: Lessons from Harvard Students on how to Make Time for what Matters Most (Tạm dịch: Điểm GPA của các mối quan hệ: Bài học từ sinh viên Harvard về cách dành thời gian cho những điều quan trọng nhất). Trong đó, chúng tôi đề cập đến khái niệm "Lời nguyền đo lường" (The curse of measurement) của Giáo sư Harvard Michael Norton.

Trong cuộc sống, con người thường có xu hướng chỉ tập trung tối ưu hóa những gì dễ đo đếm: tiền bạc, điểm số GPA vì 20.000 thì rõ ràng lớn hơn 10.000. Tuy nhiên, những điều khó đo lường nhất như tình bạn, sự kết nối gia đình, người dẫn dắt… mới là yếu tố quyết định sự hạnh phúc, sức khỏe và thành công lâu dài. Cuốn sách đưa ra các phương pháp thực tế để người trẻ đầu tư vào các mối quan hệ chiều sâu

Tôi còn có dự định viết một quyển sách khác về người trẻ Việt Nam. Tôi cảm thấy có rất nhiều điều thú vị về cuộc sống của người trẻ Việt Nam nhưng chưa có nhiều cuốn sách hay viết về chủ đề này bằng tiếng Anh. Tôi nghĩ đây là một khoảng trống khá lớn. Có thể tôi sẽ viết về Việt Nam hiện đại hoặc trải nghiệm của chính mình ở đây.

- Có lần, khi rời Việt Nam trở về Mỹ, anh từng nhớ đến hai câu thơ của Chế Lan Viên. Vì sao anh lại nhớ hai câu thơ đó?

Tôi không nhớ mình đã học hai câu thơ đó như thế nào. Tôi chỉ nhớ mình từng nghe câu: “Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở, / Khi ta đi đất bỗng hóa tâm hồn”.

Khi trở về Mỹ, tôi cảm thấy nó diễn tả chính xác những gì mình trải qua. Mọi người thường hỏi tôi tại sao lại sống ở Việt Nam, tại sao muốn ở đây. Tôi luôn thấy khó trả lời vì có rất nhiều điều tôi yêu thích ở Việt Nam. Tôi yêu con người, những cơ hội ở đây và cảm giác mình có thể đóng góp một điều gì đó.

Với tôi, chuyện ở Việt Nam chưa bao giờ chỉ là một lý do cụ thể. Nó giống một cảm xúc hơn. Tôi nghĩ hai câu thơ của Chế Lan Viên đã diễn tả cảm xúc đó trong khoảnh khắc tôi rời Việt Nam. Đó cũng là bài thơ duy nhất tôi biết. Đừng bắt tôi đọc thêm thơ vì tôi không biết nữa. Có lẽ tôi nên đọc thêm thơ (cười).

Cảm ơn anh về cuộc trò chuyện!