'Bàn giao Làng trẻ em SOS không liên quan đến hiến mô, tạng người'

Làng trẻ em SOS sẽ được chuyển giao về Bộ Y tế quản lý. Ảnh minh họa: Magnific.

Thời gian qua, một số thông tin trên mạng xã hội gán ghép việc sắp xếp, bàn giao các Làng trẻ em SOS với hoạt động hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người, gây hoang mang trong dư luận.

Ông Tô Đức, Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội, Bộ Y tế, thông tin về chủ trương sắp xếp hệ thống Làng trẻ em SOS Việt Nam theo Quyết định số 735/QĐ-TTg ngày 24/4/2026 của Thủ tướng, trách nhiệm của các cơ quan liên quan cũng như khẳng định những thông tin gán ghép nói trên không có cơ sở.

Bàn giao nguyên trạng 8 Làng trẻ em SOS về địa phương

- Xin ông cho biết chủ trương sắp xếp hệ thống Làng trẻ em SOS Việt Nam theo Quyết định 735/QĐ-TTg được triển khai như thế nào và trách nhiệm của Bộ Y tế, địa phương trong quá trình bàn giao?

- Về lý do sắp xếp, tổ chức lại hệ thống Làng trẻ em SOS Việt Nam, cần nhìn lại quá trình hình thành và hoạt động của hệ thống này.

Làng trẻ em SOS Việt Nam được hình thành trên cơ sở Hiệp định hợp tác ký ngày 22/12/1987 giữa Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (Bộ LĐTBXH) và Tổ chức Làng Thiếu nhi quốc tế SOS. Từ năm 1990, các Làng trẻ em SOS cơ sở lần lượt được thành lập, triển khai hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt bị mất nguồn nuôi dưỡng.

Trong gần 40 năm qua, với sự hỗ trợ của Làng trẻ em SOS quốc tế, các nhà tài trợ và sự đồng hành của địa phương, hệ thống đã chăm sóc, nuôi dưỡng 7.048 trẻ em, thanh thiếu niên tại 17 Làng.

Ông Tô Đức, Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội, Bộ Y tế. Ảnh: BYT.

Từ ngày 1/3/2025, thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy của Chính phủ, chức năng quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội, trẻ em được chuyển từ Bộ LĐTBXH sang Bộ Y tế. Theo đó, Văn phòng Làng trẻ em SOS Việt Nam được bàn giao về Bộ Y tế quản lý.

Sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với các Làng SOS cơ sở tại địa phương chưa thống nhất. Một số cơ sở được giao cho các đơn vị khác nhau quản lý. Một số địa phương đề nghị Bộ Y tế hướng dẫn về việc giao Sở Y tế quản lý nhà nước đối với các Làng SOS, nhằm bảo đảm tiếp tục nhận được kinh phí địa phương hỗ trợ tiền ăn hàng tháng và thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ em, thanh thiếu niên đang được nuôi dưỡng.

Trước đó, ngày 19/9/2024, Làng trẻ em SOS quốc tế đã có công thư đề nghị bàn giao 8/17 Làng SOS về địa phương quản lý toàn diện. Ngày 14/5/2025, tổ chức này tiếp tục gửi công thư tới Bộ Y tế, đề nghị bàn giao nguyên trạng 8 Làng và toàn bộ các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống về địa phương quản lý.

Tháng 3/2026, Bộ Y tế và Làng trẻ em SOS quốc tế ký biên bản ghi nhớ về việc bàn giao 8 Làng và 25 cơ sở giáo dục; đồng thời thống nhất tiếp tục trao đổi về phương án, lộ trình sắp xếp 9 Làng còn lại và Văn phòng Làng trẻ em SOS Việt Nam.

Trên cơ sở ý kiến thống nhất của các Làng SOS, UBND các tỉnh, thành phố và các bộ, ngành liên quan, Bộ Y tế đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định phương án sắp xếp, bảo đảm an sinh xã hội và quyền được chăm sóc của trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.

Ngày 24/4, Thủ tướng ban hành Quyết định số 735/QĐ-TTg phê duyệt phương án sắp xếp, tổ chức lại hệ thống Làng trẻ em SOS Việt Nam. Theo đó, 8/17 Làng SOS tại Hà Nội, Hưng Yên, Phú Thọ, Nghệ An, Quảng Trị, Huế, Khánh Hòa và Gia Lai được bàn giao nguyên trạng về địa phương quản lý toàn diện. Các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống cũng được bàn giao theo danh sách kèm theo quyết định.

Tôi muốn nhấn mạnh, đây là việc bàn giao nguyên trạng, không phải giải thể hoạt động chăm sóc trẻ em và không làm thay đổi bản chất nhân đạo của các Làng trẻ em SOS.

Phạm vi bàn giao bao gồm cơ sở vật chất, tài chính, tài sản, trang thiết bị, trẻ em, thanh niên, học sinh, học viên, các bà mẹ, bà dì, cán bộ, nhân viên, giáo viên và người lao động hiện có tại thời điểm bàn giao.

Về trách nhiệm tổ chức thực hiện, Bộ Y tế có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương hướng dẫn, tổ chức thực hiện phương án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; theo dõi, đôn đốc, kiểm tra và kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình chuyển giao.

UBND các tỉnh, thành phố tiếp nhận và quản lý toàn diện các cơ sở được bàn giao; tổ chức hoạt động, bố trí nguồn lực, bảo đảm điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục và bảo vệ trẻ em. Các cơ sở được bàn giao có trách nhiệm phối hợp, cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu, thông tin và duy trì hoạt động bình thường trong quá trình chuyển giao.

