Năm 2025, DeepSeek gây chú ý khi ra mắt mô hình AI được đánh giá có hiệu năng cạnh tranh với các sản phẩm của OpenAI nhưng có chi phí phát triển thấp hơn đáng kể.
Ngành công nghệ Mỹ gần như chao đảo sau khi mô hình AI này ra mắt. Giới đầu tư hoảng loạn, thổi bay hàng loạt giá trị vốn hóa của các ông lớn công nghệ Mỹ và khiến cổ phiếu "vua chip" Nvidia có lúc lao dốc tới 17% chỉ trong một phiên.
Giới công nghệ gọi sự kiện này là “khoảnh khắc DeepSeek”. Theo SCMP, Trung Quốc dường như sắp tái hiện kỳ tích này. Kể từ bước đột phá gây chấn động của DeepSeek, Kimi K3 - mô hình AI mới nhất của nước này, đã làm sống lại cuộc tranh luận gay gắt vốn đã xuất hiện từ lâu ở Thung lũng Silicon.
Liệu Trung Quốc có thể vượt qua những hạn chế về khả năng tiếp cận chip tiên tiến, để sánh kịp hiệu năng của các mô hình AI hàng đầu nước Mỹ hay không?
Tốt hơn, rẻ hơn
Sự xuất hiện của K3 đã gây chấn động toàn ngành AI. Mô hình trọng số mở, với 2.800 tỷ tham số này có hiệu năng gần bằng các hệ thống tiên tiến nhất từ OpenAI và Anthropic.
Cụ thể, K3 đạt hiệu suất tiệm cận các hệ thống AI hàng đầu như GPT-5.6 Sol của OpenAI và Claude Fable 5 của Anthropic trong nhiều bài đánh giá chuẩn (benchmark), qua đó tiếp tục thu hẹp khoảng cách giữa các mô hình AI của Trung Quốc và Mỹ.
DeepSWE
Terminal Bench 2.1
FrontierSWE
Program Bench
Kimi Code Bench 2.0
SWE Marathon
Toàn cảnh Kimi K3
Nguồn: Moonshot AI.
Điều này làm dấy lên lo ngại ở Thung lũng Silicon rằng Trung Quốc đã thu hẹp khoảng cách phát triển mô hình với Mỹ xuống còn vài tuần, thay vì vài tháng như các phân tích trước đó.
Theo một số nhà phân tích, sự kiện này không chỉ đơn thuần là sự thay đổi trong cuộc cạnh tranh chuẩn mực giữa Mỹ và Trung Quốc.
Những mô hình như K3 lúc này thật sự là một phép thử về cách ngành AI Trung Quốc có thể tiến bộ vượt bậc trong một ngành công nghiệp vốn được xây dựng dựa trên sự thống trị của Mỹ trong các mô hình tiên tiến, và phần cứng máy tính hỗ trợ chúng.
Trong 3 năm qua, ngành AI toàn cầu chủ yếu được nhìn nhận như một câu chuyện của nước Mỹ. OpenAI, Google và Anthropic thống trị các tiêu đề báo chí, trong khi nhà đầu tư đổ tiền vào các công ty cung cấp chip, bộ nhớ và trung tâm dữ liệu cần thiết cho sự bùng nổ này.
SCMP trích dẫn báo cáo từ một số ngân hàng đầu tư mô tả K3 như bằng chứng cho thấy các phòng lab Trung Quốc đã vượt qua định kiến trước đây về việc sản xuất các sản phẩm thay thế rẻ hơn, nhưng kém hiệu quả hơn so với các hệ thống hàng đầu của Thung lũng Silicon.
Morgan Stanley cho rằng K3 đại diện cho sự “bắt kịp toàn diện” về quy mô mô hình, hiệu suất và giá cả. Trong khi đó, Bernstein cho biết mô hình này cho thấy các phòng thí nghiệm hàng đầu của Trung Quốc có thể tiếp tục theo kịp trình độ tiên tiến của Mỹ.
