Laptop chạy Windows ARM chưa bao giờ thực sự thành công. Từ máy tính bảng lai Surface RT hay hai lần Qualcomm tham gia thị trường sau đó đều chưa thay đổi được gì. Snapdragon X Elite là một nỗ lực nghiêm túc, nhưng vẫn còn khoảng cách xa để hệ sinh thái này chạm đến độ hoàn thiện như macOS.
Sự xuất hiện của NVIDIA RTX Spark đã lật ngược tình thế khó xử của Windows on ARM. Siêu chip N1X trở thành nền tảng sức mạnh tính toán mới cho toàn hệ thống. Sự có mặt của công ty giá trị nhất thế giới là bảo chứng cho dự án dài hạn cũng như giảm bớt lo ngại về tương thích.
Asus là nhà sản xuất đầu tiên phát hành máy tính chạy RTX Spark tại Việt Nam. Trong đó phiên bản ProArt P16 128 GB có cấu hình và giá bán cao nhất. Bên cạnh mức giá gần 195 triệu đồng, thiết bị cung cấp giải pháp thật sự làm chủ các model AI, điều mà chưa máy tính xách tay nào trước đó từng xử lý hoàn hảo.
Máy tính AI thực thụ
Hiện tôi đã có một chiếc Mac mini chạy các AI Agent liên tục 24/7 tại nhà. Tuy nhiên, một thiết bị như ProArt P16 vẫn hấp dẫn khi thỏa mãn được hàng loạt nhu cầu mà trước đây không sản phẩm nào xử lý đồng thời.
Muốn dung lượng bộ nhớ lớn, người dùng buộc phải mua Mac. Unified Memory của Apple gần như vượt trội đối thủ về con số với chi phí phải bỏ ra. Tuy nhiên, nhiều dự án AI được xây dựng từ đầu xoay quanh hệ sinh thái CUDA của NVIDIA. Vì vậy, chạy chúng trên Mac đôi khi đòi hỏi nhiều công đoạn chuyển đổi và tối ưu tương thích.
Khi chọn CUDA, lựa chọn tốt nhất thường là các card đồ họa NVIDIA. Nhưng lượng VRAM của những mẫu card đồ họa truyền thống lại có giới hạn. Ngay cả bản mạnh nhất RTX 5090 cũng chỉ có 32 GB. Với những mô hình lớn hơn mức này, máy gần như không thể xử lý.
RTX Spark khắc phục đồng thời hai vấn đề. Ngoài ra, thiết bị còn được hứa hẹn khả năng đáp ứng nhu cầu chơi game, thế mạnh truyền thống của “đội xanh”. Đây là điều macOS khó sánh bằng.
Về mặt cấu hình, bộ xử lý mới của NVIDIA có CPU với 10 nhân và GPU RTX Spark N1X sử dụng kiến trúc Blackwell quen thuộc. Cấu hình này tương đồng GPU RTX 5070 dành cho máy tính để bàn với 6.144 nhân CUDA.
Con chip này hỗ trợ bộ nhớ tối đa 128 GB. Trong đó, người dùng có thể phân bổ nhiều nhất 96 GB thành “VRAM”. Bộ nhớ sử dụng chuẩn LPDDR5x-9400 MT/s, giao tiếp 256-bit và băng thông 300 GB/s. Chuẩn này thấp hơn M5 Max một chút, nhưng xếp trên bản chip AI đầu bảng của AMD.
Năng lực tính toán AI của con chip này đạt 1 PFLOPS (tương đương 1.000 TFLOPS) với các model tương thích. Nó cao gấp nhiều lần những máy tính Windows được dán nhãn Copilot+ của Microsoft, được quảng cáo với tính năng chạy AI nhưng chỉ có vài chục TFLOPS khả năng tính toán.
Lựa chọn thay thế
Nhìn giá sản phẩm, người dùng chuyên nghiệp dễ dàng nghĩ đến việc lắp một dàn máy chạy RTX 5090. Tuy nhiên, trong giai đoạn giá linh kiện tăng cao và nguồn cung hạn chế, riêng một chiếc card đã tiêu tốn khoảng 150 triệu đồng, chưa tính thành phần khác.
Song song, RTX Spark tập trung vào dung lượng bộ nhớ lớn, khả năng di động và hiệu quả sử dụng năng lượng. Để đạt được dung lượng bộ nhớ lớn và thiết kế gọn nhẹ, NVIDIA phải chấp nhận một số đánh đổi như giảm băng thông bộ nhớ và sức mạnh tính toán. Đổi lại, mức tiêu thụ điện hoàn toàn khác biệt.
RTX Spark giới hạn công suất ở mức 80 W. Trong khi đó, riêng card đồ họa RTX 5090 đã cần mức công suất lên tới 575 W. Đây là mức tiêu thụ điện gần như không thể đáp ứng trong một hệ thống máy tính nhỏ gọn.
Một lựa chọn có thể dùng để chạy AI tại biên khác là MacBook Pro. Các mẫu dùng M5 Pro, M5 Max cũng có lượng bộ nhớ hợp nhất lớn để xử lý các mô hình ngôn ngữ lớn hàng trăm tỷ tham số. Mẫu M5 Max còn có băng thông lớn, để cho ra lượng token nhanh hơn RTX Spark. Tuy nhiên, Apple không có hệ sinh thái đủ mạnh ở mảng này. Mac vẫn nổi tiếng và hỗ trợ nhóm công cụ sáng tạo thay vì các lập trình viên AI.
