Ở mỗi nước, hương vị của whisky có chút thay đổi do quá trình chưng cất khác biệt. Ảnh minh họa: W.R.

Khác biệt chủ yếu giữa whisky Scotch và Ireland đó là whisky Ireland hoàn toàn không có vị khói của Scotch. Nguyên nhân rất đơn giản: Ở Scotland, mạch nha đại mạch được sấy trong những lò sấy có sàn đục lỗ, đặt trực tiếp trên lửa đốt bằng than bùn.

Khói than nặng và thơm vây quanh hạt lúa ẩm, khiến chúng hấp thụ mùi khói và lưu hương trong suốt quá trình sau đó giống như giăm bông hoặc thịt lợn muối xông khói giữ nguyên vị khói từ lò hun, qua quá trình rán, nướng, hoặc thậm chí luộc, rồi tới bàn ăn.

Còn ở Ireland, mạch nha được sấy trong những lò có sàn cứng, không đục lỗ và khói từ lửa không cách nào chạm hay thấm vào hạt lúa được.

Có hai loại whisky Ireland, một loại xuất xứ từ Bắc Ireland và một loại từ Nhà nước Tự do Ireland [1]. Loại đến từ Bắc Ireland là whisky chưng cất theo phưởng pháp pot still làm hoàn toàn từ mạch nha đại mạch; loại còn lại là rượu pha giữa whisky mạch nha và whisky ngũ cốc - thường là đại mạch nhưng có khi là lúa mì, yến mạch, hoặc lúa mạch đen.

Nếu bạn thực sự thích mùi khói than của Scotch, có thể bạn sẽ ưa chuộng nó hơn whisky Ireland, y như bạn có thể thích giăm bông hun khói hơn giăm bông tươi vậy. Song từ mọi góc độ khác, tôi cho rằng whisky Ireland xuất sắc hơn hẳn Scotch.

Một trong những bi kịch của thời kỳ cấm rượu của chúng ta ấy là, trong khi đất nước chúng ta [2] tràn ngập Scotch, cả thật lẫn giả, cũng như whisky Canada, thì hầu như lại không có whisky Ireland. Các công dân của chúng ta, vì thế, phải học cách yêu thích (hoặc nghĩ là họ thích) Scotch và whisky Canada nhưng tôi mạo muội đoán rằng trong một nghìn người ấy không có lấy một người biết mùi vị whisky ra làm sao.

Ta sẽ điểm qua vài lời về whisky Canada (loại mà theo quan điểm của tôi chỉ cần nói ngắn gọn thôi là quá đủ) rồi chuyển sang whisky Mỹ, vốn cũng là quý tộc đích thực trong họ whisky, theo khẩu vị và túi tiền của tôi. Hầu hết whisky Canada là whisky mạch đen, dù trong những năm gần đây cũng có thêm một số loại bourbon được sản xuất tại đó.

Với tôi, whisky Canada luôn có vị như rượu pha giữa Scotch và mạch đen nên tôi chẳng ưa nó chút nào. Tôi thừa nhận rằng điều này thuộc về khẩu vị cá nhân. Tôi thích cả whisky Scotch và mạch đen - nhưng tôi không thích chúng trộn với nhau. Giống như tôi thích cả hành tây sống và kem chocolate nhưng tôi không thích chúng trộn với nhau.

Thực ra, whisky Canada được sản xuất rất giống whisky Mỹ nhưng với sự khác biệt nhất định khiến chúng có đặc trưng khác hoàn toàn. Tôi đã nói rằng whisky chưng cất ở nồng độ càng thấp và đóng chai rồi bán ở nồng độ càng cao thì càng ngon. Whisky Mỹ được chưng cất ở 130 đến 140 độ; Canada thì từ 150 đến 160.

Whisky Mỹ đóng chai theo quy định ở 100 độ và ở số tuổi tối thiểu là bốn năm; Whisky Canada đóng chai theo quy định ở 90 độ và tuổi tối thiểu là hai năm. Khi lấy whisky Mỹ ra khỏi kho để đóng chai, không thứ gì được cho thêm vào whisky trừ nước cất tinh khiết với mục đích giảm nồng độ có lẽ từ 108 hoặc 110 xuống 100.

Ở Canada, nhà sản xuất được phép bù vào lượng hao hụt do bay hơi bằng cách cho thêm hoặc rượu ngũ cốc trung tính hoặc whisky green. Nếu bạn thích những loại whisky nhẹ có lẽ bạn sẽ thích whisky Canada hơn Mỹ. Nhưng nếu bạn thích whisky nặng, đủ tuổi, đậm đà hương vị và hoàn toàn không chứa cái mà tôi gọi là vị “cồn”, bạn sẽ thích whisky Mỹ hơn, giống như tôi vậy.

[1] Nhà nước này thành lập theo Hiệp ước Anh-Ireland năm 1921 và ra đời vào năm 1922. Tên của nó được đổi thành Eire vào năm 1937 và thành Cộng hòa Ireland vào năm 1949.

[2] Tác giả là người Mỹ.