Nghiên cứu sáp nhập một số xã, phường: Tinh gọn bộ máy, sàng lọc cán bộ

"Cuộc sàng lọc" này nhằm nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở - nơi tỷ lệ đáp ứng công việc hiện mới chỉ đạt khoảng 30%.

Mới đây, Văn phòng Trung ương Đảng đã ban hành thông báo, truyền đạt kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp. Một nội dung thu hút sự quan tâm đó là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu đánh giá, làm rõ sự cần thiết phải tiếp tục sáp nhập một số xã, phường.

Sau gần một năm vận hành, có thể khẳng định chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức bộ máy chính quyền địa phương hai cấp đã mang lại những chuyển biến tích cực. Việc bỏ cấp trung gian – cấp quận, huyện, giảm đầu mối đơn vị hành chính, sắp xếp xã, phường theo hướng tinh gọn đã góp phần giảm sự cồng kềnh của bộ máy.

Bộ trưởng Nội vụ đề nghị Vụ Chính quyền địa phương, Vụ Tổ chức - Biên chế, Vụ Công chức - Viên chức, Vụ Tổ chức cán bộ chủ trì xây dựng báo cáo về sự cần thiết sáp nhập xã phường; đánh giá sự phù hợp giữa phân cấp, phân quyền với nguồn lực được phân giao, nhất là về nhân lực, kinh phí...

Đáng ghi nhận, khi chính quyền cấp cơ sở được trao thêm thẩm quyền và trực tiếp xử lý những vấn đề phát sinh trên địa bàn thì tiến độ công việc được cải thiện rõ rệt, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành được xác định rõ hơn. Nhiều địa phương đã chủ động giải quyết thủ tục hành chính, tiếp nhận và xử lý các phản ánh, kiến nghị của người dân ngay từ cơ sở, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ nhân dân… Chính quyền thực sự gần dân và sát dân hơn.

Tuy nhiên, sau gần một năm vận hành, một số vấn đề liên quan đến xã phường đã dần bộc lộ và cần được nhìn nhận thẳng thắn.

Dù số lượng xã, phường đã giảm đáng kể sau đợt sắp xếp, nhưng quy mô đơn vị hành chính cấp cơ sở ở nhiều địa phương vẫn còn rất lớn. Nghệ An hiện có 130 đơn vị hành chính cấp xã, Hà Nội có 126 đơn vị, trong khi Thanh Hóa có tới 166 đơn vị cấp xã…

Nhìn vào những con số này có thể thấy số lượng đầu mối quản lý của cấp tỉnh, thành vẫn còn rất nhiều. Khi một tỉnh, thành phải quản lý hàng trăm xã, phường, việc lãnh đạo tỉnh nắm bắt đầy đủ tình hình từng địa bàn là điều không dễ dàng. Thực tế, việc nhớ hết tên tuổi, năng lực, đặc điểm của đội ngũ chủ tịch, phó chủ tịch xã, phường và việc theo dõi thường xuyên hiệu quả hoạt động của từng địa phương cũng là một thách thức.

Thêm nữa, khoảng cách quản lý quá rộng dễ dẫn đến nguy cơ thông tin từ cơ sở lên cấp tỉnh và ngược lại không đủ nhanh, không đủ sâu. Khi đó, công tác lãnh đạo, chỉ đạo khó tránh khỏi việc thiếu sự sát sao, làm giảm tính kịp thời trong điều hành và xử lý những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Ở một góc nhìn khác, số lượng đơn vị hành chính xã, phường quá nhiều khiến không gian phát triển bị bó hẹp, chia cắt thành những khu vực quản lý nhỏ lẻ. Đặc biệt, trong bối cảnh phát triển hiện nay, khi yêu cầu đặt ra là quy hoạch theo vùng, theo hành lang kinh tế và theo các không gian phát triển lớn, thì việc tồn tại quá nhiều đơn vị hành chính quy mô nhỏ có thể ảnh hưởng đến tư duy quy hoạch và khả năng khai thác hiệu quả các nguồn lực phát triển.

Đến đây có ý kiến cho rằng, liệu quy mô xã, phường hiện nay đã thực sự tối ưu hay vẫn còn dư địa để tiếp tục sắp xếp nhằm hình thành những đơn vị hành chính có quy mô đủ lớn, đủ nguồn lực và đủ không gian để phát triển?

Ngày 18/6/2026, Bộ Nội vụ có văn bản số 6218 gửi các vụ liên quan, yêu cầu xây dựng báo cáo về sự cần thiết tiếp tục nhập một số xã, phường trên cơ sở rà soát các tiêu chí về diện tích, dân số, hạ tầng và năng lực cán bộ…

Cũng theo văn bản số 6218, dẫn thông tin từ Ban Chỉ đạo cho thấy, chỉ có 53% cán bộ cấp tỉnh và 30% cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Những con số này khiến chúng ta không khỏi băn khoăn về chất lượng cán bộ ở cơ sở còn hạn chế, qua đó đòi hỏi cấp thiết về nâng cao năng lực thực thi công vụ.

Thực trạng này cũng phần nào lý giải những hạn chế về tiến độ, năng suất công việc tại xã, phường trong thời gian qua. Khi số lượng đơn vị hành chính còn nhiều thì nhu cầu bố trí cán bộ lãnh đạo, quản lý cũng tăng theo, dẫn tới nguồn nhân lực bị phân tán. Ngược lại, nếu tiếp tục sắp xếp một cách hợp lý một số xã phường thì đây sẽ là đợt sàng lọc, lựa chọn, bố trí những cán bộ có năng lực tốt hơn...

Cùng với việc quá nhiều đơn vị hành chính xã phường thì cũng đồng nghĩa với việc không thể giảm chi thường xuyên và tài sản công. Mỗi xã, phường đều cần trụ sở làm việc, hệ thống điện nước, trang thiết bị, bộ máy phục vụ và kinh phí vận hành. Thực tế cho thấy, hằng năm xã, phường phải chi một khoản đáng kể để duy trì hoạt động của trụ sở như điện, nước, bảo vệ, vệ sinh, sửa chữa, bảo dưỡng, khấu hao…

Trong bối cảnh ngân sách cần ưu tiên cho đầu tư phát triển, hạ tầng, an sinh xã hội…, việc tiếp tục nghiên cứu sáp nhập một số xã, phường không chỉ là câu chuyện tổ chức bộ máy mà còn là bài toán sử dụng hiệu quả nguồn lực quốc gia.

Chính vì vậy, chỉ đạo tiếp tục nghiên cứu sáp nhập một số xã, phường của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là có cơ sở và nên được nhìn nhận như một bước đi tiếp theo trong quá trình cải cách bộ máy nhà nước.

Việc tiếp tục nghiên cứu sáp nhập một số xã, phường chính là để khơi thông nguồn lực quốc gia. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả vừa tinh gọn, vừa nâng cao chất lượng cán bộ thì việc nghiên cứu vị trí việc làm, phân cấp phân quyền và bảo đảm nguồn lực, thể chế… cần được triển khai đồng thời. Cùng với đó, chuyển đổi số, liên thông dữ liệu số phải đồng bộ và thực sự hiệu quả từ xã phường đến tỉnh, thành và Trung ương sẽ là yếu tố quyết định sự vận hành hiệu quả của bộ máy.

Khi giải được đồng bộ bài toán này, chính quyền cấp cơ sở mới thực sự thanh thoát, hoạt động trơn tru, trở thành nền móng vững chắc cho kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.