Người đánh bại Hannibal, thiên tài quân sự được so với Napoleon

Bức tranh Scipio Africanus giải phóng Massiva của Giovanni Battista Tiepolo; cùng tượng bán thân của Scipio Africanus. Nguồn ảnh: thecollector.

Nhưng ít ai biết đến một nhân vật hội tụ đầy đủ những phẩm chất tốt, một người mà như Hannibal, vị tướng kiệt xuất của Đế chế Carthage, cũng đã phải hứng chịu thất bại và trong những năm tháng xế chiều từng nói rằng nếu giành được chiến thắng trước người này thì ông sẽ vượt qua Alexander, Pyrrhus để trở thành chỉ huy quân sự vĩ đại nhất từ cổ chí kim.

Năm 216 trước Công nguyên, Cộng hòa La Mã đang đứng bên vực thẳm. Những thất bại quân sự liên tiếp cùng những tổn thất khổng lồ về nhân mạng đã khiến cho người La Mã kiệt quệ, niềm tin của những đồng minh trước đây vào sức mạnh của La Mã bị lung lay dữ dội trong khi một đạo quân hùng mạnh của kẻ thù vẫn đang đứng chân ở ngay trước cửa ngõ của thành Rome. Tất cả những điều đó có thể đủ để khiến cho ngay cả một đế quốc hùng mạnh nhất thế giới phải sụp đổ nhưng với La Mã thì lại là một trường hợp ngoại lệ hiếm hoi.

Nhưng chính trong thời khắc hiểm nghèo đó, đã xuất hiện một trong những người con ưu tú mà La Mã từng sản sinh ra, Publius Cornelius Scipio Africanus, người đã lật ngược tình thế của cuộc chiến và đã đưa La Mã đến với đỉnh cao.

Vậy điều gì đã khiến cho Scipio trở thành một nhà cầm quân đặc biệt đến như vậy? Liệu có phải ông đã giành chiến thắng chỉ bằng cách sử dụng lại những mưu mẹo của đối thủ để chống lại họ hay ông là người đã tiếp nhận và phát triển nó lên một tầm cao mới? Hay vì ông khác với những chỉ huy La Mã đương thời vốn cộc cằn, chỉ biết đến vũ lực như Flaminius hoặc quá thận trọng đến mức tự phóng đại uy thế của đối phương như Fabius?

Hay vì ông là một chiến lược gia có tầm nhìn xa trông rộng, chú trọng tính cơ động, bất ngờ, tấn công vào yếu điểm của đối thủ, suy tính đến giành chiến thắng một cả cuộc chiến thay vì một trận chiến đơn lẻ, biết khi nào nên sử dụng bạo lực và khi nào nên dùng ngoại giao mềm mỏng thay vì chỉ biết tìm cách tiêu diệt kẻ thù?

Sách Scipio Africanus. Ảnh: B.V.

Tất cả điều đó sẽ được giải đáp trong cuốn sách Scipio Africanus: Vĩ đại hơn cả Napoleon của tác giả B. H. Liddell Hart, một trong những sử gia và nhà lý luận quân sự có ảnh hưởng quan trọng nhất của thời kỳ hiện đại. Sách mới được Bách Việt phát hành bản tiếng Việt.

Qua từng trang sách, tác giả đã phác họa trong tâm trí người đọc không phải một hình tượng thô cứng mà là một hành trình đầy sống động, kịch tính của Scipio Africanus trẻ trung, táo bạo, linh hoạt và mưu lược: Từ buổi đầu đời cho đến những thời khắc đen tối của La Mã, những chiến thắng trên chiến trường từ Hispania, Zama đến Asia cho đến sự nghiệp chính trị của ông trong một chính trường La Mã đầy những toan tính, hiểm nguy.

Qua đó, sách làm toát lên bản chất của thiên tài quân sự cùng với những phẩm chất của một nhà lãnh đạo lỗi lạc và bài học vẫn còn nguyên giá trị cho chúng ta học hỏi đến ngày hôm nay.

B. H. Liddell Hart (1895-1970) là một trong những sử gia và nhà lý luận quân sự có ảnh hưởng sâu rộng nhất của thế kỷ XX. Từng tham gia Chiến tranh Thế giới thứ nhất trong quân đội Anh, ông sớm rút ra những suy tư quan trọng về chiến lược và bản chất của chiến tranh hiện đại.

Liddell Hart nổi tiếng với học thuyết “tiếp cận gián tiếp”, nhấn mạnh yếu tố cơ động, bất ngờ và đánh vào điểm yếu thay vì đối đầu trực diện. Tư tưởng của ông có tác động mạnh mẽ đến nhiều nhà hoạch định quân sự châu Âu trước và sau Thế chiến II. Không chỉ là một học giả, ông còn là cây bút sắc sảo với nhiều công trình giá trị, trong đó có cuốn sách viết về Scipio Africanus, tác phẩm dựng lại chân dung một thiên tài quân sự cổ đại dưới góc nhìn hiện đại.