Vũ khí thay đổi cuộc chơi của Trung Quốc
Không giống như phần lớn các mô hình độc quyền của Mỹ, Kimi K3 được phát hành dưới dạng mã nguồn mở trọng số. Điều này cho phép các nhà phát triển trên toàn cầu tự do tải xuống, tinh chỉnh và chạy trực tiếp trên máy chủ của riêng họ mà không phải trả phí, qua đó tiếp cận thị trường toàn cầu một cách dễ dàng hơn.
Chiến lược này nhằm tạo điều kiện để nhiều công ty quốc tế phụ thuộc vào mô hình của Trung Quốc hơn. Trong trường hợp của DeepSeek, sự bùng nổ của mô hình này lớn đến mức CEO OpenAI Sam Altman phải thừa nhận đã sai và buộc phải tính lại bài toán chia sẻ mã nguồn.
Thành công của DeepSeek đã mở ra cơ hội cho hàng loạt công ty khác của Trung Quốc như Alibaba, Moonshot AI, Zhipu AI và MiniMax. Các công ty này đã đồng loạt ra mắt các mô hình AI thu hút sự chú ý trên toàn cầu trong năm qua.
Adina Yakef, nhà nghiên cứu tại Hugging Face, cộng đồng AI mã nguồn mở lớn nhất thế giới, cho biết nhiều mô hình được tung ra với giấy phép rất thoáng. Điều này giúp các doanh nghiệp khác dễ dàng lấy về sử dụng, sửa đổi và tích hợp vào sản phẩm thương mại mà không gặp rắc rối pháp lý.
Dựa trên nghiên cứu của OpenRouter, các hệ thống AI mã nguồn mở của Trung Quốc đã mở rộng từ mức thị phần hàng tuần từ chỉ 1,2%, lên gần một phần ba tổng mức sử dụng trong một số tuần trên nền tảng này.
"Nhiều tổ chức đánh giá cao khả năng tự lưu trữ các mô hình mã nguồn mở. Nó cho phép họ giữ lại các trọng số và kiểm soát hoàn toàn dữ liệu nhạy cảm của mình, thay vì phải phụ thuộc vào các nhà cung cấp mô hình mã nguồn đóng", Chelsey Tam, chuyên gia phân tích cấp cao tại hãng dịch vụ tài chính Morningstar giải thích.
Thực tế, với mô hình K3, theo Ivan Su, giám đốc tại công ty dịch vụ tài chính Morningstar, lợi thế về chi phí không còn nổi bật như DeepSeek. Mức chênh lệch về giá giữa K3 và các mô hình AI hàng đầu thấp hơn nhiều so với những gì DeepSeek R1 từng tạo ra khi mới ra mắt.
Trích dẫn từ nhà cung cấp tiêu chuẩn Artificial Analysis ước tính chi phí trung bình của K3 vào khoảng 0,94 USD mỗi tác vụ, gần bằng với mô hình GPT-5.6 Sol của OpenAI.
Tuy nhiên, theo Poe Zhao, nhà phân tích và là người sáng lập bản tin Hello China Tech, điều mà K3 chứng minh là các công ty AI Trung Quốc đang tiếp tục phát huy thành công của DeepSeek và dần thu hẹp khoảng cách với đối thủ Mỹ.
Có thể so sánh quá trình này với những gì đã diễn ra trong ngành di động. Các thế hệ mạng kế tiếp đã giảm mạnh chi phí truyền tải dữ liệu, nhưng tổng mức tiêu thụ lại tăng vọt khi dịch vụ phát trực tuyến video, chơi game và mạng xã hội tạo ra những ứng dụng mới.
Những câu hỏi chúng ta phải đối mặt trong thế giới AI
Chúng ta có rất nhiều câu hỏi về thế giới AI, mà đó đều là những nghi hoặc không dễ có ngay đáp án.
Cuốn sách Thời đại AI - Và tương lai loài người chúng ta trình bày cách AI làm thay đổi mối quan hệ của chúng ta với tri thức, chính trị và xã hội. Mục tiêu tối thượng của cuốn sách này là giải thích về AI và cung cấp cho độc giả những câu hỏi mà chúng ta sẽ phải đối mặt trong những năm tới lẫn bộ công cụ để bắt đầu trả lời chúng.
