Ông Trump lập quỹ 1,776 tỷ USD bồi thường cho đồng minh?

Theo CNN, Bộ Tư pháp Mỹ vừa thông báo thành lập quỹ trị giá 1,776 tỷ USD (gần 1,8 tỷ USD), con số biểu tượng gợi nhắc tới năm lập quốc của Mỹ. Quỹ nhằm bồi thường cho những cá nhân cho rằng mình từng bị chính quyền nhắm đến một cách không công bằng. Đây được xem là động thái chưa từng có.

Quỹ bồi thường 1,776 tỷ USD

Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 18/5, ông Trump cho rằng những người có thể hưởng lợi từ quỹ bồi thường “từng bị đối xử tàn tệ, đã phải trải qua phá sản, cuộc sống bị hủy hoại”. “Đây là việc hoàn trả cho những người từng bị đối xử khủng khiếp. Họ sẽ được bồi hoàn phí pháp lý và những tổn thất khác mà họ phải chịu”, ông Trump nói.

Ông Trump và lãnh đạo Bộ Tư pháp Mỹ đã nhiều lần cáo buộc đảng Dân chủ từng sử dụng cơ quan thực thi pháp luật liên bang để nhắm vào các đối thủ chính trị, song chưa đưa ra bằng chứng. Trong phát biểu ngày 18/5, ông Trump cũng nhắc lại quan điểm này.

Việc tuyên bố thành lập quỹ bồi thường diễn ra cùng thời điểm ông Trump rút đơn kiện trị giá 10 tỷ USD nhằm vào Sở Thuế vụ Mỹ. Trong đơn kiện, ông Trump từng cáo buộc cơ quan này không bảo vệ thông tin thuế của ông và Tập đoàn Trump.

Bộ Tư pháp cho biết ông Trump sẽ không nhận khoản chi trả nào từ quỹ bồi thường nhưng sẽ nhận được lời xin lỗi từ cơ quan chức năng.

Con số biểu tượng 1,776 tỷ USD của quỹ bồi thường gợi nhắc tới năm lập quốc của Mỹ. Bộ Tư pháp cho biết để dàn xếp vụ kiện của ông Trump đối với Sở Thuế vụ Mỹ, hai bên đã thỏa thuận lập quỹ bồi thường cho những người bị xem là “nạn nhân của việc lạm dụng pháp luật và vũ khí hóa bộ máy chính quyền”.

Ông Todd Blanche (phải) từng là luật sư bào chữa chính cho Tổng thống Trump trong nhiều vụ án hình sự trước khi được bổ nhiệm làm quyền bộ trưởng Tư pháp. Ảnh: New York Times.

Theo quyền Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Blanche, người từng tham gia nhóm tư vấn pháp lý cá nhân của ông Trump trong các vụ truy tố hình sự trước đây, số tiền gần 1,8 tỷ USD của quỹ bồi thường sẽ đến từ Quỹ Phán quyết của Bộ Tư pháp.

Quỹ Phán quyết do Quốc hội Mỹ lập ra nhằm giải quyết các vụ kiện chống lại chính phủ. Quỹ này cho phép Bộ Tư pháp đạt được các thỏa thuận bồi thường bằng tiền và không cần Quốc hội phê duyệt từng trường hợp.

Bản ghi nhớ dài hơn một trang do ông Blanche ký hiện chỉ đưa ra những mô tả chung về cách quỹ bồi thường hoạt động. Văn bản này không nêu rõ cách thức giải ngân hay tiêu chí xác định đối tượng đủ điều kiện nhận tiền bồi thường.

Theo Bộ Tư pháp, sau khi quỹ bồi thường được thành lập, hội đồng 5 thành viên quản lý quỹ sẽ làm việc theo diện không nhận lương. Hiện danh tính 5 thành viên quản lý quỹ chưa được công bố. Ông Trump có quyền sa thải bất kỳ thành viên nào trong ủy ban này. Một trong 5 thành viên sẽ được lựa chọn sau tham vấn với Quốc hội Mỹ.

Quỹ sẽ gửi báo cáo hàng quý cho Bộ trưởng Tư pháp. Quỹ bồi thường tiếp nhận hồ sơ mà “không phân biệt đảng phái” đối với người nộp hồ sơ.

Hồ sơ sẽ được tiếp nhận đến ngày 15/12/2028, khoảng một tháng trước khi nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump kết thúc. Sau thời điểm đó, số tiền còn lại từ khoản quỹ gần 1,8 tỷ USD ban đầu sẽ được hoàn trả cho chính phủ liên bang.

Hình ảnh Tổng thống Trump xuất hiện bên ngoài tòa nhà Bộ Tư pháp tại Washington. Ảnh: Reuters.

