Logic: Thế nào là lập luận tốt?
Logic là bộ đồ nghề giúp bạn hình dung và chứng minh nhiều tuyên bố triết học khác nhau liên quan đến những tuyên bố khác. (“Tuyên bố” đơn giản là một mệnh đề mà người đưa ra nó khẳng định nó là đúng).
Các nhà logic đã triển khai các biểu tượng giúp ta hiểu sự vận hành của các lập luận (argument). Hẳn bạn đã học môn đại số rồi nhỉ? Trong đại số thì x là biến số, đại diện cho mọi con số. Trong logic biểu tượng, bạn có thể biểu hiện một tuyên bố bằng một chữ cái viết hoa như P.
 |
| Ảnh minh hoạ. Nguồn: Alexander Grey/Pexels. |
Nếu bạn muốn lập luận rằng việc tin P là lý do tốt để cũng tin cả Q thì bạn có thể diễn đạt là “Nếu P đúng thì Q cũng đúng”, viết tắt là P → Q. Cách viết tắt này giúp bạn nhìn thấy cấu trúc của lập luận.
Dĩ nhiên, khi lập luận thì bạn không bỗng dưng dừng lại để giải vài bài toán. Nhưng logic sẽ giúp bạn làm sáng tỏ ngụ ý thực sự là gì, điều đó sẽ trao cho bạn cái quyền năng phát hiện những lập luận tồi và nói ra chính xác chúng không ổn chỗ nào.
Trong cuốn sách này, tôi sẽ trình bày cho bạn một số cách khác nhau để biểu tượng hóa các lập luận. Tôi sẽ bàn về cách các nhà logic đóng góp như thế nào vào tư duy khoa học (nhận thức luận) và những lập luận trong đạo đức học. Bạn cũng sẽ học được về ngụy biện phi chính thức (informal fallacy), vốn là những lỗi tiêu biểu khiến ta không thể nào diễn dịch một lập luận thông thường thành những biểu tượng logic.
Thẩm mỹ: Điều làm nên nghệ thuật
“Thẩm mỹ” có nghĩa là học về cái đẹp. Điều gì làm cho một tác phẩm nghệ thuật hay cảnh quan nhìn từ cửa sổ nhà bạn là đẹp (hoặc không)? Liệu các món đồ đẹp có những đặc tính nào đo được (như mức độ cân xứng) khiến ta thấy thỏa lòng?
“Đẹp” không phải là một phẩm chất duy nhất làm nên nghệ thuật. Một bộ phim có thể là tuyệt đẹp vì quá rùng rợn hay quá khiêu khích. Một số loại nhạc như death metal có gọi là “đẹp” chăng hay chỉ đơn thuần là giải phóng cảm xúc. Hẳn bạn đã từng thấy một ai đó có bề ngoài cuốn hút (thậm chí còn “gây sốc” nữa là), dù bạn không nghĩ xã hội sẽ đánh giá người đó là “đẹp”.
Để tóm lại tất cả những điều này, một số triết gia thích dùng cái tên “triết học nghệ thuật” để thay cho “thẩm mỹ”. Dù bạn muốn dùng cái tên nào thì mối quan tâm của chúng ta vẫn là cái “gu” của mỗi người: Tại sao ta thích (hay ghét) điều ta làm?
Bạn có thể nghĩ “gu” là chuyện cá nhân. Bạn muốn thích thứ gì thì cứ việc thích, tôi thì thích thứ gì mà tôi thích, đơn giản chỉ có thế. Cả hai ta đều không sai. Đó có vẻ là một phép lịch sự vì không ai có đủ sự kiêu ngạo để tuyên bố cái gu của mình là tốt hơn cái gu của người khác. Nhưng khi ta luận bàn một tác phẩm nghệ thuật là trác tuyệt như thế nào, chẳng phải ta đang nói lên nhiều điều hơn là “Tôi thích nó” hay sao? Ta đang bàn về nghệ thuật chứ không bàn về bản thân mình.
