Người Mỹ cũng khổ: Buộc chọn súng thay bánh mỳ

Trong chiến dịch tranh cử đầu tiên vào Nhà Trắng, Tổng thống Trump từng chỉ trích những người tiền nhiệm lãng phí hàng nghìn tỷ USD vào những cuộc chiến không hồi kết ở Trung Đông. Ông cho rằng số tiền này lẽ ra có thể được sử dụng để phục vụ lợi ích nước Mỹ.

“Chúng ta đáng ra đã có thể tái thiết đất nước này tới hai lần với các khoản chi đó. Hãy tưởng tượng nếu số tiền đó được chi tiêu ngay trong đất nước này”, ông Trump nói trong một bài phát biểu vận động tranh cử năm 2016.

Khi đó, ông Trump cho rằng việc Mỹ can dự quân sự ở nước ngoài chỉ gây ra tốn kém cho nước Mỹ, và làm khu vực thêm bất ổn.

Gần một thập kỷ sau, ông Trump lại đang bị cuốn sâu vào xung đột tại Trung Đông. Chi phí chiến tranh đắt đỏ khiến chính quyền ông phải chấp nhận những đánh đổi kinh tế.

Ông Trump tìm cách nuôi chiến sự

Dù chính quyền ông Trump theo đuổi chính sách “Nước Mỹ trên hết”, cam kết giảm chi phí sinh hoạt cho người dân, khôi phục sản xuất trong nước, nhưng trong bối cảnh Mỹ đang tham chiến tại Iran, Tổng thống Trump vẫn phải đề xuất thu hẹp hàng loạt chương trình an sinh, ưu tiên ngân sách cho quân sự.

Cuộc tranh luận về chi tiêu liên bang đang đẩy Tổng thống Trump vào thế khó. Theo đề xuất ngân sách cho năm 2027, ông Trump định cắt giảm 73 tỷ USD chi tiêu trong nước, bao gồm chi tiêu trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, nhà ở và hỗ trợ dinh dưỡng, tương đương giảm khoảng 10% tổng chi tiêu nội địa.

Kế hoạch chi tiêu ngân sách trong năm 2027 do chính quyền ông Trump đưa ra đang gây chú ý. Ảnh: New York Times.

Ngược lại, ông yêu cầu tăng chi tiêu quân sự thêm 400 tỷ USD. Đây là mức tăng trong một năm lớn nhất trong lịch sử Mỹ vài thập kỷ trở lại đây.

Lý giải về quyết định này, ông Trump cho rằng chính phủ Mỹ không thể gánh vác các chi phí an sinh, trong khi ưu tiên hàng đầu lúc này phải là "bảo vệ sức mạnh quân sự".

Tháng trước, Lầu Năm Góc đề nghị Quốc hội cấp thêm 200 tỷ USD cho cuộc chiến với Iran. Các nhà phân tích ước tính Mỹ đang chi khoảng 1 tỷ USD mỗi ngày cho chiến sự tại Iran, đưa tổng chi phí chiến sự lên hơn 30 tỷ USD tính đến thời điểm này.

Con số này tương đương chi phí triển khai chương trình phổ cập mẫu giáo trong một năm cho trẻ em 3-4 tuổi trên khắp nước Mỹ.

Ông Bharat Ramamurti, cựu Phó giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia dưới thời Tổng thống Joe Biden, cho rằng ông Trump đang rời xa các quan điểm từng giúp ông được lòng cử tri, thậm chí đang đi ngược lại khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết”.

“Ngay cả với những cử tri trung dung hoặc ủng hộ đảng Cộng hòa, nhiều người vẫn cho rằng nên chi tiêu vào những gì mang lại lợi ích cho người Mỹ, thay vì tham chiến ở Trung Đông,” ông Ramamurti nói.

Một số chuyên gia cũng cho rằng đề xuất ngân sách của ông Trump mâu thuẫn với chính các mục tiêu ông từng đưa ra.

Ví dụ, ông Trump đề xuất cắt hơn 10 tỷ USD chi cho Bộ Nhà ở và Phát triển Đô thị. Điều này sẽ ảnh hưởng đến các chương trình phát triển nhà ở giá rẻ và hỗ trợ người vô gia cư, dù trước đó ông từng cam kết cải thiện khả năng sở hữu nhà ở cho người dân Mỹ.

Một trong những chương trình bị nhắm đến hiện nay là LIHEAP, chương trình hỗ trợ sưởi ấm và làm mát cho gần 6 triệu hộ gia đình nghèo, với ngân sách khoảng 4 tỷ USD.

Dù chỉ chiếm một phần nhỏ trong bảng cân đối chi tiêu lên đến hàng nghìn tỷ USD, nhưng LIHEAP lại là "phao cứu sinh" của nhiều người dân giữa bối cảnh giá năng lượng leo thang.