Tôi cố vắt kiệt chiếc máy bằng cách chạy GPT 120B thông qua Ollama. ProArt P16 là chiếc laptop đầu tiên có thể khởi động và giúp mô hình này chạy cho ra kết quả. Tuy nhiên, hành động này có thể chiếm hết toàn bộ RAM, khó sử dụng đồng thời tác vụ khác.
Sau quá trình trải nghiệm, “điểm ngọt” ở đây có thể là một mô hình ở khoảng 30-60 tỷ tham số. Theo các bài đánh giá, Qwen 3.8 27B là lựa chọn đáng cân nhắc bởi hiệu năng trên kích thước của nó. Với các tác vụ thử nghiệm, tốc độ sản sinh token trên ProArt P16 tương đương với khi tôi dùng GPT 6.1 Sol, chậm hơn những lựa chọn hàng đầu như Opus 5.5 hay GPT 6 Astra, nhưng vẫn đủ đáp ứng phần lớn công việc.
Tự do “token”
Trong giai đoạn AI phát triển và mở rộng tính năng liên tục, nhiều tác vụ và công việc hàng ngày đã được giao cho các mô hình mới. Tôi mua gói đăng ký của cả ChatGPT, Claude và Gemini mỗi tháng nhưng không phải lúc nào chúng cũng đảm bảo hoạt động ổn định. Sau mỗi đợt cập nhật, khả năng làm việc, quota cung cấp có thể tăng giảm không báo trước.
Mặt khác, những lựa chọn mua token qua API lại không “kinh tế” như các gói trả trước. Chỉ để vận hành một chatbot nhắc việc cơ bản, theo tính toán ban đầu chỉ tốn vài trăm đồng mỗi ngày. Tuy nhiên, trong quá trình làm việc, ngữ cảnh phình to, những model nhỏ như ChatGPT Luna hay Terra cũng có thể thổi bay hàng trăm nghìn đồng mỗi tháng.
Giữa sự bất định đó, chiếc máy có khả năng chạy AI tại biên như ProArt P16 đem lại sự tự chủ. Toàn bộ tác vụ nằm trên phần cứng thiết bị, thay vì phải thuê một hãng nào khác. Đây trở thành khoản đầu tư về lâu dài, khi chi phí cho các gói AI được dự báo tiếp tục tăng thời gian tới.
Việc có sẵn một thiết bị di động chạy được AI cũng mở ra hàng loạt tác vụ, khả năng tự động hóa mới. Asus cài sẵn trên máy Hermes Agent, một trong những lựa chọn được đánh giá cao về khả năng làm việc độc lập và cải tiến trí thông minh theo thời gian. Hệ thống tạo ảnh, quản lý ý tưởng cũng là một phần nhà sản xuất chuẩn bị sẵn.
Trong quá trình sử dụng, tôi có thể cài thêm các mô hình xử lý hình ảnh, OCR tài liệu, tạo âm thanh hay phiên âm cuộc họp. Chúng thường là những giải pháp khá nhỏ, chỉ vài tỷ tham số, nhưng giải quyết được nhiều việc và cắt giảm được nhiều chi phí cho API tốn kém.
Sức mạnh từ máy cũng có thể được khai thác để thử nghiệm thêm các giải pháp làm việc, quy trình tự động hóa với AI mà không khiến hóa đơn cho ChatGPT hay Claude gia tăng.
Bài toán tài chính
Với giá 195 triệu đồng, Asus ProArt P16 tương đương 3 năm đăng ký Claude Max hay ChatGPT Pro 10x. Ngay cả khi chạy những mô hình 120 tỷ tham số, RTX Spark cũng chưa có khả năng tư duy, làm việc được như sản phẩm từ Anthropic hay OpenAI. Đổi lại, thứ người dùng nhận được là khả năng kiểm soát chủ động và bảo mật thông tin khi dữ liệu không bị chuyển sang bên thứ ba.
Ngoài cấu hình, ProArt P16 còn là mẫu laptop đầu bảng trong mảng thiết bị workstation của Asus. Thiết bị có vỏ ngoài làm bằng nhôm CNC, cứng cáp tương tự các dòng MacBook Pro. Màn hình TandemOLED, rất sáng, đảm bảo chuẩn màu và có chức năng cảm ứng, hỗ trợ bút stylus.
Trong thế giới Windows, đây cũng là thiết bị hiếm hoi có loa kép lớn, âm trầm dày cùng phần trackpad cảm ứng lực thay cho tiếng bấm lạch cạch.
Tuy nhiên, Asus, NVIDIA và Microsoft có nhiều việc phải làm để dòng máy thật sự hoàn thiện. Trái với tưởng tượng ban đầu về một con chip ARM tiết kiệm điện, RTX Spark vẫn tỏa nhiều nhiệt khi chạy tác vụ AI, tiếng quạt lớn như các dòng laptop gaming.
Windows hiện hỗ trợ tốt hơn cho phiên bản mới, nhưng lượng ứng dụng tương thích hoàn toàn chưa nhiều, vẫn cần qua máy ảo. Theo cập nhật mới, nhiều phần mềm, game quen thuộc đang dần có phiên bản cho Windows ARM. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng cách để nền tảng đạt đến mức độ phổ cập như x86.