Ông Paul Figley, cựu quan chức Bộ Tư pháp, cho rằng khoản chi này có vẻ hợp pháp. “Điều đó không sai về mặt pháp lý. Nhưng nếu dùng tiền từ Quỹ Phán quyết cho mục đích này, thì không đúng với cách Quốc hội hình dung về cách quỹ này được sử dụng”, ông Figley nói.

Các bên chỉ trích việc thành lập quỹ bồi thường cho rằng kế hoạch này có dấu hiệu bất ổn, khi cho phép Tổng thống sử dụng ngân sách để hỗ trợ các đồng minh.

Lãnh đạo đảng Dân chủ tại Thượng viện, ông Chuck Schumer, chỉ trích nặng nề việc lập quỹ. “Ông Trump đang bắt tay với chính mình để rót hàng tỷ USD cho đồng minh”, ông Schumer viết trên mạng xã hội X.

Tổ chức vận động Public Citizen cũng cho rằng đây là “một quỹ đen nhằm chi tiền cho những người ủng hộ và thân cận với ông Trump”.

Một số nghị sĩ Cộng hòa cũng tỏ ra dè dặt trước quỹ mới. Động thái lập quỹ bồi thường còn có nguy cơ tạo thêm áp lực chính trị cho các đảng Cộng hòa trong bối cảnh nhiều người dân Mỹ đang gặp khó khăn kinh tế.

Rút đơn kiện Sở Thuế vụ, ông Trump “thả săn sắt, bắt cá rô”

Hồi tháng 1, ông Trump cùng hai con trai Donald Trump Jr. và Eric Trump kiện Sở Thuế vụ và Bộ Tài chính Mỹ, đòi bồi thường ít nhất 10 tỷ USD. Đơn kiện cho rằng Sở Thuế vụ đã không bảo vệ thông tin thuế của ông Trump và Tập đoàn Trump giai đoạn 2019-2020. Ông Trump khởi kiện với tư cách công dân, không phải với tư cách Tổng thống Mỹ.

Ngay sau khi ông Trump đệ đơn kiện hồi đầu năm nay, thẩm phán liên bang Kathleen Williams thuộc Tòa án Quận Nam Florida - nơi ông Trump nộp đơn kiện - đã bày tỏ hoài nghi về tính hợp pháp của vụ kiện này.

Bà đề nghị một nhóm luật sư độc lập đưa ra ý kiến pháp lý về vụ kiện. Nhóm này cũng đặt nghi vấn về việc một Tổng thống đòi bồi thường với tư cách cá nhân từ cơ quan thuộc nhánh hành pháp do chính mình đứng đầu.

Bà Stacey Young, cựu luật sư lâu năm của Bộ Tư pháp, hiện là lãnh đạo tổ chức Justice Connection, cho rằng: “Tổng thống Mỹ đứng đầu nhánh hành pháp, nên khi ông ấy kiện nhánh hành pháp thì thực chất là đang tự kiện chính mình”.

Tổng thống Trump đang thực hiện một thỏa thuận chưa từng có với Bộ Tư pháp Mỹ. Ảnh: Reuters.

Chính ông Trump cũng từng nói về vị thế đặc biệt của mình khi đồng thời vừa là nguyên đơn cá nhân vừa là Tổng thống giám sát cơ quan bị kiện. “Tôi được cho là phải tự đàm phán thỏa thuận với chính mình”, ông nói với báo giới sau khi đơn kiện được nộp.

Ông Gregory Sisk, giáo sư tại Đại học Luật St. Thomas, cựu luật sư Bộ Tư pháp, nhận định: “Trước đây, các Tổng thống Mỹ sẽ tránh xa những vấn đề như vậy, để không tạo ra tình huống xung đột lợi ích”.

Thẩm phán Williams từng yêu cầu luật sư của ông Trump và Bộ Tư pháp nộp bản giải trình trước ngày 20/5 để làm rõ liệu vụ kiện này có hợp pháp không.

Việc ông Trump rút đơn kiện ngay trước thời hạn này khiến thẩm phán Williams không có cơ hội đưa ra phán quyết về tính hợp pháp của vụ kiện. Đồng thời, động thái rút đơn kiện khiến thẩm phán Williams không còn vai trò trong quá trình phê chuẩn thỏa thuận dàn xếp.

Tối 18/5, thẩm phán Williams đồng ý chính thức khép lại vụ kiện nhưng chỉ trích cách vụ việc kết thúc, vì nhóm luật sư của ông Trump không đề cập trước tòa rằng nguyên đơn và Bộ Tư pháp đã đạt thỏa thuận.

“Do thông báo không đề cập bất kỳ thỏa thuận dàn xếp nào, cũng không kèm theo văn bản nói về việc dàn xếp, nên trên hồ sơ pháp lý chính thức không tồn tại thỏa thuận nào”, bà Williams viết trong biên bản khép lại vụ kiện.