Thế giới oằn mình với nắng nóng dị thường

Hàng loạt khu vực từ châu Âu sang châu Á đang liên tiếp ghi nhận những đợt nắng nóng kỷ lục, chạm ngưỡng đặc biệt nguy hiểm đối với sức khỏe con người. Tần suất xuất hiện của các đợt nắng nóng cực đoan hoặc cận kỷ lục ngày càng dày đặc trên phạm vi toàn cầu.

Nắng nóng kỷ lục càn quét châu Á

Đợt nắng nóng chết người theo đúng nghĩa đen đang quét qua khu vực Nam Á, đẩy nhiệt độ lên mức nguy hiểm và làm đảo lộn cuộc sống thường nhật của hàng trăm triệu người.

Theo Al Jazeera, nhiệt độ tại nhiều quốc gia như Ấn Độ, Pakistan và Bangladesh liên tục tăng vọt, vượt xa mức trung bình nhiều năm cùng thời kỳ. Khắp nơi trong khu vực, nền nhiệt đều tiến sát hoặc vượt ngưỡng 45°C, thậm chí có những khu vực chạm mốc 50°C.

Người lao động ở Karachi, Pakistan, vật lộn với nắng nóng. Ảnh: Reuters.

Tại Pakistan, nắng nóng cực đoan bao trùm đã khiến ít nhất 10 người tử vong tại Karachi ngay đầu tháng 5, thời điểm nhiệt độ chạm mốc 44°C - mức cao nhất kể từ năm 2018. Dù mùa hè khắc nghiệt không mới ở Nam Á, nhưng cường độ, thời gian và phạm vi của các đợt nắng nóng gần đây đều chưa từng có tiền lệ.

Trong lúc chính phủ các nước gấp rút ứng phó, cuộc khủng hoảng khí hậu này cũng phơi bày tình trạng bất bình đẳng sâu sắc trong khu vực. Chính tiềm lực tài chính sẽ quyết định ai là người phải chịu ảnh hưởng nặng nề nhất và ai có khả năng chống chịu tốt hơn trước thiên tai.

Người lao động Ấn Độ tìm cách chống chọi với nắng nóng khắc nghiệt ngay từ đầu mùa hè. Ảnh: Reuters.

Tại Ấn Độ, Cơ quan Khí tượng Ấn Độ (IMD) cảnh báo tình trạng nắng nóng nghiêm trọng sẽ tiếp diễn diện rộng trên cả nước. Ngay từ cuối tháng 4, nhiệt độ tại nhiều khu vực tây bắc và miền trung Ấn Độ đã vượt ngưỡng 46°C.

Theo truyền thông địa phương, hơn 90 thành phố nóng nhất thế giới trong ngày 24/4 đều nằm tại quốc gia này. Sức ép từ thời tiết khắc nghiệt đã khiến ít nhất 16 người tử vong ngay từ đầu mùa hè.

Tại Bangladesh, thủ đô Dhaka cùng các khu vực Faridpur, Rajshahi và Pabna cũng chịu ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng vì nắng nóng ngay từ cuối tháng 4, nhiệt độ khi đó đã lên tới 37-38 độ C.

Nhiệt độ tại Bangladesh đã tăng trong nhiều năm qua. Năm 2024, giới chức nước này ghi nhận 24 ngày nắng nóng trong tháng 4, mức cao nhất trong 75 năm qua, có những ngày nhiệt độ vượt 40 độ C tại một số khu vực.

Đông Nam Á được dự báo sẽ vừa sốc nhiệt vừa sốc năng lượng trong mùa hè này. Ảnh: Reuters.

Đông Nam Á cũng đang trải qua mùa hè nóng hơn bình thường.

Theo SCMP, nắng nóng đang xảy ra đồng thời với cuộc khủng hoảng năng lượng liên quan đến xung đột tại Iran, làm gia tăng nhu cầu điện và gây áp lực lớn lên hệ thống lưới điện.

Hàng triệu người dân tại các nước như Campuchia, Myanmar, Thái Lan, Philippines... chật vật tìm cách giải nhiệt trong bối cảnh nguồn điện bị hạn chế.

Nhiều vùng tại Việt Nam cũng đang bị thiêu đốt trong đợt nắng nóng chưa từng có. Ngày 25/5, nắng nóng gay gắt tiếp tục gia tăng ở cả miền Bắc và miền Trung, có nơi trên 40°C.

Trước đó, tờ Thairath English đưa tin nhiệt độ tại Bangkok (Thái Lan) chạm mốc 39°C, nhưng do độ ẩm vượt trên 60%, chỉ số nhiệt thực tế mà cơ thể cảm nhận bị đẩy lên mức 58,7°C, rơi vào ngưỡng "cực kỳ nguy hiểm".

