Nhìn thấu 24 mánh lừa đảo trên đường đi ngao du giang hồ

Sự xảo trá, lừa lọc thường được ngụy trang bằng những câu chuyện cảm động. Ảnh minh họa: Một cảnh trong phim Nhà Minh dưới kính hiển vi.

Lừa lọc, xảo trá là hiện tượng có từ muôn đời, gắn liền với đời sống. Khi thế sự càng nhiễu nhương, con người càng tìm cách giăng bẫy, dối lừa nhau.

Là một người đi nhiều, thấy nhiều, chịu khó lắng nghe và ghi chép, với Giang hồ lịch lãm, Trương Ứng Du đã ghi lại nhiều câu chuyện về nhân tình thế thái, nơi kẻ gian manh luôn tìm mọi cách để lọc lừa nhằm giành lấy cái lợi cho mình, đẩy người khác vào nguy khốn, thậm chí mất mạng.

Không có tâm lừa gạt, nhưng phải luôn phòng bị

Cuốn sách ghi lại 84 câu chuyện nhỏ, chia thành 24 phần, tương ứng với 24 mánh khóe lừa đảo mà tác giả đã gặp, đã thấy trên đường đi ngao du giang hồ. Minh họa cho những mánh khóe lừa đảo là những câu chuyện có thật, hoặc được cải biên đôi chút, để người đọc dễ hình dung, từ đó dễ dàng nhận ra âm mưu của kẻ gian nếu vô tình gặp trong đời sống.

Cuốn sách Giang hồ lịch lãm của tác giả Trương Ứng Du. Ảnh minh họa: IPM.

Giang hồ lịch lãm, tựa sách thoạt nghe như một cuốn du ký, ghi lại những câu chuyện thú vị trên đường viễn du, nhưng tác giả lại chọn ghi chép những mánh khóe lừa đảo, để cảnh tỉnh người đời.

Khi ngao du giang hồ, người ta không thể dùng cái nhìn đơn thuần, lương thiện để đánh giá thế sự. Bởi ở đời, có muôn kiểu người, tốt xấu đan xen, mà đa phần kẻ xấu xa, gian manh nhiều hơn người tốt. Nếu quá tin người và khờ khạo, sẽ dễ dàng trở thành miếng mồi ngon cho những kẻ lừa đảo. Ở chốn giang hồ, muốn bản thân được an toàn, phải có tâm phòng kẻ gian.

Người xưa có câu: “Phòng người ngay thì dễ, phòng kẻ gian mới khó”. Kẻ lừa đảo, gian ngoan luôn có lắm mưu mô. Ngay cả những người đã lọc lõi ở đời như lái buôn, thương nhân đôi lúc cũng bị chúng giăng bẫy, bày mưu hãm hại. Kẻ gian trong đời nhiều vô kể, mưu toan của chúng cũng trùng trùng điệp điệp, chút kinh nghiệm của vài chục năm đời người, chưa chắc đã ứng phó hết những mưu tính ấy.

Xưa kia, ra ngoài bôn ba làm ăn xa, hay đi thi cử vốn không phải chuyện dễ dàng. Khó khăn muôn trùng cứ thế bủa vây, trong lúc khốn khó, gặp được người có lòng tốt muốn giúp đỡ, ắt hẳn chúng ta sẽ rất vui mừng. Có điều, lòng tốt đôi khi là “viên đạn bọc đường” mở đầu cho bao nguy khốn. Bởi thế, trước khi nhận sự giúp đỡ của người lạ, ta phải bình tâm để suy xét cho kỹ.

Lòng tham biến ta thành con mồi béo bở

Lòng tham là điểm chung lớn nhất của các nhân vật trong các truyện của Trương Ứng Du. Kẻ thì tham sắc, kẻ tham tiền tài, kẻ vì địa vị. Sự tham lam đã khiến họ bị che mờ mắt, không phân biệt được đâu là thật giả, đúng sai. Từ đó trở thành miếng mồi ngon của những kẻ lừa đảo. Đúng như người xưa từng dạy “Tham thì thâm”. Kẻ tham lam ắt phải nhận trái đắng. Đó cũng là bài học để họ tự răn mình.

Khám phá 24 mánh lừa đảo mà tác giả nêu ra trong cuốn sách, ta mới thấy ma lực của đồng tiền mạnh mẽ đến nhường nào. Nhiều kẻ vốn là “lừa đảo chuyên nghiệp” coi chuyện dối gạt người khác là một nghề để mưu sinh. Nhưng cũng không thiếu kẻ vì cái tiền tài đang bày ra trước mắt mà sẵn sàng lừa gạt người khác, thậm chí đưa người thân vào bẫy để đổi lấy vinh hoa phú quý.

Không còn nhiều tư liệu ghi chép về Trương Ứng Du, người ta chỉ biết ông sống ở thế kỷ 16, cuối thời nhà Minh, khi triều đình suy yếu, vua quan chỉ biết hưởng lạc, không quan tâm tới dân chúng. Sự bất ổn ấy đã sinh ra một xã hội nhiễu nhương, nơi kẻ gian hoành hành bá đạo, dân nghèo bị ức hiếp.

Những con người khốn khổ bị lừa gạt nhưng không thể kêu đến cửa quan. Có những trường hợp tìm tới công đường để đòi công lý, nhưng lũ tham quan đã bị kẻ xấu mua chuộc. Dân đen dành “ngậm bồ hòn giả ngọt” im lặng cho qua chuyện. Điều đó đã thúc đẩy tác giả ghi lại những điều ông thấy, ông nghe trên đường đi ngao du giang hồ để cảnh tỉnh mọi người. Mong người đời đọc để mà tránh.

Thế sự nhiễu nhương, buôn bán khó khăn, kinh tế sa sút vốn là cái bẫy thách thức sự thiện lương trong mỗi con người. Có những kẻ, bản tính vốn lương thiện, nhưng vì khó khăn, nghèo đói, họ buộc phải đi lừa lọc để kiếm miếng cơm. Trước những hoàn cảnh đó, tác giả vừa chê trách, nhưng vẫn thấy xót thương vô ngần. Muốn muôn dân sống trong cảnh thái bình vốn không dễ dàng.

Dưới mỗi truyện, Trương Ứng Du luôn để lại lời bình. Vừa phân tích, vừa là lời cảnh tỉnh người đọc. Lời bình của ông ngắn gọn, nhưng hành văn sắc lạnh, có tính răn đe.

Đọc cuốn sách này không phải để hoài cổ, mà để khám phá một di sản trí tuệ thực thụ. Nó giống một bộ lọc tâm lý, là lá chắn tinh thần cho bất kỳ ai muốn sống tỉnh táo, an toàn giữa thế giới đầy cạm bẫy. Trải qua mấy trăm năm, những bài học mà tác giả mang lại vẫn còn nguyên giá trị.