Tại sao nói 'sáu mươi năm cuộc đời'?

Theo nhà nghiên cứu Dương Thành Truyền trong Tình ca tiếng nước ta, người phương Đông không đánh số năm như dương lịch mà đặt tên từng năm bằng cách ghép 10 Thiên Can với 12 Địa Chi. Mười Can gồm Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý; còn 12 Địa Chi là Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi.

Do 10 và 12 chỉ gặp lại nhau sau bội số chung nhỏ nhất là 60, phải mất đúng 60 năm mới lặp lại cùng một tổ hợp Can - Chi. Chu kỳ này được gọi là lục thập hoa giáp. Vì vậy, người tròn 60 tuổi được xem là đã đi hết một vòng thời gian và bắt đầu bước sang chu kỳ mới của đời người. Đây cũng là lý do truyền thống mừng thọ thường bắt đầu từ tuổi 60.

Theo nhà nghiên cứu Dương Thành Truyền, ở phương Đông, những người sống qua 60 tuổi bắt đầu nhận chữ "thọ", trước cột mốc đó chỉ có thể gọi là "hưởng dương". Ảnh: M.L.

Cuốn sách cũng dẫn lại một cách lý giải của tác giả Nguyễn Cường trong bài viết Nguồn gốc Âm lịch và Tử vi (2013). Theo đó, các nhà chiêm tinh cổ đại quan sát năm hành tinh có thể nhìn thấy bằng mắt thường gồm Thủy tinh, Kim tinh, Hỏa tinh, Mộc tinh và Thổ tinh. Sau quá trình ghi chép vị trí các hành tinh qua nhiều năm, họ nhận thấy khoảng 60 năm thì các hành tinh này lại trở về vị trí gần giống ban đầu trên bầu trời.

Đặc biệt, vào giai đoạn chuyển từ năm Quý Hợi sang Giáp Tý, năm hành tinh được cho là hội tụ theo cùng một hướng. Quan sát này được xem là một trong những cơ sở để củng cố chu kỳ 60 năm trong lịch pháp phương Đông.

Dù cách giải thích bằng thiên văn vẫn chủ yếu mang tính học thuật và chưa phải quan điểm được thống nhất trong giới nghiên cứu lịch pháp, chu kỳ lục thập hoa giáp vẫn là lời giải thích phổ biến nhất cho câu nói "sáu mươi năm cuộc đời". Nó phản ánh quan niệm của người xưa rằng 60 năm là trọn vẹn một vòng Can - Chi, đánh dấu sự khởi đầu của một chu kỳ mới trong đời người.