Ngôi nhà kể gì về lịch sử nhân loại?

Tranh trên bìa sách: Cung điện Buckingham, Phòng Xanh, của James Stephanoff, 1819. Nguồn: wikimedia.

Phần lớn sách lịch sử thường bắt đầu bằng những cuộc chiến tranh, các đế chế hay những nhân vật làm thay đổi thế giới. Nhưng Bill Bryson chọn một điểm xuất phát khác: ngôi nhà.

Mỗi căn phòng đều có một câu chuyện để kể

Trong Ở nhà - Lược sử đời sống riêng tư, ông không đưa độc giả đến các cung điện, chiến trường hay viện bảo tàng. Thay vào đó, từ những căn phòng quen thuộc, ông lần theo lịch sử của các vật dụng, thói quen và không gian sống để kể câu chuyện về cách con người xây dựng đời sống riêng tư qua nhiều thế kỷ.

Dưới ngòi bút của ông, mỗi căn phòng đều cất giữ một lát cắt của lịch sử. Phòng bếp không chỉ là nơi chuẩn bị bữa ăn mà còn dẫn tới lịch sử của việc nấu nướng và sinh hoạt gia đình.

Phòng ngủ gợi mở hành trình hình thành khái niệm đời sống riêng tư. Gác mái, hành lang hay ô cửa sổ đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho những câu chuyện về kiến trúc, kỹ thuật, y học và những biến chuyển trong xã hội.

Cách tiếp cận ấy không xuất hiện ngẫu nhiên. Nó bắt đầu từ chính ngôi nhà Bryson chuyển đến sinh sống ở vùng Norfolk (Anh). Một lần leo lên gác mái để tìm nguyên nhân rò rỉ, ông phát hiện một cánh cửa bí mật dẫn tới khoảng không nhỏ dưới mái nhà.

Từ góc nhìn bất ngờ ấy, toàn bộ khung cảnh quen thuộc hiện ra khác hẳn, khiến ông nhận ra lịch sử không chỉ nằm trong những sự kiện lớn mà còn hiện diện ở những điều bình thường nhất của đời sống.

Từ trải nghiệm ấy, Bryson bắt đầu lần theo những câu hỏi tưởng như rất nhỏ: Vì sao thìa và dĩa có hình dạng như ngày nay? Tại sao muối và tiêu luôn đi cùng nhau trên bàn ăn? Vì sao áo vest có những chiếc cúc không bao giờ được cài? Vì sao ngôi nhà hiện đại lại được chia thành nhiều căn phòng với những chức năng khác nhau?

Thay vì kể lịch sử theo trình tự thời gian, Bryson để những đồ vật, thói quen và không gian sống dẫn dắt câu chuyện. Từ một chiếc thìa, ô cửa sổ hay lọ muối, ông mở rộng mạch kể sang kiến trúc, kỹ thuật và những đổi thay trong đời sống xã hội.

Đằng sau mạch kể ấy là khối lượng tư liệu đồ sộ được Bryson thuật lại bằng giọng văn hóm hỉnh, giàu giai thoại. Nhờ vậy, những câu chuyện về kiến trúc, bữa ăn, vệ sinh hay các phát minh trong gia đình được kể bằng nhịp điệu gần gũi, không tạo cảm giác khô khan như một cuốn biên niên sử.

Sách Ở nhà - Lược sử đời sống riêng tư. Ảnh: O.P.

Khi lịch sử hiện diện trong từng ô cửa và chiếc ghế

Trong Ở nhà - Lược sử đời sống riêng tư, ngôi nhà không tách biệt khỏi lịch sử. Trái lại, đó là nơi những biến động của xã hội để lại dấu vết rõ ràng nhất.

Theo Bryson, những biến đổi của xã hội cuối cùng đều in dấu lên không gian con người sinh sống, từ vật liệu xây dựng, cách bố trí căn phòng đến những tiện nghi tưởng như rất đỗi bình thường ngày nay.

Cách tiếp cận ấy được thể hiện rõ ngay từ chương đầu của cuốn sách. Bryson mở đầu bằng câu chuyện về Joseph Paxton - người thiết kế Crystal Palace cho Đại Triển lãm năm 1851.

Từ công trình nổi tiếng này, ông lần theo lịch sử của kính, kỹ thuật xây dựng và chính sách thuế cửa sổ ở Anh, qua đó cho thấy những đổi mới trong kiến trúc luôn gắn với sự phát triển của công nghệ, vật liệu và quan niệm về không gian sống.

Không chỉ với Crystal Palace, Bryson còn nhiều lần bắt đầu câu chuyện từ những chi tiết rất đỗi bình thường. Một ô cửa sổ, chiếc bàn ăn hay lọ muối đều có thể trở thành đầu mối dẫn tới những câu chuyện tưởng chừng không liên quan nhưng lại góp phần lý giải những đổi thay trong đời sống con người qua nhiều thế kỷ.

Qua những câu chuyện ấy, người đọc dễ nhận ra nhiều tiện nghi trong ngôi nhà hiện đại thực chất chỉ mới xuất hiện cách đây không lâu. Đằng sau mỗi thay đổi về không gian sống là cả một quá trình tích lũy của khoa học, kỹ thuật và những biến chuyển trong đời sống xã hội.

Đó cũng là cách Bill Bryson mở rộng góc nhìn của người đọc. Thay vì bắt đầu từ những niên đại hay sự kiện lớn, ông dẫn dắt bằng chính những vật dụng vẫn hiện diện trong mỗi ngôi nhà, để từ đó lần theo lịch sử của đời sống riêng tư.

Khép lại Ở nhà - Lược sử đời sống riêng tư, căn nhà vẫn như cũ. Chỉ có cách nhìn về nó thay đổi. Chiếc bàn ăn, ô cửa sổ hay lọ muối trên bàn bếp không còn chỉ là những vật dụng quen thuộc, mà trở thành những dấu vết lặng lẽ của lịch sử đời sống riêng tư qua nhiều thế kỷ.

Những yếu tố giúp con người còn tồn tại trên Trái Đất Một khi Mặt Trăng rời đi, hoặc Trái Đất thiếu đi một nguyên tố thiết yếu cũng có thể khiến loài người biến mất trên hành tinh này, theo Bill Bryson. 22:04 2/12/2022

Tác giả của 'Lược sử vạn vật' muốn nghỉ hưu Bill Bryson là tác giả của cuốn "Lược sử vạn vật" nổi tiếng. Tác giả này đã bước sang tuổi 69 và đang cân nhắc tới việc nghỉ hưu. 08:19 11/11/2020

Khám phá những bí ẩn trong cơ thể mà khoa học chưa thể giải thích Cơ thể con người là một kỳ quan và là bộ máy kỳ diệu nhất. Tuy nhiên cách thức vận hành của bộ máy này từ tổng thể đến từng bộ phận riêng lẻ đến nay vẫn là một bí ẩn lớn với hầu hết chúng ta. 06:00 18/10/2024