Thực tế, chính quyền ông Trump từng nỗ lực loại bỏ chương trình LIHEAP nhưng không thành công, Quốc hội Mỹ không chỉ giữ lại chương trình, mà còn tăng thêm ngân sách cho LIHEAP trong năm tài khóa hiện tại.

Phản ứng gay gắt từ lưỡng đảng

Trong bối cảnh chi phí chiến tranh tăng nhanh, các quan chức chính quyền cho rằng cuộc chiến này xứng đáng với những hy sinh kinh tế về ngắn hạn, vì sẽ đảm bảo an ninh tại Trung Đông.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent phát biểu trong tháng trước: “Không có thịnh vượng nếu không có an ninh, và những gì chúng ta có trước đây chỉ là ảo tưởng về an ninh”.

Áp lực chi tiêu sinh hoạt đang đè nặng lên nhiều hộ gia đình tại Mỹ. Ảnh: Reuters.

Dù vậy, đề xuất cắt giảm chi tiêu trong nước của chính quyền ông Trump đang vấp phải sự phản đối mạnh mẽ.

Hạ nghị sĩ Dân chủ Hakeem Jeffries cáo buộc đây là hành động "tàn nhẫn" đối với người dân Mỹ. Ông Jeffries cho biết ông “rất lạc quan” rằng đảng Dân chủ sẽ giành quyền kiểm soát Hạ viện sau cuộc bầu cử tháng 11, một phần chính nhờ các chính sách mà ông Trump theo đuổi.

Hạ nghị sĩ Dân chủ Don Beyer chỉ trích: “Ông Trump muốn người dân tin rằng chi tiền thuế cho y tế, hỗ trợ thực phẩm và chăm sóc trẻ em là “trò lừa”, nhưng lại muốn Quốc hội phê duyệt 200 tỷ USD cho một cuộc chiến phi pháp mà ông ấy không thể kiểm soát”.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Susan Collins, Chủ tịch Ủy ban Chuẩn chi, đánh giá đề xuất của chính quyền ông Trump “còn nhiều thiếu sót”, đặc biệt không nên tiếp tục nhắm tới chương trình LIHEAP.

Trái lại, Giám đốc Ngân sách Nhà Trắng Russell T. Vought khẳng định mục tiêu hiện tại là duy trì "quân đội hùng mạnh nhất thế giới", loại bỏ các chương trình lãng phí, thiếu thực tế.

Nhà Trắng tuyên bố tiếp tục nhắm vào LIHEAP vì chương trình này tồn tại nhiều gian lận, đồng thời khẳng định chính quyền sẽ sử dụng mọi công cụ để đạt được mục tiêu tiết kiệm thực chất. Ngoài ra, Nhà Trắng cho rằng các bang cũng nên dần tìm cách tự gánh vác phần ngân sách thiếu hụt thay vì dựa cả vào chính quyền liên bang.

Theo CNN, đề xuất cắt giảm chi tiêu nội địa đưa ra đúng vào thời điểm nhạy cảm khi tâm lý cử tri đang bất ổn do lạm phát. Giá xăng dầu biến động và có những thời điểm tăng vọt có thể sớm kéo theo thực phẩm và hàng hóa tăng giá, làm chậm tăng trưởng, gia tăng thất nghiệp, dẫn đến nguy cơ suy thoái.

Bất ổn địa chính trị cũng khiến thị trường tài chính biến động, ảnh hưởng đến các khoản tiết kiệm và quỹ hưu trí của người dân.

Người dân Mỹ vốn đã mệt mỏi vì chi phí sinh hoạt. Cử tri Mỹ ngày càng bất mãn với nền kinh tế và có thể sẽ trút sự tức giận qua lá phiếu bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Người dân Mỹ có thể thể hiện sự thất vọng của họ đối với nền kinh tế thông qua lá phiếu bầu cử giữa nhiệm kỳ. Ảnh: Reuters.

Trong bối cảnh đó, ông Trump muốn tăng lương cho binh sĩ, bổ sung ngân sách đóng tàu chiến, hiện đại hóa hệ thống phòng thủ tên lửa, bổ sung kho vũ khí...

Đảng Dân chủ liền kết luận rằng Tổng thống Mỹ đang yêu cầu người dân chi trả cho cuộc chiến mà họ không mong muốn.

Cuộc chiến ngân sách này sẽ trở thành tâm điểm của cuộc vận động bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra trong năm nay.

Hiện nhiều tổ chức chống đói nghèo cũng bày tỏ lo ngại về ảnh hưởng của việc cắt giảm chi tiêu ngân sách cho an sinh, trong bối cảnh các gia đình tại Mỹ vốn đã gặp nhiều khó khăn tài chính.

Hạ nghị sĩ Dân chủ Hakeem Jeffries cho biết ông “không thể hiểu nổi” vì sao đảng Cộng hòa lại chọn hướng đi này trong lúc đang tiến hành vận động bầu cử giữa nhiệm kỳ. “Hãy giải thích điều này cho hợp lý đi. Rõ ràng hướng đi này là không khả thi”, ông nói.