Cà chua đỏ chứa lycopene - chất chống oxy hóa mạnh có khả năng vượt qua hàng rào máu não và có thể giúp giảm tình trạng viêm thần kinh. Nhưng liệu điều này có ảnh hưởng đến chức năng não hay không?
Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên mới cho thấy điều này có thể xảy ra. Các nhà nghiên cứu dẫn đầu bởi chuyên gia dinh dưỡng Ricardo López-Solís, Đại học Barcelona tại Tây Ban Nha, đã tìm hiểu tác động của việc bổ sung cà chua đến khả năng nhận thức ở người trưởng thành khỏe mạnh.
Theo các tác giả, đây là thử nghiệm lâm sàng đầu tiên liên hệ sự thay đổi nồng độ lycopene với những thay đổi trong kết nối chức năng của não. Kết quả được công bố trên tạp chí Antioxidants.
Nghiên cứu có gì?
Theo Science Alert, nghiên cứu theo dõi 47 người trưởng thành khỏe mạnh 40-55 tuổi. Có 42 người hoàn thành toàn bộ thử nghiệm.
 |
| Sốt cà chua có nhiều lợi ích cho sức khỏe não bộ. Ảnh: Magnific. |
Đây là nghiên cứu ngẫu nhiên theo thiết kế "crossover", nghĩa là mỗi người tham gia trải qua hai giai đoạn, mỗi giai đoạn kéo dài 3 tháng. Một giai đoạn họ ăn sốt cà chua cô đặc với lượng khoảng 0,5 g/kg cân nặng mỗi ngày, tương đương trung bình 34,6 g/ngày. Giai đoạn còn lại áp dụng chế độ ăn hạn chế lycopene. Hai giai đoạn được ngăn cách bằng một tháng "washout" để cơ thể trở về trạng thái ban đầu trước khi bước vào chế độ ăn tiếp theo.
Trước mỗi giai đoạn, người tham gia được yêu cầu hạn chế các thực phẩm giàu lycopene như cà chua, dưa hấu, đu đủ, bưởi và ổi. Các nhà nghiên cứu theo dõi nồng độ lycopene trong máu, thực hiện các bài kiểm tra nhận thức và đánh giá một số chỉ dấu liên quan đến hoạt động của não.
Khả năng chú ý và trí nhớ có cải thiện
Sau giai đoạn ăn sốt cà chua, người tham gia đạt kết quả tốt hơn ở một số bài kiểm tra về chú ý có chọn lọc. Điểm khả năng tập trung tăng trung bình 7,2 điểm, trong khi tốc độ xử lý tăng 8,3 điểm. Bài kiểm tra ghi nhớ liên tưởng khuôn mặt-tên cũng tăng 0,8 điểm.
Nồng độ lycopene trong máu tăng rõ rệt, gần gấp đôi so với ban đầu, cho thấy người tham gia thực sự hấp thụ lượng lycopene bổ sung từ chế độ ăn.
Các nhà nghiên cứu cũng theo dõi BDNF - loại protein có liên quan đến sự phát triển, duy trì và khả năng thích nghi của tế bào thần kinh. Nồng độ BDNF có xu hướng tăng sau khi ăn sốt cà chua, nhưng mức thay đổi chỉ ở ngưỡng ranh giới về ý nghĩa thống kê nên cần thận trọng khi diễn giải.
Bên cạnh đó, một nhóm nhỏ 14 người tham gia được chụp fMRI ở trạng thái nghỉ để đánh giá sự kết nối giữa các mạng lưới chức năng của não.
Kết quả cho thấy sau giai đoạn ăn sốt cà chua, kết nối giữa một số mạng lưới, trong đó có mạng trán-đỉnh và mạng thính giác, thay đổi. Trong khi đó, ở giai đoạn chế độ ăn hạn chế lycopene, các nhà nghiên cứu ghi nhận thay đổi ở mạng lưới chú ý lưng.
Theo nhóm nghiên cứu, những thay đổi này có thể phản ánh sự điều chỉnh hoạt động của các mạng lưới não. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc não "khỏe hơn" hay chức năng nhận thức chắc chắn được cải thiện lâu dài.
 |
| Hình ảnh cho thấy thay đổi kết nối chức năng ở một số mạng lưới não sau khi ăn cà chua. Các cụm vùng não có kết nối giảm được thể hiện bằng màu xanh dương; màu đỏ-vàng biểu thị mạng lưới chức năng nơi ghi nhận sự khác biệt: (a) Mạng lưới trán-đỉnh bên phải. (b) Mạng lưới thính giác. (c) Mạng lưới chú ý lưng. Ảnh: Antioxidants. |
Hạn chế của nghiên cứu
Lycopene là carotenoid chủ yếu có trong cà chua và có khả năng đi qua hàng rào máu não. Chất này được quan tâm nhờ đặc tính chống oxy hóa và chống viêm.
Tuy nhiên, nghiên cứu chưa chứng minh lycopene là nguyên nhân trực tiếp tạo ra những thay đổi về nhận thức. Cà chua còn chứa nhiều carotenoid và hợp chất sinh học khác, vì vậy không thể tách riêng tác động của lycopene từ kết quả hiện tại.
Ngoài ra, phần chụp não chỉ được thực hiện ở một nhóm nhỏ và nghiên cứu không làm mù người tham gia. Các tác giả cũng lưu ý một số hạn chế về thống kê và ảnh hưởng có thể xảy ra giữa hai giai đoạn can thiệp.
Do đó, kết quả hiện tại chủ yếu cung cấp tín hiệu đáng chú ý về mối liên hệ giữa việc ăn cà chua và chức năng nhận thức. Các thử nghiệm lớn hơn, kéo dài hơn sẽ cần thiết để xác định liệu việc bổ sung cà chua thường xuyên có thực sự mang lại lợi ích lâu dài cho não bộ hay không.
Lưu ý khi ăn cà chua
Dù mang lại lợi ích tiềm năng cho não bộ, cà chua sống cũng tiềm ẩn một số rủi ro nếu không được bảo quản và chế biến đúng cách.
Bề mặt cà chua, đặc biệt là phần cuống hoặc vỏ bị nứt, có thể là nơi trú ngụ của vi khuẩn Salmonella - tác nhân gây bệnh truyền nhiễm đường ruột với các triệu chứng như tiêu chảy, sốt và đau bụng.
Ngoài ra, ăn quá nhiều cà chua trong thời gian ngắn cũng có thể gây rối loạn tiêu hóa do hàm lượng axit cao, nhất là ở người có dạ dày nhạy cảm hoặc mắc trào ngược dạ dày - thực quản.
Trong nhiều năm hành nghề y và từng giữ chức trưởng khoa dinh dưỡng của một bệnh viện lớn, tác giả Hạ Manh đã điều trị hơn 10.000 ca bệnh liên quan đến chế độ ăn uống không lành mạnh. Cuốn sách "Ăn chuẩn ít bệnh" (tập 1) được viết ra từ những kinh nghiệm chuyên môn của vị bác sĩ này, nó sẽ mang đến cho người bệnh những kiến thức hữu ích về dinh dưỡng, để xây dựng chế độ ăn hợp lý.
