Theo ThS.BSCKI Trần Quốc Phong, Trưởng Đơn vị Tiết niệu, Bệnh viện An Bình (TP.HCM), việc vẫn đi tiểu bình thường không đồng nghĩa chức năng thận hoàn toàn khỏe mạnh. Do bệnh có thể âm thầm tiến triển mà không gây triệu chứng rõ ràng, việc nhận diện các yếu tố nguy cơ và kiểm tra định kỳ đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm.
Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, béo phì, gout hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận cần chủ động kiểm tra chức năng thận định kỳ để phát hiện sớm tổn thương.
 |
| Bệnh thận mạn thường diễn tiến âm thầm, vì vậy người có nguy cơ nên chủ động kiểm tra chức năng thận định kỳ để phát hiện sớm tổn thương. Ảnh: Bệnh viện Phong Nguyên (Đài Loan, Trung Quốc). |
Bệnh thận thường âm thầm, dễ bị bỏ qua
Theo bác sĩ Phong, bệnh thận mạn tính diễn tiến rất âm thầm bởi giai đoạn đầu gần như không có triệu chứng rõ ràng. Người bệnh vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường dù xét nghiệm đã xuất hiện albumin trong nước tiểu hoặc chỉ số lọc cầu thận bắt đầu suy giảm.
Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện một số dấu hiệu như:
- Phù chân, tay;
- Tăng huyết áp khó kiểm soát;
- Mệt mỏi kéo dài;
- Ngứa da;
- Chán ăn, buồn nôn;
- Chuột rút;
- Tiểu đêm nhiều lần;
- Giảm lượng nước tiểu;
- Khó thở.
Tuy nhiên, các triệu chứng này không chỉ gặp ở bệnh thận mà còn có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác, khiến người bệnh dễ chủ quan và cho rằng nguyên nhân do tuổi tác, căng thẳng hoặc thiếu ngủ.
Lý giải tình trạng bệnh thường được phát hiện muộn, bác sĩ Phong cho biết thận có khả năng bù trừ lớn. Khi một phần nephron (đơn vị lọc của thận) bị tổn thương, các nephron còn lại có thể tăng cường hoạt động để duy trì chức năng lọc máu. Nhờ cơ chế này, cơ thể thường chưa xuất hiện triệu chứng rõ rệt cho đến khi tổn thương đã tiến triển đáng kể.
 |
| Đi tiểu bình thường không đồng nghĩa chức năng lọc của thận hoàn toàn khỏe mạnh. Ảnh: Magnific. |
“Không ít người cho rằng vẫn đi tiểu bình thường đồng nghĩa với thận khỏe mạnh. Thực tế, khả năng tạo nước tiểu và khả năng lọc bỏ chất độc của thận không hoàn toàn giống nhau”, bác sĩ Phong nhấn mạnh.
Theo chuyên gia, phù, mệt mỏi và thiếu máu có thể liên quan đến bệnh thận nhưng không đặc hiệu. Phù có thể do cơ thể giữ muối, nước hoặc mất protein qua nước tiểu. Mệt mỏi có thể liên quan đến tích tụ độc chất, rối loạn điện giải hoặc thiếu máu.
Khi chức năng thận suy giảm, thận sản xuất ít hormone erythropoietin hơn, ảnh hưởng đến quá trình tạo hồng cầu và gây thiếu máu. Vì vậy, chỉ dựa vào triệu chứng có thể bỏ sót bệnh thận ở giai đoạn sớm.
Bên cạnh đái tháo đường hay tăng huyết áp, các bệnh nhiễm trùng cũng có thể âm thầm gây hại cho thận. Một số bệnh nhiễm trùng kéo dài như viêm gan B, viêm gan C hay HIV có thể khiến hệ miễn dịch tạo ra các phức hợp kháng thể lắng đọng tại cầu thận, gây viêm cầu thận - quá trình này thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm.
Ngoài ra, trong các đợt nhiễm trùng nặng như nhiễm trùng huyết, cơ thể có thể rơi vào tình trạng sốc, tụt huyết áp khiến máu đến thận bị giảm đột ngột, dẫn đến suy thận cấp - đây là một nguy cơ cấp tính, khác với quá trình viêm cầu thận mạn tính nói trên. Vì vậy, phát hiện và điều trị sớm các bệnh nhiễm trùng là cách quan trọng để bảo vệ chức năng thận về lâu dài.
Ai cần chủ động kiểm tra chức năng thận?
Những người có nguy cơ cao nên chủ động kiểm tra chức năng thận định kỳ, gồm:
- Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, béo phì hoặc rối loạn chuyển hóa;
- Người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận;
- Người mắc gout, sỏi tiết niệu tái phát hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu kéo dài;
- Người thường xuyên sử dụng thuốc giảm đau hoặc thuốc không rõ nguồn gốc.
Để phát hiện sớm bệnh thận, bác sĩ khuyến cáo không nên chỉ dựa vào xét nghiệm creatinine máu mà cần đánh giá thêm hai chỉ số quan trọng là mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) và tỷ lệ albumin/creatinin niệu (UACR).
Theo bác sĩ, creatinine trong giới hạn bình thường chưa đủ để loại trừ bệnh thận ở giai đoạn sớm. Do bệnh có thể tiến triển âm thầm, người thuộc nhóm nguy cơ nên kiểm tra chức năng thận định kỳ, thay vì chờ đến khi xuất hiện phù, mệt mỏi, thay đổi lượng nước tiểu hoặc các triệu chứng bất thường khác. Việc phát hiện sớm giúp đánh giá mức độ tổn thương và có biện pháp kiểm soát phù hợp.
Trong cuốn sách Sống khỏe mạnh không phụ thuộc vào thuốc, giáo sư Ryoko Chiba cho rằng nguyên tắc cơ bản khi sử dụng thuốc trong cuộc sống thường ngày chính là “ngắn và cụ thể”. Khi nào bị bệnh thì uống thuốc. Hết bệnh thì nhanh chóng ngừng thuốc. Tuy nhiên, nếu chỉ thay đổi mỗi cách sử dụng thuốc thì chúng ta không thể khỏe mạnh lên. Để thật sự khỏe mạnh, mỗi chúng ta cũng cần thay đổi cả thói quen sống và cách suy nghĩ của mình.
