Khi não bộ được rảnh rang để suy nghĩ vẩn vơ, nó thường lang thang về miền tương lai để vạch ra những mục tiêu cho mai sau. Ảnh: iStock.

Khi luôn có yếu tố kích thích, cảm giác buồn chán gần như biến mất khỏi trải nghiệm nhân sinh. Mới nghe qua thì điều này không tệ: đâu ai chọn chán chường thay cho hào hứng, và bản chất của dòng chảy là đối lập với buồn chán.

Nhưng ở đây lại có một nghịch lý lạ lùng, tác động đến chất lượng trải nghiệm dòng chảy trong tương lai: buồn chán có thể là tiền đề cho những trải nghiệm dòng chảy chất lượng cao và ý nghĩa hơn, sáng tạo và mãn nguyện hơn.

Trong một nghiên cứu về buồn chán, các tác giả chia người tham gia thành hai nhóm: một nhóm thực hiện nhiệm vụ chán phèo (làm cô Tấm nhặt đậu theo màu), nhóm kia được giao một hoạt động thủ công thú vị hơn. Kết quả: nhóm làm nhiệm vụ buồn chán tỏ ra sáng tạo hơn trong bài tập phát triển ý tưởng kế tiếp (Park và cộng sự, 2019).

Một nghiên cứu khác (Gasper và Middlewood, 2014) cho người tham gia xem các video tạo cảm xúc khác nhau - như buồn chán, thư giãn, phấn khích. Sau đó, các nhà nghiên cứu yêu cầu họ liệt kê những từ ngữ mô tả phương tiện giao thông. Những người ở nhóm “buồn chán” thường có câu trả lời sáng tạo hơn (ví dụ như lạc đà), trong khi nhóm thư giãn hay phấn khích thường trả lời đơn giản là “xe hơi”.

Khi não bộ được rảnh rang để suy nghĩ vẩn vơ, nó thường lang thang về miền tương lai để vạch ra những mục tiêu cho mai sau, mà các nhà nghiên cứu gọi là lên kế hoạch dựa vào hồi ức cá nhân [autobiographical planning] (Baird và cộng sự, 2011).

Buồn chán cũng giúp ta có thời gian đánh giá tình hình hiện tại, suy nghĩ sâu xa về những thay đổi khả dĩ để nâng cao trải nghiệm sống một cách toàn diện hơn, nhận ra công việc thiếu thử thách, hay ta đã bỏ bê những người thân yêu như thế nào.

Vậy không có nghĩa là ta phải cố tình đi tìm buồn chán, mà chỉ đừng hoàn toàn né tránh nó bằng mọi giá. Ví dụ, ta đâu cần lướt điện thoại khi đang xếp hàng mua cà phê, đợi đèn đỏ, hay giết thời gian trong lúc chờ bạn đến muộn. Cuộc sống tự nhiên sẽ mang lại những khoảnh khắc ấy, và ta cần có ý chí mạnh mẽ để không phản xạ theo bản năng làm phân tâm tư tưởng.