Cà phê được pha chế sai cách có thể cản trở quá trình tiêu hóa, gây khó tiêu. Ảnh minh họa: E.C.

Và để trả lời cho câu hỏi thường gặp: “Cà phê hỗ trợ hay cản trở quá trình tiêu hóa?”, cần lưu ý rằng cà phê chứa nhiều hoạt chất, mỗi chất tác động riêng biệt đến cơ thể chúng ta. Hoạt chất đầu tiên và quan trọng nhất là caffeine. Chất này tăng cường hoạt động của tim và với liều nhỏ, sẽ đóng vai trò như một chất kích thích lành mạnh.

Hoạt chất thứ hai là caffeone, một hợp chất dễ bay hơi, tác động chủ yếu lên hệ thần kinh và ở lượng vừa phải tạo cảm giác phấn chấn dễ chịu nhưng cũng là nguyên nhân gây ảo giác và hiệu ứng say thường gặp khi uống quá nhiều.

Thứ ba là caffeic hay tannin, chất này tạo nên vị đắng của cà phê khi đun sôi hoặc ngâm quá lâu và như đã biết, nó kết hợp với protein, do đó làm giảm khả năng tiêu hóa thức ăn một cách đáng kể.

Ba hoạt chất chính này thay đổi rất nhiều về hàm lượng chiết xuất được tùy theo phương pháp pha chế, đến mức nếu chỉ pha cà phê bằng nước sôi rồi làm nguội nhanh, ta thu được rất ít caffeine, lượng lớn chất tạo hương và gần như không có tannin, nhưng nếu đun quá kỹ hoặc ngâm lâu, hương thơm sẽ bay mất cùng với hơi nước, nhiều caffeine hơn được chiết xuất và càng ngâm hoặc đun lâu thì càng nhiều tannin tan vào nước.

Những thực tế này đã xác nhận quan điểm phổ biến của các bác sĩ rằng cà phê đun kỹ hoặc ngâm quá lâu gây khó tiêu, trong khi cà phê pha đơn giản giúp tiêu hóa dễ hơn nhưng tác dụng có lợi trong cách pha chế sau không phải là tác động hóa học trực tiếp lên albumin như người ta từng nghĩ mà là do tác động gián tiếp lên các trung tâm thần kinh của dạ dày, kích thích tiết dịch vị.

Nói cách khác, tác động đó mang tính sinh lý chứ không phải hóa học như quan niệm trước đây.

Liên quan đến tác dụng chống ứ mật của cà phê, bác sĩ Elliott phát biểu rằng: “Chúng tôi nhanh chóng nhận thấy rằng bệnh nhân trong bệnh viện và tất cả những người có lối sống ít vận động đều phải tránh thực phẩm quá cô đặc và uống nhiều chất lỏng loãng.

Như vậy, cà phê có tác dụng lên gan và nhìn chung là phương thuốc tốt nhất cho chứng táo bón và tình trạng thường được gọi là ‘nóng gan’, trong khi trà lại có tác dụng hoàn toàn ngược lại.

Ngoài ra, không phải cây mandragora [1] hay tất cả các loại siro khiến não mất tỉnh táo của phương Đông nào có thể đem lại sự an thần tốt hơn cho người lên cơn lạnh run khi mắc sốt rét bằng một tách cà phê đậm pha với một chút nước.

Còn trà đặc gần như chỉ là phương thuốc đặc hiệu cho chứng đau dây thần kinh [2] ở thể đơn giản và không kèm biến chứng”. Liebig cũng lưu ý rằng cà phê chứa nhiều thành phần kích thích sự tiết mật, là một thuốc nhuận tràng tốt, đồng thời có tác dụng lợi tiểu rõ rệt.

Điều này được xác nhận bởi thực tế rằng “vành đai cà phê” của thế giới cũng chính là “vành đai nóng gan” và “vành đai sốt rét”, cũng như là những khu vực có nhiều mầm bệnh độc hại và quá trình sinh mủ lan tràn nhiều nhất.

Đó là bằng chứng đầy đủ cho thấy “sự phù hợp tự nhiên của vạn vật” và không có dân tộc nào hiểu rõ giá trị của cà phê trong việc khai thông các tuyến bài tiết bị ức chế do khí hậu nóng hoặc những ảnh hưởng từ không khí độc như cư dân các vùng nhiệt đới này.

[1] Chi Mandragora - còn gọi là cây ma cà rồng hoặc mandrake - là một chi thực vật trong họ Cà (Solanaceae), nổi tiếng không chỉ trong y học cổ truyền mà còn trong văn hóa dân gian châu Âu với nhiều truyền thuyết huyền bí.

Tuy nhiên, về mặt khoa học, chúng có các tác dụng dược lý mạnh, chủ yếu do chứa các alkaloid tropan độc tính cao có tác động mạnh lên hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh thực vật (giao cảm - đối giao cảm).

[2] Nguyên văn neuralgia, đây là bệnh đau thần kinh là cơn đau nhói, dữ dội theo đường đi của dây thần kinh và do kích ứng hoặc tổn thương dây thần kinh với các bệnh phổ biến như đau thần kinh sau zona (đau kéo dài sau một đợt zona), đau thần kinh sinh ba (đau nhói hoặc đau như điện giật ở một số vùng trên mặt), bệnh thần kinh do rượu hoặc bệnh thần kinh ngoại biên.