 |
| Thận tổn thương thường biểu hiện âm thầm, khó nhận biết. Ảnh: Ingimage. |
Thận là cơ quan giữ vai trò quan trọng trong việc lọc chất thải và lượng nước dư thừa ra khỏi máu, điều hòa điện giải, duy trì huyết áp và cân bằng môi trường bên trong cơ thể. Dù đảm nhiệm nhiều chức năng thiết yếu, thận lại dễ bị tổn thương bởi những thói quen sinh hoạt kéo dài.
Nhiều người cho rằng nhịn tiểu là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây hại thận. Tuy nhiên, đây chưa phải yếu tố đáng lo ngại duy nhất. Những thói quen tưởng chừng bình thường như thường xuyên thức khuya, ngồi lâu ít vận động hay lạm dụng thuốc giảm đau cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng thận, làm tăng nguy cơ tổn thương cơ quan này theo thời gian.
Thường xuyên thức khuya, ngủ không đủ giấc
Theo Hiệp hội Thận Quốc gia Mỹ (NKF), thận hoạt động theo nhịp sinh học của cơ thể, có sự thay đổi về chức năng trong chu kỳ thức - ngủ. Việc thường xuyên ngủ muộn, ngủ không đủ thời gian có thể làm rối loạn nhịp sinh học, ảnh hưởng đến quá trình điều hòa huyết áp và chuyển hóa.
Một phân tích tổng hợp công bố năm 2024 trên tạp chí Clinical Kidney Journal đã xem xét 42 nghiên cứu với hơn 2,6 triệu người tham gia. Kết quả cho thấy thời lượng ngủ quá ngắn hoặc quá dài đều có mối liên quan với nguy cơ mắc bệnh thận mạn cao hơn.
Cụ thể, so với nhóm ngủ 7-8 giờ mỗi đêm, những người ngủ không quá 4 giờ có nguy cơ mắc bệnh thận mạn cao hơn khoảng 41%; nhóm ngủ không quá 5 giờ có nguy cơ cao hơn 46%. Đây là mối liên quan được ghi nhận trong các nghiên cứu, không đồng nghĩa thiếu ngủ trực tiếp gây ra bệnh thận ở từng cá nhân.
Các nhà nghiên cứu cho rằng duy trì thời gian ngủ hợp lý có thể là một trong những yếu tố hỗ trợ bảo vệ sức khỏe thận. Người trưởng thành nên hướng đến khoảng 7-9 giờ ngủ mỗi đêm, đồng thời duy trì giờ ngủ và thức tương đối ổn định.
Dùng thuốc giảm đau kéo dài
Đây là thói quen cần đặc biệt lưu ý bởi một số loại thuốc giảm đau thông dụng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng thận nếu sử dụng không đúng cách.
Theo Viện Quốc gia về Bệnh tiểu đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ (NIDDK), thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như ibuprofen và naproxen có thể gây tổn thương thận nếu sử dụng trong thời gian dài. Những thuốc này cũng dẫn đến tổn thương thận cấp, đặc biệt khi người dùng đang mất nước hoặc có huyết áp thấp.
NSAID hoạt động bằng cách ức chế các enzyme tham gia sản xuất prostaglandin. Đây là những chất có vai trò duy trì lưu lượng máu đến thận trong một số điều kiện sinh lý. Khi tác dụng của prostaglandin bị ức chế, mạch máu đến thận có thể co lại, khiến lượng máu đến thận giảm và làm suy giảm chức năng lọc.
Nguy cơ càng đáng lưu ý ở người cao tuổi, người mắc bệnh thận mạn, suy tim, tăng huyết áp hoặc đang sử dụng thuốc lợi tiểu và một số thuốc điều trị huyết áp.
Không ít người có thói quen tự mua thuốc giảm đau khi đau đầu, đau lưng, đau cơ hoặc sốt mà không chú ý đến thành phần và liều lượng. Việc dùng nhiều loại thuốc cùng lúc cũng có thể khiến họ vô tình sử dụng trùng hoạt chất.
Mọi người không tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài, không vượt quá liều hướng dẫn và nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng nếu có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc khác. Người có nguy cơ tổn thương thận cần được tư vấn lựa chọn loại thuốc phù hợp.
 |
| Lạm dụng thuốc giảm đau trong thời gian dài có thể gây hại thận nghiêm trọng. Ảnh: Shutterstock. |
Ngồi lâu, ít vận động trong ngày
Nhân viên văn phòng, tài xế hoặc những người thường xuyên làm việc trước máy tính có thể dành phần lớn thời gian trong ngày ở tư thế ngồi. Thói quen này không chỉ ảnh hưởng đến cơ xương khớp mà còn có thể liên quan đến nguy cơ mắc bệnh thận.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí BMC Medicine năm 2022, phân tích dữ liệu của hơn 450.000 người trưởng thành tại châu Á, đã xem xét mối liên hệ giữa thời gian ngồi trong công việc và các vấn đề về thận.
Sau thời gian theo dõi trung vị 13 năm, nhóm nghiên cứu nhận thấy những người thường xuyên ngồi lâu có nguy cơ mắc bệnh thận mạn cao hơn 26% so với nhóm chủ yếu đứng khi làm việc. Nguy cơ tiến triển đến bệnh thận giai đoạn cuối cũng cao hơn 19%.
Đáng chú ý, hoạt động thể chất có thể giúp giảm bớt nguy cơ này. Nghiên cứu ghi nhận người ngồi lâu nhưng vẫn duy trì vận động có nguy cơ bệnh thận giai đoạn cuối thấp hơn nhóm ngồi lâu và ít vận động.
Ngồi lâu thường đi kèm lối sống ít vận động, làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì, rối loạn đường huyết và tăng huyết áp. Đây đều là những yếu tố có thể gây tổn thương thận theo thời gian.
Để hạn chế tác động, mọi người nên đứng dậy, đi lại hoặc vận động nhẹ sau mỗi 30-60 phút ngồi liên tục. Duy trì hoạt động thể chất thường xuyên, chẳng hạn đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội, cũng giúp kiểm soát cân nặng, huyết áp và đường huyết.
Khoảng trống y khoa về một hội chứng quen thuộc
Căng thẳng độc hại là một hội chứng nhiều người gặp phải. Có điều, các nghiên cứu y khoa về vấn đề này chưa toàn diện. Đây là khoảng trống gây khó khăn cho việc điều trị. Mục Sức khỏe giới thiệu cuốn sách Tầng giếng sâu – cuốn sách mang tới cho người đọc một cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về những ảnh hưởng của "nghịch cảnh thời thơ ấu" (ACE) với sức khỏe tinh thần của con người.
