Cảm giác cô đơn không chỉ ảnh hưởng đến tâm trạng mà còn có thể liên quan đến chất lượng giấc ngủ. Một số nghiên cứu cho thấy người ngủ không đủ giấc có xu hướng giữ khoảng cách với người khác, trong khi giấc ngủ kém cũng có thể đi kèm cảm giác cô đơn tăng lên vào ngày hôm sau.

Mối liên hệ này đặt ra câu hỏi về cách giấc ngủ và những mối quan hệ xã hội tác động qua lại. Khi một người khó ngủ, họ có thể ít muốn giao tiếp hơn. Ngược lại, cảm giác thiếu kết nối với những người xung quanh cũng có thể khiến họ khó thư giãn, theo Psychology Today.

Khi cô đơn ảnh hưởng đến giấc ngủ

Trong báo cáo năm 2025, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa cô đơn là trạng thái cảm xúc tiêu cực xuất hiện khi sự kết nối thực tế của một người không đáp ứng được mong muốn của họ.

Theo bác sĩ Jeremy Nobel, giảng viên tại trường Y Harvard, cô đơn có thể được xem như một tín hiệu sinh học tự nhiên, tương tự cảm giác đói hoặc khát. Tín hiệu này cho thấy nhu cầu kết nối của một người chưa được đáp ứng.

Những nghiên cứu về giấc ngủ cho thấy cô đơn có liên quan đến các vấn đề như mất ngủ và chất lượng giấc ngủ thấp. Phân tích tổng hợp 27 bài nghiên cứu của Sarah C. Griffin và cùng 4 cộng sự tại Đại học Virgina Commonwealth (Mỹ) ghi nhận mối liên hệ giữa cô đơn với các triệu chứng mất ngủ và chất lượng giấc ngủ theo cảm nhận của người tham gia.

Một cách lý giải được các nhà nghiên cứu đưa ra là những người cảm thấy cô đơn có thể cảnh giác quá mức trước các mối đe dọa trong quan hệ xã hội. Khi đó, não bộ khó thư giãn hoàn toàn ngay cả trong lúc ngủ, khiến giấc ngủ trở nên chập chờn và kém chất lượng.

Vai trò của giấc ngủ đối với não bộ và cảm xúc cũng được đề cập trong Sao chúng ta lại ngủ của nhà khoa học thần kinh Matthew Walker. Cuốn sách giải thích các chức năng của giấc ngủ, trong đó có việc điều chỉnh cảm xúc và xử lý những trải nghiệm trong ngày.

Những nội dung này cung cấp thêm bối cảnh để tìm hiểu vì sao chất lượng giấc ngủ có thể liên quan đến cách con người cảm nhận và phản ứng với môi trường xung quanh.

Mối liên hệ giữa cô đơn và giấc ngủ cũng có thể được xem xét từ góc độ tiến hóa. Theo nhà nghiên cứu David R. Samson, cho đến giữa thế kỷ XIX, việc ngủ chung giường với người khác, từ người thân, bạn bè đến người xa lạ, vẫn khá phổ biến.

Samson cho rằng giấc ngủ của con người có thể đã phát triển trong môi trường có sự hiện diện và bảo vệ của những người xung quanh. Khi thiếu đi sự hỗ trợ này hoặc cảm thấy các mối quan hệ không chắc chắn, não bộ có thể duy trì trạng thái cảnh giác cao hơn trong lúc ngủ.

Tuy nhiên, những phát hiện trên chủ yếu cho thấy mối liên hệ giữa các yếu tố, chưa đủ để khẳng định cô đơn luôn trực tiếp gây ra tình trạng thiếu ngủ hoặc ngược lại. Chất lượng giấc ngủ còn có thể chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khác trong đời sống.

Thiếu ngủ có thể khiến con người xa cách nhau hơn

Nghiên cứu của hai nhà khoa học Eti Ben Simon và Matthew P. Walker tại Trung tâm Khoa học Giấc ngủ con người, Đại học California, Berkeley (Mỹ) cung cấp thêm bằng chứng về mối liên hệ giữa giấc ngủ và hành vi xã hội.

Ở phần đầu nghiên cứu, hai nhà khoa học theo dõi 18 người trưởng thành khỏe mạnh sau những đêm ngủ đủ giấc và thiếu ngủ. Người tham gia thực hiện một bài kiểm tra về khoảng cách xã hội, trong đó họ cho biết muốn người khác đứng gần hay giữ khoảng cách với mình.

Sau đó, các nhà nghiên cứu quét não người tham gia khi họ xem video ghi lại cảnh người và đồ vật tiến về phía máy quay. Nhóm nghiên cứu cũng ghi hình người tham gia khi họ trả lời các câu hỏi khác.

Ở phần thứ hai, 138 người theo dõi chất lượng giấc ngủ trong hai đêm và ghi lại cảm xúc của mình vào ban ngày. Trong phần thứ ba, 1.033 người khác được mời xem các đoạn phỏng vấn đã ghi hình từ phần đầu nghiên cứu, sau đó đánh giá hành vi và vẻ ngoài của những người tham gia trong trạng thái ngủ đủ giấc và thiếu ngủ.

Kết quả cho thấy sau khi thiếu ngủ, người tham gia có xu hướng muốn giữ khoảng cách xa hơn với người khác. Những người có chất lượng giấc ngủ giảm cũng có xu hướng cảm thấy cô đơn hơn vào ngày hôm sau.

Đáng chú ý, những người xem video đánh giá người thiếu ngủ có vẻ cô đơn hơn và ít muốn tiếp xúc với họ hơn. Bản thân những người xem cũng báo cáo cảm giác cô đơn tăng lên sau khi xem các đoạn ghi hình.

Từ kết quả này, Simon và Walker cho rằng thiếu ngủ có thể làm giảm mong muốn giao tiếp và khiến người khác ít muốn tiếp xúc với người đang thiếu ngủ hơn. Những tác động này có thể xuất hiện ngay cả trong các cuộc gặp gỡ ngắn.

Những biểu hiện này cũng gợi mở một khía cạnh khác của sự cô đơn là cảm giác thiếu kết nối với những người xung quanh. Trong cuốn Mất kết nối, Johann Hari phân tích vai trò của các mối quan hệ và sự gắn kết xã hội đối với sức khỏe tinh thần.

Khi sự xa cách trong giao tiếp không chỉ liên quan đến cách một người cảm nhận về bản thân mà còn ảnh hưởng đến khả năng duy trì kết nối với người khác.

Theo Samson, thiếu ngủ không chỉ có thể khiến con người cảm thấy tồi tệ hơn mà còn làm thay đổi hành vi, khiến họ vô tình đẩy người khác ra xa. Điều này có thể góp phần tạo nên vòng luẩn quẩn giữa giấc ngủ kém và cảm giác cô đơn.

Ông cho rằng khi tìm cách hỗ trợ những người đang cảm thấy cô đơn, chất lượng giấc ngủ cũng là yếu tố cần được cân nhắc. Giấc ngủ không phải giải pháp cho mọi vấn đề, nhưng có thể ảnh hưởng đến mức độ cảnh giác, tâm trạng và mong muốn kết nối với người khác.

Dù vậy, những kết quả nghiên cứu hiện có chưa đủ để khẳng định cải thiện giấc ngủ chắc chắn sẽ làm giảm cô đơn ở mọi người. Mối quan hệ giữa giấc ngủ và sự kết nối xã hội vẫn cần được tìm hiểu thêm, đặc biệt về cách các yếu tố này tác động qua lại trong những hoàn cảnh sống khác nhau.