Mỗi người có lẽ nên tự hào nói rằng họ đã cố gắng hết sức để tự xây dựng cho mình một quan niệm về cuộc sống sau cái chết, hoặc nỗ lực hình dung ra một hình ảnh nào đó về điều đó - ngay cả khi cuối cùng họ đành phải thừa nhận sự thất bại của mình.

Thế nhưng, việc ngay từ đầu không cố gắng chút nào để làm điều đó sẽ khiến bạn đánh mất đi một thứ có tầm quan trọng thiết yếu như vậy. Lý do là bởi câu hỏi được đặt ra cho mỗi cá nhân chính là một di sản muôn đời của nhân loại: một nguyên mẫu có khả năng làm phong phú thêm thế giới nội tại bí ẩn, luôn tìm cách gắn kết vào đời sống riêng tư của mỗi chúng ta để làm cho nó trở nên toàn vẹn.

Lý trí vốn đặt ra những ranh giới quá hẹp cho chúng ta và buộc chúng ta chỉ chấp nhận những gì đã biết - và ngay cả những điều đó cũng có giới hạn - cũng như sống yên ổn trong một khuôn khổ quen thuộc, như thể chúng ta đã chắc chắn cuộc sống thực sự kéo dài đến đâu. Trên thực tế, ngày qua ngày chúng ta vẫn sống vượt xa ra ngoài giới hạn của ý thức mà không hề hay biết, đời sống vô thức vẫn không ngừng đang diễn ra bên trong chúng ta.

Lý trí phê phán càng thống trị, cuộc sống càng trở nên nghèo nàn. Ngược lại, nếu khả năng đưa đời sống vô thức và các huyền thoại vào đời sống ý thức càng cao, chúng ta càng hợp nhất được nhiều khía cạnh của cuộc sống vào bản thể của mình. Thái độ đánh giá quá cao lý trí giống với chủ nghĩa chuyên chế chính trị ở chỗ dưới sự thống trị của nó, những cái riêng, cái cá nhân sẽ trở nên kiệt quệ và bị bần cùng hóa.

Phần vô thức giúp chúng ta bằng cách truyền đạt cho ý thức điều gì đó, hoặc tạo ra những ám chỉ mang tính hình tượng. Nó cũng có những con đường khác để cho chúng ta biết những điều mà theo mọi logic thông thường, chúng ta không thể nào biết được. Hãy thử xem xét các hiện tượng như tính đồng hiện, điềm báo và những giấc mơ ứng nghiệm.

Tôi nhớ có một lần trong Thế chiến thứ hai, khi tôi đang trở về nhà từ Bollingen. Tôi có mang theo một cuốn sách, nhưng không thể đọc được, vì ngay khi tàu bắt đầu chuyển bánh, hình ảnh một người đang chết đuối cứ mãi luẩn quẩn trong đầu tôi. Đó là ký ức về một tai nạn đã xảy ra khi tôi còn phục vụ trong quân ngũ. Suốt cả chuyến đi, tôi không thể gạt bỏ hình ảnh ấy ra khỏi đầu. Nó khiến tôi thấy rờn rợn và khi ấy tôi nghĩ: “Chuyện gì đã xảy ra vậy? Có thể nào đã xảy ra một tai nạn ở đâu đó không?”

Tôi xuống tàu ở ga Erlenbach và quyết định cuốc bộ về nhà, vẫn còn bị ám ảnh bởi ký ức ấy. Các cháu của con gái thứ hai của tôi đang ở trong vườn. Cả gia đình con bé bấy giờ đang sống với chúng tôi, bởi chiến tranh đã buộc chúng rời Paris trở về Thụy Sĩ. Bọn trẻ đứng đó trông có vẻ hoảng hốt, và khi tôi hỏi, “Sao vậy, có chuyện gì thế?” Chúng kể với tôi rằng Adrian, khi ấy là em út trong số các cậu con trai, đã bị ngã xuống nước trong nhà thuyền.

Chỗ đó khá sâu, và vì thằng bé không biết bơi nên suýt chết đuối. Người anh lớn đã kịp kéo em lên. Sự cố này xảy ra đúng vào lúc ký ức đó ùa về trong tâm trí tôi lúc ngồi trên tàu.

Vô thức đã gửi cho tôi một dấu hiệu. Vậy thì tại sao nó lại không thể thông báo cho tôi về những điều khác?

Carl Jung đã dùng chính những giấc mơ của mình để đi tìm những giải mã lớn. Ảnh: Ruya.

