 |
Thay vì chỉ tập trung chăm sóc người cao tuổi, Bộ Y tế đề xuất bắt đầu chuẩn bị cho tuổi già từ sớm. Trong dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, người từ 40 tuổi trở lên được xác định là nhóm cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để chủ động ứng phó với già hóa dân số.
40 tuổi là "điểm ngoặt sinh học"
Trao đổi với Tri Thức - Znews, PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, giảng viên cao cấp, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược TP.HCM, hiện là Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo của trường, cho rằng việc lựa chọn mốc 40 tuổi để bắt đầu chuẩn bị cho tuổi già có cơ sở khoa học rõ ràng, cả dưới góc độ y học lâm sàng và y tế công cộng.
Theo ông, về mặt sinh học, tuổi 40 được xem là "điểm ngoặt" của cơ thể. Đây là thời điểm bắt đầu quá trình suy giảm sinh lý tự nhiên như giảm khối cơ, giảm mật độ xương, giảm độ đàn hồi của mạch máu. Đồng thời, nhiều bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 hay rối loạn chuyển hóa lipid cũng bắt đầu hình thành một cách âm thầm.
"Nếu can thiệp bằng thay đổi lối sống và tầm soát bệnh ngay từ giai đoạn này, nhiều bệnh có thể được phát hiện khi chưa xuất hiện triệu chứng, giúp làm chậm hoặc thậm chí đảo ngược tiến triển của bệnh", PGS Dũng nói.
Ở góc độ y tế công cộng, chuyên gia nhận định khoảng thời gian từ 40 đến 60 tuổi chính là "cửa sổ cơ hội vàng" kéo dài khoảng hai thập kỷ.
 |
| PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, giảng viên cao cấp, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược TP.HCM. Ảnh: NVCC. |
Đây là khoảng thời gian đủ dài để mỗi cá nhân điều chỉnh hành vi, cải thiện các chỉ số sức khỏe và giảm nguy cơ khuyết tật khi bước vào tuổi già. Đồng thời, chi phí cho các biện pháp dự phòng và can thiệp sớm ở giai đoạn này thấp hơn rất nhiều so với chi phí điều trị đa bệnh lý hoặc các biến cố tim mạch khi người bệnh đã trên 65 tuổi.
Ba điều kiện để thành công
Tuy nhiên, PGS Đỗ Văn Dũng cho rằng mốc 40 tuổi mới chỉ đúng về mặt lý thuyết dịch tễ học. Theo ông, nếu chỉ dừng ở việc khuyến cáo chung mà không đi kèm các gói dịch vụ y tế cụ thể, người dân rất dễ quên trong cuộc sống hàng ngày.
Ông cũng cảnh báo nếu chương trình chỉ tập trung vào biên soạn tài liệu, in ấn và tập huấn theo cách làm truyền thống thì sẽ rơi vào tình trạng "dân biết nhưng không làm".
"Bằng chứng y tế công cộng trên thế giới cho thấy kiến thức không tự động chuyển hóa thành hành vi nếu thiếu hạ tầng dịch vụ và các đòn bẩy kinh tế", ông nhấn mạnh.
Theo chuyên gia, để tạo ra thay đổi thực chất, cần đáp ứng đồng thời ba điều kiện. Thứ nhất, dịch vụ y tế dự phòng phải sẵn có và được hỗ trợ tài chính. Ông đề xuất xây dựng một gói khám sức khỏe dành riêng cho người ở mốc 40 tuổi, được bảo hiểm y tế chi trả hoặc ngân sách nhà nước hỗ trợ, bao gồm tầm soát đường huyết, mỡ máu, chức năng thận và nguy cơ tim mạch.
 |
| Theo chuyên gia, để đề xuất của Bộ Y tế phát huy hiệu quả cần thêm các chính sách về y tế, an sinh và tài chính. Ảnh: Đinh Hà. |
"Khi dịch vụ y tế đi kèm lợi ích tài chính rõ ràng, hành vi của người dân mới được kích hoạt", PGS Dũng nhận định.
Thứ hai, chúng ta cần số hóa và cá thể hóa dữ liệu sức khỏe thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử liên thông, tích hợp trên các nền tảng như VNeID. Khi đó, mỗi người sẽ biết chính xác mức độ rủi ro sức khỏe của bản thân thay vì chỉ tiếp nhận những thông điệp chung.
Thứ ba, việc chuẩn bị tuổi già không thể chỉ dựa vào truyền thông của ngành y tế mà cần thêm các chính sách hỗ trợ như bảo hiểm xã hội tự nguyện linh hoạt, ưu đãi thuế khi tham gia bảo hiểm hưu trí và các chương trình đào tạo lại kỹ năng cho lao động từ 40 tuổi trở lên.
Bài toán không của riêng y tế
Theo PGS Đỗ Văn Dũng, việc chuẩn bị cho tuổi già liên quan đến nhiều lĩnh vực ngoài y tế như bảo hiểm, lao động, tài chính và an sinh xã hội. Đây cũng là "điểm nghẽn" lớn nhất trong dự thảo hiện nay.
