Căn bệnh khét tiếng ở trẻ nhỏ, dễ chuyển nặng nếu chủ quan

Hình ảnh 3D về virus EV71 - chủng tay chân miệng nguy hiểm nhất vì có khả năng tấn công hệ thần kinh trung ương. Ảnh: Shutterstock.

Tay chân miệng là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi. Phần lớn trường hợp chỉ có biểu hiện sốt, loét miệng và nổi mụn nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân rồi tự khỏi sau khoảng một tuần.

Tuy nhiên, đây không phải là căn bệnh "lành tính tuyệt đối". Trong một số trường hợp, bệnh có thể diễn tiến rất nhanh, gây biến chứng thần kinh, tim mạch hoặc hô hấp, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Lịch sử của bệnh tay chân miệng

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh tay chân miệng được ghi nhận lần đầu tiên tại New Zealand vào năm 1957. Sau đó, các nhà khoa học xác định virus Coxsackie A16 là một trong những tác nhân phổ biến gây bệnh.

Đến năm 1969, một chủng virus khác là Enterovirus 71 (EV71) được phát hiện tại California, Mỹ. Tuy nhiên, một nghiên cứu hồi cứu ở Hà Lan cho thấy loại virus này có thể đã xuất hiện từ năm 1963.

Đến cuối thế kỷ 20, EV71 đã gây ra nhiều đợt bùng phát tại châu Á, châu Âu và châu Mỹ. Trong đó, khu vực Tây Thái Bình Dương được WHO đánh giá là một trong những nơi ghi nhận số ca mắc cao nhất.

Khác với nhiều chủng virus gây tay chân miệng chỉ tạo ra các triệu chứng nhẹ, EV71 được xem là chủng nguy hiểm nhất vì có khả năng tấn công hệ thần kinh trung ương. Người nhiễm có thể không có triệu chứng hoặc chỉ mắc tay chân miệng nhẹ, nhưng cũng có thể tiến triển thành các bệnh lý thần kinh nghiêm trọng như viêm não, viêm thân não, kèm suy tim, suy hô hấp và suy tuần hoàn.

Ở những trường hợp nặng, tỷ lệ không qua khỏi có thể khá cao, đặc biệt ở trẻ từ 5 tuổi trở xuống. Chính vì độc lực mạnh và khả năng gây biến chứng thần kinh nghiêm trọng, EV71 được các chuyên gia đánh giá là chủng enterovirus có độc tính thần kinh cao nhất. Tại Trung Quốc, bệnh tay chân miệng do EV71 từng trở thành vấn đề y tế công cộng đáng lo ngại với nhiều đợt dịch quy mô lớn.

Xuất hiện các nốt mẩn đỏ, mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân... là dấu hiệu bệnh tay chân miệng điển hình. Ảnh: Shutterstock.

Vì sao tay chân miệng nguy hiểm?

Biểu hiện ban đầu của tay chân miệng khá giống nhiều bệnh do virus khác nên dễ khiến phụ huynh chủ quan. Trẻ thường sốt nhẹ hoặc sốt vừa, đau họng, chán ăn, quấy khóc, sau đó xuất hiện các vết loét trong miệng và mụn nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối hoặc mông.

Đa số trẻ sẽ hồi phục hoàn toàn sau 7-10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là một tỷ lệ nhỏ, đặc biệt những trẻ nhiễm EV71, có thể chuyển nặng rất nhanh.

Virus không chỉ gây tổn thương ngoài da mà còn có khả năng xâm nhập hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, viêm màng não, viêm thân não hoặc tổn thương tủy sống. Khi tình trạng viêm ảnh hưởng đến trung tâm điều hòa hô hấp và tuần hoàn, trẻ có thể xuất hiện phù phổi cấp, suy hô hấp, viêm cơ tim hoặc sốc tuần hoàn - những biến chứng có thể khiến bệnh nhân không qua khỏi nếu không được xử trí khẩn cấp.

Điểm nguy hiểm của tay chân miệng là các biến chứng thường xuất hiện khá sớm, chỉ sau 2-5 ngày kể từ khi khởi phát bệnh. Vì vậy, việc theo dõi sát diễn biến của trẻ trong tuần đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Trẻ mắc tay chân miệng với chủng virus EV71 sẽ diễn tiến nặng nhanh. Ảnh: Hoài Bảo.

Chưa có thuốc đặc trị, thế giới khuyến cáo gì?

Theo WHO, không phải tất cả chủng virus gây tay chân miệng đều có mức độ nguy hiểm như nhau. EV71 - chủng virus thường liên quan đến các ca bệnh nặng - được chia thành ít nhất 8 nhóm di truyền (A-H). Trong đó, hai nhóm B và C là những chủng được quan tâm nhất vì từng gây nhiều đợt bùng phát tại khu vực Đông Á.

Phân nhóm C4 hiện là chủng lưu hành chủ yếu tại Trung Quốc, trong khi B4, B5 và C5 phổ biến ở một số nước châu Á khác. Ngược lại, tại châu Âu, các chủng C1 và C2 xuất hiện nhiều hơn nhưng nhìn chung ít gây biến chứng thần kinh nghiêm trọng. Điều này cho thấy mức độ nặng của bệnh tay chân miệng có thể khác nhau tùy theo chủng virus lưu hành ở từng khu vực.

Đến nay, WHO và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) vẫn nhấn mạnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với hầu hết trường hợp tay chân miệng. Việc điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, hạ sốt, giảm đau, bù đủ nước và theo dõi sát để phát hiện sớm các dấu hiệu chuyển nặng.

Các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh nên:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi thay tã, sau khi đi vệ sinh và trước khi chế biến hoặc cho trẻ ăn.
• Vệ sinh, khử khuẩn đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa và các bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc.
• Không dùng chung cốc, thìa, khăn mặt hay các vật dụng cá nhân với trẻ mắc bệnh.
• Cho trẻ nghỉ học khi có triệu chứng để hạn chế lây lan trong trường học và cộng đồng.
• Theo dõi sát trong những ngày đầu mắc bệnh và đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao liên tục, giật mình, ngủ li bì, run tay chân, nôn nhiều hoặc khó thở.

WHO cũng cho biết một số vaccine phòng EV71 đã được cấp phép sử dụng tại một số quốc gia nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh nặng do chủng virus này. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có vaccine phòng tay chân miệng có thể bảo vệ trước tất cả chủng gây bệnh. Vì vậy, vệ sinh cá nhân, giữ môi trường sạch sẽ và phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo vẫn là những biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ trẻ.

Ghi nhận ca không qua khỏi đầu tiên do sốt xuất huyết tại Gia Lai Sở Y tế tỉnh Gia Lai cho biết địa phương vừa ghi nhận ca không qua khỏi đầu tiên do sốt xuất huyết Dengue trong năm 2026. 18:20 9/7/2026