Tôi từng có trải nghiệm tương tự ngay trước thời điểm một người thân trong gia đình vợ tôi qua đời. Tôi mơ thấy giường của vợ tôi là một cái hố sâu với những bức tường đá. Đó là một ngôi mộ, và bằng cách nào đó mang hơi hướng cổ đại. Rồi tôi nghe thấy một tiếng thở dài, như thể ai đó đang trút hơi thở cuối cùng.

Một hình dáng trông giống vợ tôi ngồi dậy trong huyệt và lơ lửng bay lên. Người đó mặc một chiếc áo choàng trắng có thêu những biểu tượng kỳ lạ màu đen. Tôi choàng tỉnh, đánh thức vợ tôi và kiểm tra giờ. Lúc đó là ba giờ sáng. Giấc mơ kỳ lạ đến nỗi tôi nghĩ ngay rằng nó có thể báo hiệu một cái chết. Đến bảy giờ, tôi nhận được tin một người anh họ của vợ tôi đã qua đời vào đúng ba giờ sáng.

Thường thì linh tính đã mách bảo chúng ta về một sự việc từ trước đó rồi nhưng chúng ta lại không nhận ra. Chẳng hạn, tôi từng có một giấc mơ thấy mình đang tham dự một bữa tiệc ngoài trời. Tôi thấy em gái mình ở đó, điều này khiến tôi rất ngạc nhiên vì em tôi đã qua đời vài năm trước rồi. Một người bạn đã khuất của tôi cũng có mặt. Những người còn lại đều là người còn sống.

Một lúc sau, tôi nhận thấy em gái tôi đi cùng một người phụ nữ mà tôi quen biết rất rõ. Ngay cả trong khi đang mơ, lý trí của tôi vẫn đi đến kết luận rằng người phụ nữ đó sắp qua đời. Tôi nhủ thầm: "Sinh mệnh bà ấy đã được định đoạt". Trong giấc mơ, tôi biết chính xác bà ấy là ai, và cũng biết bà ấy sống ở Basel.

Nhưng ngay khi tỉnh dậy, dù có cố gắng thế nào đi nữa, tôi cũng không thể nhớ nổi bà ấy là ai, mặc dù toàn bộ giấc mơ kia vẫn còn sống động trong tâm trí tôi. Tôi lần lượt nhớ lại tất cả những người quen của mình ở Basel để xem liệu những hình ảnh trong ký ức có gợi nhớ điều gì không. Nhưng chẳng có gì cả!

Vài tuần sau, tôi nhận được tin một người bạn của tôi đã gặp tai nạn tử vong. Tôi nhận ra ngay đó là người mà tôi đã thấy trong giấc mơ mà không thể nhận diện được. Ký ức của tôi về bà ấy rất rõ ràng và chi tiết, vì bà ấy từng là bệnh nhân của tôi trong một thời gian khá dài, cho đến khoảng một năm trước khi qua đời.

Thế nhưng, khi cố gắng hồi tưởng lại người trong giấc mơ đó, hình ảnh của bà ấy lại là hình ảnh duy nhất không xuất hiện trong “bộ sưu tập chân dung” những người quen ở Basel của tôi, mặc dù lẽ ra đó phải là một trong những hình ảnh hiện lên đầu tiên.

Khi có những trải nghiệm như vậy - và tôi sẽ còn kể thêm những trải nghiệm tương tự khác - người ta sẽ nảy sinh một sự tôn trọng nhất định đối với tiềm năng và nghệ thuật của phần vô thức. Tuy nhiên, điều cần thiết là phải luôn giữ thái độ phê phán và nhận thức rằng những thông điệp đó cũng có thể mang ý nghĩa chủ quan. Chúng có thể phù hợp với thực tại, hoặc cũng có thể không. Dẫu vậy, theo kinh nghiệm của tôi, những quan điểm mà tôi có thể hình thành dựa trên những gợi ý từ thế giới vô thức là vô cùng bổ ích.

Đương nhiên, tôi không có ý định viết một cuốn sách để trình bày chi tiết về chúng, nhưng tôi sẽ thừa nhận rằng tôi có một “huyền thoại” của riêng mình, một huyền thoại khuyến khích tôi tìm hiểu sâu hơn về toàn bộ lĩnh vực này.

Huyền thoại có thể được coi là hình thức sơ khai nhất của khoa học. Khi tôi nói về những điều xảy ra sau khi chết, tôi đang nói theo sự thôi thúc từ nội tâm. Và tôi không thể làm gì hơn ngoài việc kể cho bạn nghe những giấc mơ và những huyền thoại liên quan đến chủ đề này.