Sách bìa sơn mài, sách đồng, sách thêu tôn vinh tri thức

Sách bìa sơn mài, khảm trai của Thái Hà Books.

TS Nguyễn Mạnh Hùng yêu sách từ khi còn rất nhỏ. Tình yêu ấy theo ông suốt những năm học cấp 3 chuyên Pháp tại Hà Nội, hơn 12 năm học tập và làm việc tại Liên Xô và nước Nga, những năm làm việc tại FPT, rồi sâu đậm hơn khi sáng lập Thái Hà Books năm 2007.

Hơn 40 năm đọc sách, xấp xỉ 20 năm làm sách, ông ngày càng nhận ra sách không đơn thuần là sản phẩm. Sách là tri thức, văn hóa, lịch sử và là một trong những phương tiện giúp con người hoàn thiện bản thân.

Nhiều người hỏi TS Nguyễn Mạnh Hùng rằng trong thời đại AI, mạng xã hội và video ngắn, liệu sách có còn tương lai hay không. Ông thường trả lời rằng chừng nào con người còn muốn học hỏi, phát triển và nâng cao chất lượng sống, chừng đó sách vẫn còn tương lai.

Nhưng để sách tiếp tục đồng hành cùng con người, người làm xuất bản cũng phải không ngừng đổi mới. Hành trình của ông và Thái Hà Books trong nhiều năm qua là hành trình tìm kiếm những hình thức mới để đưa tri thức đến gần hơn với độc giả.

Khi sách thành tác phẩm nghệ thuật

Ông tâm sự có những cuốn sách được làm ra để đọc nhưng cũng có những cuốn sách được làm ra để lưu giữ qua nhiều thế hệ. Từ nhiều năm trước, ông và các cộng sự bắt đầu thực hiện các ấn bản sách đặc biệt với mong muốn nâng cuốn sách lên thành một tác phẩm văn hóa và nghệ thuật.

Đó là những cuốn sách được chế tác bằng nhiều chất liệu khác nhau. Có cuốn được phủ sơn mài nhiều lớp theo kỹ thuật truyền thống của Việt Nam. Có cuốn được khảm trai hoàn toàn bằng tay. Có cuốn được thêu tay trên lụa. Có cuốn là gấm. Có cuốn sử dụng trúc chỉ, một loại hình nghệ thuật giấy độc đáo của Việt Nam. Có cuốn được chế tác bằng đồng, sử dụng lá sen, điểm nhũ vàng hoặc các vật liệu quý khác.

Mỗi cuốn sách là kết quả của nhiều giờ lao động tỉ mỉ của nghệ nhân, họa sĩ, nhà thiết kế và những người làm sách.

Hai ấn bản Truyện Kiều đặc biệt được chế tác thủ công như sách khảm trai, sách sơn mài.

Theo TS Nguyễn Mạnh Hùng, mục tiêu không phải chỉ tạo ra một vật phẩm đẹp, mà là góp phần tôn vinh giá trị của tri thức. Ông tin rằng khi trân trọng cuốn sách, con người cũng trân trọng tri thức chứa đựng bên trong cuốn sách đó.

Tình yêu sách của TS Nguyễn Mạnh Hùng cũng dành cho những cuốn sách cổ. Trong bộ sưu tập cá nhân hiện nay, ông đang lưu giữ hàng chục cuốn sách có niên đại từ thế kỷ XVI, XVII, XVIII và XIX. Những cuốn sách ấy được xuất bản tại nhiều quốc gia khác nhau, bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau.

Mỗi cuốn sách là một câu chuyện, một phần lịch sử của nhân loại. Ông cho rằng con người có thể mất đi, các đế chế có thể biến mất, nhưng những ý tưởng lớn vẫn tiếp tục sống nhờ sách. Chính những cuốn sách cổ ấy giúp ông hiểu rằng sách không chỉ là phương tiện truyền tải nội dung, mà còn là di sản.

Đưa tri thức vào đời sống hiện đại

Cuộc sống hiện đại đặt ra một thách thức mới. Con người ngày càng bận rộn hơn, người trẻ dành nhiều thời gian trên điện thoại hơn trên trang sách. Không ít người nói với ông rằng họ muốn đọc sách nhưng không có thời gian.

Từ những trăn trở, TS Nguyễn Mạnh Hùng và các đồng nghiệp phát triển dòng sách bỏ túi. Ngoài các tác phẩm kinh điển như Đắc nhân tâm, Quẳng gánh lo đi và vui sống hay Khi người ta tư duy, ông còn tâm huyết với các ấn phẩm Phật học bỏ túi. Ông cho xuất bản Kinh Pháp Cú bỏ túi, 12 bản kinh chọn lọc trong Nikaya bỏ túi, Kinh Pháp Cú ba ngôn ngữ Bali - Anh - Việt bỏ túi.

Nhiều ấn phẩm này không được xuất bản với mục tiêu kinh doanh. Theo ông, có những cuốn in chỉ để tặng. Đến nay, hàng chục nghìn bản đã được trao tận tay bạn đọc, hành giả, tăng ni, sinh viên và những người yêu thích Phật pháp trong và ngoài nước. Những cuốn sách bỏ túi này đã đến Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Ấn Độ, Canada, Hoa Kỳ, Séc, Pháp, Đức...

Bộ sách tí hon Việt Nam Độc Lập Tự Cường có kích thước khoảng 3,5 x 5 cm, gồm các tác phẩm như Đường Kách Mệnh, Tuyên ngôn Độc lập, Hịch tướng sĩ và Bình Ngô đại cáo.

Trong nhiều năm tham dự các hội sách quốc tế tại Frankfurt, London, Bologna, Bắc Kinh, Doha, Havana, Istanbul, Kuala Lumpur, Jakarta, Singapore và nhiều nơi khác, ông đặc biệt quan tâm đến dòng miniature books - sách tí hon. Đây là một dòng sách đã xuất hiện từ nhiều thế kỷ trước trên thế giới.

Trong bộ sưu tập của mình, ông sở hữu một số cuốn sách tí hon đặc biệt. Có cuốn nhỏ đến mức phải dùng kính lúp để đọc. Từ cảm hứng ấy, ông và Thái Hà Books quyết định phát triển dòng sách tí hon mang bản sắc Việt Nam. Bộ sách Việt Nam Độc Lập Tự Cường ra đời, gồm những cuốn sách chỉ khoảng 3,5 cm x 5 cm, chứa các văn bản như Đường Kách Mệnh, Tuyên ngôn Độc lập, Hịch tướng sĩ và Bình Ngô đại cáo.

Ngày nay, AI đang thay đổi thế giới với tốc độ nhanh. Xuất bản cũng đang thay đổi. Sách giấy sẽ song hành cùng ebook, audiobook phát triển mạnh, AI tham gia nhiều hơn vào quá trình sản xuất, phân phối và tiếp cận nội dung. Nhưng TS Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng điều không thay đổi là nhu cầu học hỏi và phát triển của con người.

Với ông, tương lai của ngành xuất bản không phải là làm ra nhiều sách hơn, mà là tạo ra nhiều giá trị hơn cho con người và xã hội. Sách đặc biệt giúp tôn vinh tri thức. Sách bỏ túi giúp tri thức đồng hành cùng cuộc sống. Sách tí hon giúp lưu giữ những giá trị lớn lao theo một hình thức độc đáo.