Một số bài viết trên Tuần san Indochine - sau này được tuyển dịch trong cuốn Tỉnh thành xưa ở Việt Nam và cuốn Việt Nam qua tuần san Indochine (1941-1944) - phản ánh quá trình hình thành các khu nghỉ dưỡng như Đồ Sơn, Sầm Sơn, Đà Lạt, Sapa hay Tam Đảo... hơn 100 năm trước.
 |
| Một góc Đồ Sơn những năm 1938-1939. Ảnh: TL. |
Những vùng biển được biến thành khu nghỉ dưỡng
Trong số các điểm nghỉ mát ven biển ở Bắc Kỳ, Đồ Sơn là nơi được chú ý từ rất sớm. Theo bài Những điểm nghỉ mát trên biển của Bắc Kỳ: Đồ Sơn, năm 1880 Jean Dupuis từng đổ bộ lên bán đảo này để khảo sát sơ bộ. Nhưng phải tới năm 1886, khi ba người Pháp là Vlaveanos, Costa và Gouma tới đây, Đồ Sơn mới thực sự được đưa vào tầm ngắm như một nơi nghỉ dưỡng lý tưởng.
Bị hấp dẫn bởi không khí trong lành và cảnh quan ven biển, họ khuyên các gia đình người Âu ở Bắc Kỳ tới Đồ Sơn để “trốn cái nóng oi bức”. Khi ấy, việc đi lại còn khó khăn. Nhiều người phải cưỡi ngựa băng qua đầm lầy hoặc đi thuyền tam bản ra bán đảo dựng những căn nhà lá tạm nghỉ bên biển.
Chỉ vài năm sau, Đồ Sơn bắt đầu được đầu tư hạ tầng bài bản. Một tuyến vận chuyển bằng xà lúp nối Đồ Sơn với đất liền được mở ra. Năm 1891, tuyến đường bộ Hải Phòng - Đồ Sơn được khởi công và hoàn thành vào năm 1892.
Sự xuất hiện của đường sá và ôtô đã khiến khu nghỉ mát này thay đổi nhanh chóng. Những con đường mòn dần được thay bằng các tuyến lớn trải nhựa. Biệt thự, khách sạn và hàng quán mọc lên san sát. Bài viết cho biết vào mùa nghỉ hè, từ tháng 5 đến tháng 10, các bãi biển ở Đồ Sơn luôn đông đúc khách nghỉ dưỡng. Khoảng 150 biệt thự cùng 3 khách sạn vẫn không đủ đáp ứng nhu cầu.
Không dừng ở một khu nghỉ biển đơn thuần, người Pháp còn từng bước quy hoạch Đồ Sơn thành đô thị. Năm 1909, Toàn quyền Đông Dương Klobukowski ký nghị định nâng Đồ Sơn lên thành đô thị. Sau đó, nơi đây tiếp tục được phân khu hành chính, xây thêm đường ven biển, sân thể thao, chợ và các công trình công cộng.
Muộn hơn Đồ Sơn, Sầm Sơn được người Pháp chú ý khoảng năm 1900, khi tuyến đường Xuyên Đông Dương mở tới Thanh Hóa. Theo bài Sầm Sơn của tác giả Ưng Quả, nhiều viên chức Pháp sớm nhận ra tiềm năng của vùng biển này và thúc đẩy phát triển nơi đây thành khu nghỉ dưỡng.
Đến giữa thế kỷ XX, Sầm Sơn đã trở thành một trong những điểm nghỉ mát ven biển quan trọng nhất Đông Dương với diện tích quy hoạch khoảng 244 ha.
Sầm Sơn được chia thành hai khu. Sầm Sơn Thượng nằm trên sườn núi hướng ra biển với nhiều biệt thự, đường lớn và những hàng phi lao, thông xanh mát. Trong khi đó, Sầm Sơn Hạ là khu dân cư và dịch vụ chạy dọc theo bờ biển. Tại đây xuất hiện khách sạn, công sở, nhà bưu điện, điện báo, điện thoại và cả nhà máy phát điện. Một hàng phi lao lớn được trồng để chắn cát lấn vào khu dân cư.
Bài viết nhận xét khí hậu dễ chịu và vị trí đẹp khiến Sầm Sơn trở thành “một trong những điểm nghỉ mát bên biển hàng đầu của Đông Dương”.
 |
| Ảnh thông tin quảng cáo về khu nghỉ mát Sapa, Lào Cai xưa. Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia I. |
Cuộc săn tìm những “xứ lạnh” giữa mùa hè Đông Dương
Không chỉ tìm đến biển, các vùng núi cao có khí hậu mát mẻ quanh năm cũng được quan tâm. Từ cuối thế kỷ XIX đến nửa đầu thế kỷ XX, hàng loạt địa danh như Đà Lạt, Sapa, Tam Đảo, Bạch Mã hay Bà Nà… lần lượt được khảo sát để xây dựng các trạm nghỉ dưỡng.
Năm 1893, bác sĩ Alexandre Yersin đặt chân lên cao nguyên Lâm Viên. Sau đó, khi Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer muốn tìm một nơi nghỉ dưỡng vùng cao, Yersin đã đề xuất khu vực này. Từ đó, Đà Lạt dần được quy hoạch thành thành phố nghỉ dưỡng nổi tiếng.
Ở miền Bắc, Sapa được đề xuất xây dựng thành khu điều dưỡng từ năm 1909. Chỉ trong vài thập niên, nơi đây đã có hàng chục biệt thự, khách sạn, nhà thờ và công sở phục vụ du khách.
Tam Đảo cũng được người Pháp khảo sát từ năm 1904. Sau nhiều năm nghiên cứu địa hình và khí hậu, Phủ Toàn quyền quyết định xây dựng khu nghỉ mát tại đây vào năm 1906.
Tại miền Trung, Bạch Mã được kỹ sư Girard lựa chọn năm 1932 sau quá trình khảo sát vùng núi gần Huế. Những căn nhà gỗ đầu tiên của khu nghỉ mát được dựng lên từ năm 1933.
Trong khi đó, Bà Nà được phát hiện năm 1901 nhờ khí hậu mát mẻ và địa hình thuận lợi. Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, nơi đây dần trở thành khu nghỉ dưỡng trên núi.
Hơn 100 năm trước, những chuyến khảo sát nhằm “trốn nóng” đã hình thành. Nhiều nơi trong số đó ngày nay vẫn là các trung tâm du lịch nổi tiếng, lưu lại dấu vết của một thời kỳ quy hoạch nghỉ dưỡng rất sớm ở nước ta.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