Mục tiêu cao nhất là đưa các cơ sở về địa phương quản lý trực tiếp, thống nhất, gắn trách nhiệm quản lý với trách nhiệm bảo đảm nguồn lực và chất lượng dịch vụ chăm sóc trẻ em.

Về kết quả thực hiện sắp xếp, đến nay, 5 địa phương gồm Khánh Hòa, Nghệ An, thành phố Huế, Quảng Trị và Gia Lai đã hoàn thành việc tổ chức, sắp xếp.

Ba địa phương gồm Hà Nội, Phú Thọ và Hưng Yên đang tiếp tục hoàn thiện phương án, chủ yếu theo hướng sáp nhập Làng vào cơ sở trợ giúp xã hội công lập hiện có hoặc thành lập cơ sở trợ giúp xã hội công lập để tiếp nhận Làng.

Các chế độ chăm sóc đối với trẻ em, thanh niên SOS, các bà mẹ, bà dì và người lao động đang làm việc tại các cơ sở đều được bảo đảm theo quy định.

Bàn giao Làng trẻ em SOS không liên quan đến hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người

- Như vậy, một số tài khoản mạng xã hội gán ghép thông tin sắp xếp, bàn giao các Làng trẻ em SOS liên quan đến việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người là sai sự thật, thưa ông?

- Tôi khẳng định, việc sắp xếp, bàn giao 8 Làng trẻ em SOS cơ sở hoàn toàn không liên quan đến hoạt động hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Giữa việc sắp xếp hệ thống Làng trẻ em SOS và hoạt động hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người không có bất kỳ mối liên hệ nào. Đây là hai vấn đề hoàn toàn độc lập, được điều chỉnh bởi những quy định pháp luật chuyên ngành chặt chẽ, đầy đủ và nghiêm minh.

Thứ nhất, việc chăm sóc trẻ em và sắp xếp hệ thống Làng trẻ em SOS Việt Nam phải tuân thủ Hiệp định năm 1987 giữa Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và Làng trẻ em SOS quốc tế, cùng các biên bản ghi nhớ, thỏa thuận giữa tổ chức này với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế và UBND các tỉnh, thành phố.

Mục tiêu là bảo đảm điều kiện, môi trường chăm sóc và phát triển tốt nhất cho trẻ em.

Một ca lấy tạng hiến tại Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM) vào 3/2025. Ảnh: Phan Pháp.

Thứ hai, Điều 5 Luật Trẻ em quy định việc xác định lợi ích tốt nhất của trẻ em là nguyên tắc xuyên suốt trong mọi quyết định liên quan đến trẻ em. Điều 6 Luật Trẻ em nghiêm cấm các hành vi xâm hại, bạo lực, lạm dụng và bóc lột trẻ em.

Cũng tại Luật Trẻ em, Khoản 12 Điều 6 quy định về hành vi nghiêm cấm lợi dụng việc nhận chăm sóc thay thế trẻ em để xâm hại trẻ em; lợi dụng chế độ, chính sách của Nhà nước và sự hỗ trợ, giúp đỡ của tổ chức, cá nhân dành cho trẻ em để trục lợi.

Cùng đó, tại Khoản 1 Điều 13 Luật Nuôi con nuôi quy định hành vi nghiêm cấm đối với việc lợi dụng việc nuôi con nuôi để trục lợi, bóc lột sức lao động, xâm hại tình dục; bắt cóc, mua bán trẻ em.

Thứ ba, Quyết định số 735/QĐ-TTg ngày 24/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ quy định cụ thể việc bàn giao nguyên trạng các Làng trẻ em SOS và các cơ sở giáo dục về địa phương quản lý. Toàn bộ nội dung quyết định tập trung vào tổ chức quản lý, tài sản, tài chính, nhân sự, cơ sở vật chất và việc duy trì hoạt động của các cơ sở. Không có bất kỳ quy định nào liên quan đến việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Theo báo cáo của Làng trẻ em SOS Việt Nam, từ khi thành lập đến nay, trong suốt gần 40 năm hoạt động, chưa từng có trường hợp trẻ em nào được chăm sóc trong hệ thống Làng trẻ em SOS Việt Nam liên quan đến hoạt động hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Tôi cũng nói thêm, tại dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác đã nêu rõ các hành vi nghiêm cấm: Lợi dụng nuôi con nuôi, chăm sóc thay thế… để thực hiện việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Do đó, những thông tin suy diễn về mối liên hệ giữa việc sắp xếp, bàn giao các Làng trẻ em SOS với hoạt động hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người hoàn toàn không có cơ sở pháp lý và không phản ánh thực tế hoạt động của hệ thống Làng trẻ em SOS Việt Nam.

- Trước tình trạng thông tin sai lệch lan truyền trên mạng xã hội liên quan đến Làng trẻ em SOS nói riêng và các chính sách an sinh nói chung, ông muốn gửi thông điệp gì tới cộng đồng xã hội?

- Tôi mong muốn toàn thể cộng đồng xã hội cùng chung tay chăm sóc, bảo vệ trẻ em; tích cực lan tỏa những thông tin tích cực, chính xác và không vô tình tiếp tay cho việc phát tán thông tin sai lệch, gây tổn thương cho các em cũng như những người đang ngày đêm chăm sóc, nuôi dưỡng các em.

Mục tiêu chung của chúng ta là chăm sóc trẻ em ngày càng tốt hơn, bảo vệ các em tốt hơn và tạo điều kiện để mỗi trẻ em có một tương lai tươi sáng.