Thói quen ăn uống quen thuộc âm thầm tạo 'sỏi' trong cơ thể

Đau dữ dội vùng hông lưng là một trong những dấu hiệu cảnh báo sỏi thận. Ảnh: Shutterstock.

Sỏi thận có thể âm thầm hình thành trong thời gian dài mà không gây triệu chứng. Tuy nhiên, khi viên sỏi di chuyển hoặc mắc kẹt trong đường tiết niệu, người bệnh có thể đột ngột xuất hiện những cơn đau dữ dội.

Chia sẻ với tờ Times of India, TS.BS Prashant C. Dheerendra, chuyên gia tư vấn cao cấp về thận tại Bệnh viện Apollo (Bangalore, Ấn Độ), chỉ ra sự thật đáng chú ý về sỏi thận. Bệnh có thể âm thầm hình thành nhưng khiến người bệnh đau dữ dội khi viên sỏi nhỏ mắc kẹt trong đường tiết niệu.

Sỏi thận có thể không có triệu chứng

Sỏi thận hình thành khi các khoáng chất và muối trong nước tiểu tích tụ với nồng độ cao, tạo thành các tinh thể rồi kết tụ thành sỏi. Quá trình này có thể diễn ra âm thầm trong thời gian dài mà không gây ra bất kỳ triệu chứng rõ rệt nào.

Các dấu hiệu thường chỉ xuất hiện khi viên sỏi di chuyển, mắc kẹt trong đường tiết niệu, gây cản trở dòng nước tiểu. Khi đó, người bệnh có thể đột ngột xuất hiện cơn đau dữ dội ở vùng hông lưng, mạn sườn, lan xuống bụng dưới hoặc háng.

Ngoài ra, một số triệu chứng khác có thể đi kèm như tiểu ra máu, buồn tiểu thường xuyên, đau buốt khi đi tiểu, buồn nôn và nôn.

Sỏi thận gồm 4 loại chính: sỏi canxi, sỏi axit uric, sỏi struvite và sỏi cystine, trong đó sỏi canxi chiếm tỷ lệ phổ biến nhất. Ảnh: Shutterstock.

Đáng chú ý, một viên sỏi nhỏ nếu mắc kẹt tại vị trí hẹp trong đường tiết niệu vẫn có thể gây ra cơn đau dữ dội. Ngược lại, sỏi có kích thước lớn hơn nhưng còn nằm trong thận đôi khi không gây triệu chứng rõ rệt.

Theo bác sĩ Dheerendra, sỏi thận được chia thành 4 loại chính gồm sỏi canxi, sỏi axit uric, sỏi struvite và sỏi cystine. Trong đó, sỏi canxi là loại phổ biến nhất. Mỗi loại hình thành do những cơ chế và yếu tố nguy cơ khác nhau, đòi hỏi hướng điều trị và phòng ngừa riêng.

Cụ thể, sỏi canxi thường liên quan đến tình trạng tăng nồng độ canxi hoặc oxalat trong nước tiểu. Sỏi axit uric có thể xuất hiện khi nồng độ axit uric trong nước tiểu cao, chịu ảnh hưởng của chế độ ăn và quá trình chuyển hóa. Sỏi struvite thường hình thành trong bối cảnh nhiễm trùng đường tiết niệu, trong khi sỏi cystine liên quan đến rối loạn di truyền khiến thận bài tiết quá nhiều cystine qua nước tiểu.

Do đó, xác định thành phần sỏi là bước quan trọng để tìm ra nguyên nhân và xây dựng phương án phòng ngừa tái phát. Nếu tự đào thải được sỏi qua đường tiểu, người bệnh nên giữ lại viên sỏi để bác sĩ phân tích.

Uống đủ nước, giảm mặn

Những thói quen tưởng chừng vô hại như ăn mặn, uống nước thất thường hay kiêng khem thiếu khoa học chính là tác nhân khiến các khoáng chất tích tụ âm thầm qua năm tháng.

Ăn quá mặn có thể làm tăng lượng canxi bài tiết qua nước tiểu, từ đó góp phần tạo môi trường thuận lợi cho một số loại sỏi hình thành. Ảnh: Magnific.

Theo bác sĩ Dheerendra, uống đủ nước là một trong những biện pháp hữu ích nhất để giảm nguy cơ hình thành sỏi thận. Nước giúp pha loãng nước tiểu, hạn chế tình trạng các khoáng chất và muối kết tinh thành sỏi.

Tuy nhiên, không có một lượng nước cố định phù hợp với tất cả. Nhu cầu chất lỏng phụ thuộc vào thể trạng, mức độ vận động, khí hậu, chế độ ăn uống và tình trạng sức khỏe. Người thường xuyên tập luyện hoặc làm việc trong môi trường nóng bức có thể cần bổ sung nhiều nước hơn do mất chất lỏng qua mồ hôi.

Chuyên gia cho biết thay vì uống nhiều cùng lúc, nên chia nhỏ lượng nước và duy trì đều đặn trong ngày. Riêng người mắc bệnh thận, tim mạch hoặc phải hạn chế chất lỏng cần tham khảo ý kiến bác sĩ về lượng nước phù hợp.

Bên cạnh uống đủ nước, chế độ ăn cũng ảnh hưởng đến nguy cơ hình thành sỏi thận. Người bệnh nên hạn chế muối vì lượng natri cao có thể làm tăng bài tiết canxi qua nước tiểu. Việc điều chỉnh protein động vật và kiểm soát thực phẩm giàu oxalat như rau bina, các loại hạt cũng có thể cần thiết, tùy loại sỏi và tình trạng sức khỏe.

Đáng chú ý, người bị sỏi canxi không nên tự ý loại bỏ thực phẩm giàu canxi khỏi khẩu phần. Canxi tự nhiên trong thực phẩm có thể giúp hạn chế hấp thu oxalat tại đường tiêu hóa.

Dù nhiều viên sỏi nhỏ có thể tự đào thải, người bệnh cần đi khám ngay nếu xuất hiện sốt, ớn lạnh, nôn liên tục, khó tiểu, đau dữ dội hoặc tiểu ra máu. Đặc biệt, sỏi gây tắc nghẽn đường tiết niệu kèm nhiễm trùng là tình trạng nguy hiểm, cần được cấp cứu kịp thời.

Tùy kích thước, vị trí và mức độ ảnh hưởng của sỏi, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau, thuốc hỗ trợ tống xuất sỏi hoặc can thiệp tán, lấy sỏi. Người từng mắc sỏi thận nên tái khám, thực hiện xét nghiệm máu, nước tiểu hoặc phân tích thành phần sỏi khi được chỉ định.