Phụ nữ thân thể hư nhược, gầy yếu nên cẩn trọng khi bồi bổ. Ảnh minh họa: P.M.

Về vấn đề “hư bất thụ bổ” [1] Đông y có cách lý giải riêng tên là “phản ứng minh huyễn”. Từ “minh huyễn” bắt nguồn từ cuốn Thượng Thư - Thuyết Mệnh Thiên Thượng, trong đó ghi: “Nhược dược bất minh huyễn, quyết tật bất sưu.” Có nghĩa là, nếu người mắc bệnh nặng hoặc ốm bệnh lâu ngày uống thuốc Đông y, mà không xuất hiện các triệu chứng khó chịu nào, thì chứng tỏ bệnh này không khỏi được.

Về minh huyễn, Trương Trọng Cảnh cũng từng bình luận khá nhiều trong Thương Hàn Luận như sau: “Uống thuốc vào, có thể gặp phải các triệu chứng phụ như bứt rứt khó chịu, mắt hoa chóng mặt, người bệnh nặng ắt chảy máu mũi, nhưng chảy máu mũi tức là bệnh đã khỏi”; hoặc là “Sau ba thang thuốc, cả người toát rã mồ hôi, đừng lo, bởi đó là bạch truật đi vào trong da, đẩy hơi nước đọng ra ngoài”...

Thậm chí danh y Hồ Hi Thư còn từng bị phá cửa giữa đêm vì bệnh nhân gặp “phản ứng minh huyễn”.

Bệnh nhân là một đứa bé, ông Hồ kê đơn thuốc chữa tiêu chảy, nhưng bệnh nhân dùng thuốc xong lại đi ngoài nhiều hơn. Người nhà đứa bé mới phá cửa giữa đêm và khăng khăng xin ông Hồ tới nhà mình khám lại. Khi ông Hồ vội tới nơi thì tình hình sức khỏe của đứa bé đã đỡ hơn nhiều.

Ông Hồ khuyên nên cho bệnh nhân uống cả nước thuốc sắc lần hai, mẹ đứa bé do dự hồi lâu mới làm theo, không ngờ hôm sau bệnh tiêu chảy của đứa bé ấy cũng khỏi hẳn.

Một số triệu chứng sẽ xảy ra sau khi uống thuốc, nhưng thực ra là cơ thể đang cố theo kịp mức cân bằng mới mà thuốc mang lại. Lúc này có người sẽ gặp tình trạng nóng trong, thậm chí tôi còn thấy rất nhiều trường hợp kinh nguyệt không đều sau khi uống phương thuốc A Giao (cao da lừa), thế là họ không dám uống nữa, vì “hễ uống A Giao là lại có kinh”, kinh nguyệt đều đặn bỗng trở nên rối loạn.

Quy luật kinh nguyệt trước kia đã bị A Giao thay đổi, đây là tác dụng của thuốc với cơ thể, cho thấy A Giao có công hiệu bổ máu cho phụ nữ. Quy luật trước đó của cơ thể được hình thành trong trạng thái thiếu máu, khi thuốc phát huy công hiệu bổ máu thì quy luật này chắc chắn sẽ thay đổi, kinh nguyệt cũng trở nên rối loạn.

Bấy giờ chỉ cần kiên trì uống A Giao để bổ sung đủ máu, giúp cơ thể đạt được trạng thái cân bằng mới, thông thường khoảng một hai tháng sau là sẽ bắt đầu chu kỳ kinh nguyệt mới, hơn nữa chu kỳ này còn ổn định hơn trước vì vấn đề thiếu máu đã được cải thiện.

[1] Hư bất thụ bổ: Thành ngữ chỉ trạng thái cơ thể quá yếu, dẫn đến việc không thể ăn các thực phẩm hoặc những loại thuốc có dược hiệu hoặc dinh dưỡng quá cao.