Châu Âu nắng nóng bất thường

Nhiều khu vực tại châu Âu cũng ghi nhận mức tăng nhiệt kỷ lục. Theo The Guardian, các quốc gia Tây Âu gồm Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Pháp và Anh đang chuẩn bị đối mặt với đợt nắng nóng lớn đầu tiên của mùa hè. Nền nhiệt toàn vùng dự báo cao hơn mức trung bình tới 10°C và vượt ngưỡng 30°C từ ngày 22/5, đe dọa xô đổ các kỷ lục nhiệt độ tháng 5 tại hàng trăm địa phương.

Cơ quan khí tượng quốc gia Pháp Météo-France nhận định gần như chắc chắn nước này sẽ thiết lập các cột mốc đỉnh nhiệt mới trong tháng 5. Cơ quan này nhấn mạnh, biến đổi khí hậu đang khiến châu Âu - khu vực có tốc độ nóng lên nhanh nhất hành tinh - phải đối mặt với các đợt nắng nóng cực đoan xuất hiện sớm hơn, dày đặc hơn và khốc liệt hơn.

Người dân London, Anh, bất ngờ với cái nóng ngay từ đầu mùa hè. Ảnh: Reuters.

Tại Anh, Cơ quan Khí tượng Met Office cho biết nhiệt độ có thể vượt mức nhiệt cao nhất từng ghi nhận trong tháng 5/1944. Giới chức Anh đã ban hành cảnh báo sức khỏe do nắng nóng.

Cơ quan khí tượng quốc gia Tây Ban Nha Aemet cho biết đợt nắng nóng dự kiến kéo dài và có thể tạo thêm nhiều kỷ lục mới. “Nhiệt độ sẽ cao hơn mức trung bình theo mùa từ 5 đến 10°C. Đây là mức nhiệt mà chúng tôi thường chỉ thấy vào tháng 7 và tháng 8”, người phát ngôn của Aemet, ông Rubén del Campo, cho hay.

Biện pháp ứng phó không kịp với tốc độ tăng nhiệt độ

Sức khỏe con người sẽ ngày càng bị thách thức bởi nắng nóng cực đoan. Ảnh: Reuters.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nắng nóng cực đoan không chỉ gây sốc nhiệt dẫn đến tử vong mà còn làm trầm trọng thêm các bệnh lý về tim mạch và hô hấp. Sự nguy hiểm càng gia tăng khi kết hợp với độ ẩm cao, yếu tố làm giảm khả năng tự làm mát của cơ thể qua việc tiết mồ hôi.

Hiện tượng nhiệt độ và độ ẩm cùng tăng cao tạo ra khái niệm "nhiệt độ bầu ướt" - thước đo ngưỡng sinh tồn của cơ thể trước thiên tai khí hậu. Nhiều nghiên cứu cho thấy nếu lượng phát thải không được cắt giảm mạnh, một số khu vực tại châu Á có thể thường xuyên tiến gần ngưỡng nguy hiểm này vào cuối thế kỷ. Gần 2 tỷ người trên thế giới có nguy cơ phải đối mặt với mức nhiệt độ mà cơ thể không thể chịu đựng lâu dài.

Ông Kartikeya Bhatotia, nghiên cứu viên tại Viện Nam Á Mittal thuộc Đại học Harvard, cho biết nắng nóng cực đoan tác động đến con người theo nhiều cách, nhưng thể hiện sự bất bình đẳng sâu sắc. Nhóm người yếu thế sống trong các căn nhà cách nhiệt kém, thông gió kém hoặc phải lao động ngoài trời chịu áp lực nhiệt lớn hơn nhiều so với người có điều kiện làm mát.

Một cửa hàng bán máy làm mát không khí nằm trong khu chợ ở New Delhi, Ấn Độ. Ảnh: Reuters.

Ông Bhatotia nhận định mô hình “chuẩn bị ứng phó nắng nóng” từng được đánh giá cao của Ấn Độ hiện không còn đủ khả năng bảo vệ các nhóm dân cư dễ tổn thương nhất. Các Kế hoạch Hành động Nắng nóng gồm hệ thống cảnh báo sớm, cung cấp nước, trung tâm làm mát chủ yếu chỉ tiếp cận được những người ở trong hệ thống quản lý lao động chính thức. Lao động thời vụ - nhóm dễ bị tác động nhất - phần lớn nằm ngoài phạm vi bảo vệ.

Để giải quyết khủng hoảng, cần sự phản ứng mang tính cấu trúc rộng lớn hơn, bao trùm nhiều lĩnh vực như nhà ở, quy hoạch đô thị, y tế và quản lý thiên tai. Khả năng chống chịu lâu dài phụ thuộc vào các cải cách mang tính hệ thống.

“Các mô hình khí hậu cho thấy cả tần suất lẫn cường độ của các đợt nắng nóng cực đoan tại châu Á sẽ tiếp tục gia tăng trong nhiều thập kỷ tới. Tuy nhiên, lập kế hoạch thích ứng tốt, hành động sớm và có hệ thống cảnh báo gắn với cơ chế phản ứng hiệu quả có thể giảm đáng kể thiệt hại. Mục tiêu đặt ra là phải tách xu hướng nhiệt độ tăng khỏi xu hướng gia tăng nỗi khổ cực của con người”, ông nói.