Khi trẻ nổi giận, ăn vạ hoặc khóc lóc ở nơi công cộng, nhiều cha mẹ thường vội trách mắng con vì cư xử không đúng. Khi thấy con buồn, người lớn cũng thường yêu cầu trẻ "vui lên" mà không tìm hiểu nguyên nhân.

Theo Reem Raouda, chuyên gia về nuôi dạy con và tác giả sách, đây là một sai lầm phổ biến - cha mẹ chỉ chú ý đến hành vi của trẻ mà bỏ qua cảm xúc đằng sau hành vi đó. Cách ứng xử này có thể cản trở quá trình phát triển trí tuệ cảm xúc của trẻ.

“Đừng chỉ tập trung vào hành vi của con mà hãy quan tâm đến trạng thái cảm xúc của trẻ”, Raouda nói. Theo cô, trẻ không phải những cỗ máy có thể điều khiển theo ý người lớn. Cảm xúc của các em thường bị phớt lờ, xem nhẹ, thậm chí bị phạt.

Thừa nhận cảm xúc, nhưng không bỏ qua hành vi sai

Trí tuệ cảm xúc (EQ) giúp con người nhận biết và điều chỉnh cảm xúc của bản thân, từ đó ứng phó tốt hơn với những tình huống khó khăn. Nghiên cứu cho thấy khả năng này có liên quan đến sức khỏe tinh thần, bởi những cảm xúc tiêu cực không được xử lý tốt có thể góp phần dẫn đến lo âu, trầm cảm hoặc kiệt sức.

Chuyên gia Raouda cho rằng cha mẹ không nên chỉ đánh giá thành công của con qua thành tích hay tiền bạc mà bỏ quên sức khỏe tinh thần. Theo cô, nếu trẻ lớn lên trong tình trạng thường xuyên lo âu, trầm cảm và không hiểu bản thân, những thành tựu bên ngoài cũng khó bảo đảm cho một cuộc sống hạnh phúc.

Tuy nhiên, quan tâm đến cảm xúc không có nghĩa là cha mẹ phải chấp nhận mọi hành vi của trẻ. Raouda nhấn mạnh người lớn vẫn cần đặt ra giới hạn, nhất là khi trẻ có hành động làm tổn thương người khác.

Điều quan trọng là phân biệt cảm xúc với cách trẻ thể hiện cảm xúc. Tức giận, buồn bã hay thất vọng đều là những trạng thái bình thường. Tuy nhiên, trẻ cần học cách bộc lộ chúng mà không làm hại người khác hoặc vi phạm những quy tắc đã được thống nhất.

Nhà tâm lý học Caroline Fleck cũng cho rằng trẻ thường dễ tiếp nhận việc sửa đổi hành vi hơn khi cảm thấy cảm xúc của mình được lắng nghe và không bị đem ra chê trách. Theo bà, cha mẹ cần thừa nhận cảm xúc của con, đồng thời giải thích rõ hành vi nào không phù hợp và cần thay đổi.

Ngược lại, nếu người lớn quá coi trọng sự vâng lời và luôn yêu cầu trẻ phải nghe theo, các em có thể hình thành thói quen kìm nén cảm xúc để làm hài lòng người khác. Raouda cảnh báo điều này có thể khiến trẻ khi trưởng thành khó bảo vệ quan điểm của bản thân và dễ rơi vào trạng thái lo âu, không hài lòng với cuộc sống.

Giúp con gọi tên cảm xúc thế nào?

Chuyên gia Raouda cho biết cô từng thực hành các bài tập nhận diện cảm xúc với con trai từ khi còn rất nhỏ. Cô thường hỏi con có đang tức giận hay thất vọng không. Gọi tên cảm xúc là bước đầu để các em hiểu điều gì đang diễn ra bên trong mình.

Nếu con xác nhận, cô đề nghị con đánh giá mức độ cảm xúc theo thang điểm từ 1 đến 10. Cách làm này giúp trẻ dần nhận ra cảm xúc của mình mạnh đến đâu và từ đó học cách điều chỉnh phản ứng.

Trong cuốn Cảm xúc của con màu gì?, tác giả Jayneen Sanders cũng gợi ý phụ huynh cách trò chuyện với trẻ về cảm xúc. Thay vì chỉ yêu cầu con ngừng khóc hoặc không được tức giận, cha mẹ có thể dùng những tình huống trong sinh hoạt hàng ngày để cùng con tìm hiểu cảm xúc đó là gì và điều gì đã khiến con cảm thấy như vậy.

Từ gợi ý trong cuốn sách, phụ huynh có thể biến khái niệm cảm xúc trừu tượng thành những màu sắc dễ hình dung với trẻ nhỏ. Ví dụ: Màu đỏ đại diện cho sự giận dữ, màu xám đại diện cho nỗi buồn, màu vàng đại diện cho niềm vui, hay màu xanh đại diện cho sự bình yên.

Khi thấy con có dấu hiệu bùng nổ, thay vì hỏi những câu lý trí khó trả lời, cha mẹ có thể nhẹ nhàng hỏi: "Hiện tại bên trong con đang mang màu gì?". Việc định hình được màu sắc giúp trẻ bước đầu tách mình ra khỏi cảm xúc bộc phát.