Ông cho rằng ngành y tế không thể và cũng không nên "độc diễn" trong một chương trình mang tính liên ngành như vậy, bởi cán bộ y tế cơ sở vốn đã quá tải và không có chuyên môn về tư vấn tài chính hay hướng nghiệp.
Theo chuyên gia, Bộ Y tế nên giữ vai trò đầu mối về chuyên môn, tập trung xây dựng các tiêu chuẩn già hóa khỏe mạnh, phát triển gói dịch vụ tầm soát bệnh không lây nhiễm, quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử và tư vấn thay đổi lối sống.
Trong khi đó, các bộ, ngành khác cần đảm nhận những phần việc thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình. Cụ thể, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Bảo hiểm xã hội Việt Nam cần chủ trì xây dựng chính sách việc làm, đào tạo lại kỹ năng và các gói an sinh, bảo hiểm xã hội tự nguyện cho người từ 40 tuổi.
Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước cần xây dựng cơ chế ưu đãi đối với quỹ hưu trí bổ sung, bảo hiểm sức khỏe dài hạn cũng như thúc đẩy giáo dục tài chính cá nhân.
 |
| Chuyên gia nhận định giai đoạn 40-60 tuổi là "20 năm vàng" để đầu tư cho sức khỏe. Ảnh: Đinh Hà. |
Trong khi đó, Bộ Thông tin và Truyền thông cần định hướng truyền thông đa nền tảng, ứng dụng các nguyên lý của kinh tế học hành vi để thay đổi nhận thức và hành vi của người dân.
Theo PGS Đỗ Văn Dũng, để bảo đảm tính khả thi, Chính phủ nên ban hành một nghị định quy định rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành và cơ chế phân bổ nguồn lực, thay vì chỉ dừng ở một thông tư của Bộ Y tế.
Ông cũng phân tích thông tư chỉ có hiệu lực trong phạm vi ngành y tế và không đủ thẩm quyền để điều phối hay giao nhiệm vụ cho các bộ, ngành, địa phương khác.
Theo chuyên gia này, người Việt ở tuổi 40 đang chịu "áp lực kép": vừa phát triển sự nghiệp, nuôi con nhỏ, vừa chăm sóc cha mẹ già. Vì vậy, rất ít người dành thời gian nghĩ đến sức khỏe và cuộc sống của chính mình khi về già. Để biến khuyến cáo thành nhu cầu tự thân, PGS Đỗ Văn Dũng đề xuất thay đổi chiến lược truyền thông theo ba hướng.
Trước hết, chúng ta cần chuyển từ cách truyền thông nhấn mạnh bệnh tật, gánh nặng sang cách tiếp cận tích cực hơn, coi việc chuẩn bị tuổi già là khoản đầu tư cho sự tự chủ và tự do trong tương lai. Điều này giúp mỗi người duy trì khả năng lao động, không trở thành gánh nặng cho con cái và có cuộc sống khỏe mạnh khi lớn tuổi.
Tiếp đó, người dân cần ứng dụng công nghệ số và kinh tế học hành vi. Thay vì phát tài liệu giấy, các công cụ tự đánh giá nên được tích hợp vào VNeID hoặc Sổ sức khỏe điện tử, cho phép người dân biết "tuổi sinh học" của mình, cũng như chấm điểm mức độ sẵn sàng cho tuổi già về sức khỏe và tài chính. Khi nhìn thấy những con số phản ánh chính nguy cơ của bản thân, động lực thay đổi hành vi sẽ mạnh mẽ hơn.
Cuối cùng, chuyên gia cho rằng nên gắn việc chuẩn bị cho tuổi già của bản thân với việc chăm sóc cha mẹ hiện tại.
"Ở tuổi 40, nhiều người đang trực tiếp chứng kiến cha mẹ 65-70 tuổi gặp khó khăn về sức khỏe, bảo hiểm y tế hay tài chính. Đây là bài học trực quan nhất để họ hình dung cuộc sống của chính mình sau 20 năm nữa", ông nói.
Nếu biết tận dụng trải nghiệm này để hướng dẫn người dân chăm sóc cha mẹ đúng cách, chương trình sẽ không chỉ giúp cải thiện sức khỏe của người cao tuổi hiện nay mà còn tạo động lực để thế hệ trung niên chủ động chuẩn bị cho chính tuổi già của mình.
Những loại vi khuẩn mang bộ mặt của cừu non
Trong cơ thể người có một hệ thống vi sinh vật rất phong phú. Chúng có công rất lớn trong việc xây dựng hàng rào miễn dịch và đề kháng cho cơ thể. Thế nhưng, việc lạm dụng kháng sinh đã gây ảnh hưởng xấu đến hệ vi sinh vật trong cơ thể. Cuốn sách "Siêu tổ chức con người" của tác giả Rodney Dietert đem tới cho bạn đọc những kiến thức hữu ích để bảo vệ hàng rào đề kháng tự nhiên của cơ thể và xây dựng lối sống lành mạnh.
