Những thông điệp nhân ái từ 'Sen đá'

Năm 2014, nhà văn Nguyễn Hồng - hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, chính thức trình làng văn đàn với tập truyện ngắn Vết nhớ (NXB Hà Nội). Từ đó đến nay, bình quân 2 năm chị xuất bản một tác phẩm. Sen đá (NXB Dân trí) năm 2026 là tập truyện ngắn mới nhất, tác phẩm thứ 7.

Trong 7 tác phẩm đã xuất bản, “Ví dụ anh” (NXB Hội Nhà văn, năm 2016) và “Em đàn bà vậy thôi” (NXB Hội Nhà văn, năm 2018) là hai tập thơ. Đọc truyện ngắn của Nguyễn Hồng dễ nhận ra, văn của chị giàu chất thơ.

Nhà văn Nguyễn Hồng (trái) và tập truyện Sen đá. Ảnh: VanVN.

Sen đá gồm 13 truyện và tên một truyện ngắn trong số đó được tác giả giao “sứ mệnh” làm tên chung.

“Sen đá” có hai nhân vật Sơn và Lử, họ đều mê sen đá. Cả hai cùng cảnh ngộ cô đơn. Đối với Sơn, anh từng có Sun, nhưng Sun bỏ đi, Sơn không biết lý do. “Từ ngày Sun đi, cuộc sống của Sơn tự động rút gọn lại hết thảy. Gọn đến nỗi Sơn chỉ cần một góc vừa phải để ngả lưng, nhường tất cả không gian cho sen đá. Chúng nó có nhau, chúng nó cần không gian hơn Sơn”.

Sơn và Lử gặp nhau tình cờ cũng vì săn sen đá trên núi cao, nhiều nơi là vách núi dựng đứng, cao đến 3.000m. Trong một lần Sơn rơi xuống hố, được Lử phát hiện. Họ thành bạn của nhau. Đối với họ, sen đá không chỉ là loại cây mọng nước, mang ý nghĩa kiên cường mà còn “nhen lên bạt ngàn giấc mơ sống động” trong lòng.

Sơn từng sống “với nỗi sợ hãi bị bỏ rơi, nỗi ám ảnh về người mẹ đã rời đi, về người cha đã tìm thấy hạnh phúc mới” và Sun xuất hiện. “Cô đã cố gắng bao bọc anh, chữa lành vết sẹo dài trên cổ tay anh bằng tình yêu và sự dịu dàng. Nhưng Sơn không tin. Anh luôn nhìn cô qua tấm màn của quá khứ, luôn lo sợ rằng một ngày nào đó cô cũng sẽ biến mất như mẹ anh đã từng”.

Bất ngờ trong một lần ngồi thổi sáo ven núi, Lử gặp một cô gái hỏi đường, được cô kể về bạn trai, vết thương trên tay anh và niềm đam mê sen đá. “Đã thế cô gái ấy còn để lại chiếc nơ xanh trước khi rời đi cùng chuyến xe cuối ngày”. Thấy Sơn buồn, Lử muốn tin cô gái anh gặp chính là Sun và muốn nói với Sơn rằng “Sun đã nhờ anh ở lại bên Sơn. Rằng chiếc nơ này không phải định mệnh, nó chỉ là một ký ức lạc đường”.

Và Lử đã kể lại câu chuyện. “Cuộc sống vẫn sẽ tiếp tục, vẫn có những nỗi buồn, nhưng Sơn biết, mình không còn là kẻ lữ hành cô độc trên con đường một chiều ấy nữa. Không có Sun, ai sẽ bày Sơn bện tiếp những chiếc nơ xanh cho ngày mai”. Truyện ngắn kết thúc tại đây, mở ra hy vọng thay đổi cuộc đời của Sơn. “Sen đá” lặng thầm như loài sen đá nhưng thấm đẫm tinh thần nhân văn. Ký ức của Sơn có thể vẫn ùa về, nhưng chắc chắn Sơn đã biết cảm ơn nơi từng xảy ra nỗi buồn và biết đứng dậy. Sen đá còn là bài học về tình người giữa Lử và Sơn, mang đến thông điệp về sự bao dung, chia sẻ lòng trắc ẩn.

Không chỉ “Sen đá”, các truyện ngắn trong tập truyện như “Trên núi có hoa dã quỳ”, “Ngoài sân nắng vụn”, “Dông chiều”, “Khói đồng thăm thẳm”, “Bóng trà”, “Sám hối”, “Tạm biệt Sandalwood”, “Bàng vuông ở lại”, “Quất hồng bì chín đỏ”, “Mưa bóng mây”, “Tết về”, “Hương nắng đồi cam” đều là những lát cắt đời sống, chở đầy luân lý và vẻ đẹp tình người.

Khi viết văn xuôi hay làm thơ, Nguyễn Hồng không “tuyên ngôn”. Thế nhưng hướng phát triển tâm lý nhân vật, cách xử lý “xung đột” tâm lý... trong các truyện ngắn đều thể hiện tiếng nói bao dung. Đó cũng là một thiên chức của văn học, được chuyển tải qua 13 truyện ngắn trong Sen đá.

Văn học không thể thiếu được nhân vật. Trong truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Hồng, các nhân vật như Sơn (trong “Sen đá”), Lân (trong “Trên núi có hoa dã quỳ”), Liên (trong “Mưa bóng mây”), Kén (trong “Tết về”), Na (trong “Hương nắng đồi cam”)... là những nhân vật loại hình, thể hiện tập trung các phẩm chất xã hội, thông qua họ toát lên vẻ đẹp thẩm mỹ và tư tưởng của tác phẩm.

Nhà văn Nguyễn Hồng - dẫu còn trẻ nhưng vốn sống và vốn từ vào ngưỡng chín, sung mãn. Đọc chị hiện diện lên không gian văn hóa xứ Nghệ và những vẻ đẹp đã thuộc về cốt cách.