Quản lý tiền bạc hay quản lý nỗi sợ: Góc nhìn từ Dale Carnegie

Trong đời sống hiện đại, lo lắng về tài chính không còn là trạng thái cá biệt, mà đã trở thành một dạng áp lực tâm lý phổ biến. Ngay cả với những người có thu nhập ổn định, cảm giác bất an về tiền bạc vẫn thường xuyên xuất hiện, nhất là trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng gia tăng.

Theo ASEAN Consumer Sentiment Study 2024 do UOB phối hợp với Boston Consulting Group thực hiện, 77% người tiêu dùng Việt Nam bày tỏ lo lắng về các vấn đề tài chính cá nhân, trong đó lạm phát và chi phí sinh hoạt là những mối quan tâm hàng đầu. Con số này cho thấy nỗi lo tài chính không chỉ xuất phát từ mức thu nhập, mà còn phản ánh tâm lý bất định và áp lực dài hạn mà nhiều người đang đối diện.

77% người tiêu dùng Việt Nam bày tỏ lo lắng về các vấn đề tài chính cá nhân. Ảnh: Pinterest

Gần một thế kỷ trước, Dale Carnegie đã sớm nhận ra bản chất của trạng thái này. Trong Quẳng gánh lo đi và vui sống, ông dành hẳn một chương để bàn về nỗi lo tiền bạc. Tuy nhiên không phải dưới góc độ làm giàu, mà dưới góc độ tâm lý con người khi đối diện với tài chính.

Theo Carnegie, tiền bạc chỉ thực sự trở thành gánh nặng khi con người né tránh việc nhìn thẳng vào nó. Không ít người sợ kiểm kê chi tiêu, sợ đối diện với các con số cụ thể, và vì thế để trí tưởng tượng tự phóng đại những rủi ro chưa xảy ra. Chính sự mơ hồ này khiến nỗi lo ngày một lớn, dù thực tế chưa chắc đã nghiêm trọng như cảm giác ban đầu.

11 “Quy tắc vàng” mà Dale Carnegie đề xuất xoay quanh một nguyên tắc cốt lõi: chỉ giải quyết những vấn đề tài chính đang tồn tại trong hiện tại, dựa trên dữ kiện rõ ràng, thay vì để tâm trí bị cuốn theo những kịch bản xấu của tương lai. Việc lập kế hoạch chi tiêu, theo ông, không nhằm kiểm soát cuộc sống, mà nhằm khôi phục cho con người cảm giác chủ động và bình tĩnh.

Sách Quẳng gánh lo đi và vui sống. Ảnh: H.Quỳnh

Điểm đáng chú ý là Dale Carnegie không cổ vũ tư duy “kiếm thật nhiều để hết lo”. Thay vào đó, ông cảnh báo rằng thu nhập cao không đồng nghĩa với sự an tâm, nếu con người vẫn tiêu tiền trong trạng thái căng thẳng, thiếu ý thức và bị chi phối bởi nỗi sợ. Ông nhấn mạnh: “Chúng ta không thể có tất cả những gì mình muốn, vì vậy đừng tự tàn phá những ngày mình đang sống và đừng khiến tâm tính mình trở nên cay nghiệt vì muộn phiền, bực dọc. Hãy đối xử tốt với chính mình, hãy giữ thái độ bình thản về việc này”.

Trong bối cảnh hiện nay, khi mạng xã hội liên tục khuếch đại so sánh và áp lực thành công, góc nhìn này càng trở nên đáng suy ngẫm. Tự do tài chính, ở một tầng nghĩa sâu hơn, không chỉ là khả năng chi trả, mà là trạng thái tinh thần khi con người không còn để tiền bạc điều khiển cảm xúc mỗi ngày.

Có lẽ, “quẳng gánh lo tài chính” không bắt đầu từ việc kiếm thêm bao nhiêu tiền, mà bắt đầu từ một câu hỏi giản dị hơn: ta đang lo vì thực sự thiếu tiền, hay vì chưa hiểu và chưa làm chủ cách mình đối diện với nó?