Nghiên cứu chiến lược đưa TP.HCM thành trung tâm xuất bản hiện đại

Chủ trương trên đã được ông Lê Văn Minh, Thành ủy viên - Phó trưởng ban thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM - nêu tại cuộc họp góp ý dự thảo Thông tri thực hiện Chỉ thị 04. Cuộc họp diễn ra chiều 9/4, với sự tham gia của đại diện các nhà xuất bản, đơn vị phát hành, in ấn và các chuyên gia nghiên cứu văn hóa, xuất bản.

Chuyển đổi từ làm sách sang tài sản nội dung số

Ông Nguyễn Thành Lợi, Giám đốc nhà xuất bản (NXB) Tổng hợp TP.HCM, đánh giá Thông tri đã nêu rõ những mục tiêu cụ thể với những chỉ tiêu định lượng rõ ràng để triển khai. Ông nhấn mạnh xuất bản cần phải được gắn chặt với chiến lược văn hóa và là hạ tầng mềm của đô thị tri thức.

Ông Nguyễn Thành Lợi chia sẻ về bước chuyển mình của ngành từ Chỉ thị 04: “Xuất bản không chỉ là lĩnh vực tư tưởng văn hóa mà còn là ngành sản xuất nội dung có giá trị gia tăng cao. Chúng ta cần khẳng định đây là hạ tầng của đô thị tri thức nhằm gia tăng sức mạnh mềm của TP.HCM trong hội nhập quốc tế. Tôi đề nghị cần có mục tiêu cụ thể trong việc xây dựng chính sách hỗ trợ kinh phí chuyển đổi số cho các nhà xuất bản vì đầu tư hạ tầng dữ liệu hiện nay là rất lớn”.

Theo ông, rào cản lớn nhất đối với các nhà xuất bản hiện nay vẫn là bài toán kinh phí để bắt kịp công nghệ. Để tạo ra các "IP nội dung" (tài sản trí tuệ nội dung) có khả năng khai thác trên nhiều nền tảng, các đơn vị cần một cơ chế đầu tư hạ tầng dữ liệu bài bản thay vì hoạt động đơn lẻ. Việc số hóa không chỉ dừng lại ở sách giấy mà phải mở rộng ra các sản phẩm thuộc hệ sinh thái xuất bản đa nền tảng.

Ông Nguyễn Thành Lợi, Giám đốc NXB Tổng hợp TP.HCM, góp ý về tài sản nội dung số.

Chỉ thị 04 được Ban Bí thư ban hành cũng nhấn mạnh vai trò của văn hóa đọc trong công cuộc phát triển xuất bản nói riêng và sự phát triển nói chung của đất nước. Do đó, ông Lê Hoàng, Giám đốc Đường sách TP.HCM, cho rằng dự thảo Thông tri của Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy cần làm rõ hơn tinh thần lấy người đọc làm trung tâm. Theo ông, các thiết chế văn hóa như đường sách hay thư viện không chỉ là nơi bán sách mà là không gian kiến tạo giá trị sống.

Ông Lê Hoàng góp ý: “Chỉ thị 04 đã xác định lấy người đọc làm trung tâm và văn hóa đọc chính là mục tiêu cuối cùng của hoạt động xuất bản. Thành phố nên hệ thống hóa và luật hóa để các không gian đọc như Đường sách đi vào hoạt động ổn định và phát triển lâu dài. Bên cạnh đó, chúng ta cần mạnh dạn thí điểm các chính sách ưu đãi vượt trội để thúc đẩy xuất bản mang tầm khu vực, bao gồm cả việc hình thành các tập đoàn truyền thông lớn”.

Mục tiêu xây dựng ít nhất 7 không gian văn hóa đọc tiêu biểu trên địa bàn Thành phố là một chỉ số định lượng đáng chú ý trong dự thảo. Việc phát triển này cần gắn liền với cơ chế hợp tác công tư (PPP) để tận dụng năng lực vận hành linh hoạt của khu vực tư nhân. Khi các không gian đọc trở nên thân thiện và đạt chuẩn, thói quen đọc sách sẽ được nuôi dưỡng bền vững trong cộng đồng.

Ngoài ra, ông Lê Hoàng cũng nhấn mạnh cần tái lập Hội sách TP.HCM tại công viên Lê Văn Tám. Theo ông, Hội sách tại công viên Lê Văn Tám với bề dày 10 lần tổ chức là "ngày hội" đúng nghĩa của những người làm nghề và những người yêu tri thức, đóng vai trò then chốt trong việc phát triển ngành xuất bản. Đề xuất này cũng nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ các chuyên gia khác, coi đây là một hoạt động kích cầu và là sự kiện văn hóa có giá trị lớn cần được khôi phục sau thời gian bị gián đoạn bởi đại dịch Covid-19.

Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty Đường sách TP.HCM, nói về vai trò của văn hóa đọc trong phát triển ngành xuất bản Việt Nam.

Góp ý về định hướng phát triển xuất bản số, Đại sứ Văn hóa đọc Dương Thành Truyền - nguyên Chủ tịch Hội đồng thành viên Nhà xuất bản Trẻ, nguyên Phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ - đề xuất Thành phố cần ưu tiên xây dựng kho ngữ liệu số dùng chung, công khai và miễn phí để tạo dựng "hạ tầng mềm" cho đô thị tri thức.

Ông nhấn mạnh thay vì chỉ số hóa tác phẩm hiện đại, cần tập trung lực lượng chuyên môn biên dịch các kho tài liệu Hán Nôm quý giá và số hóa các bộ địa chí, tư liệu lịch sử Đảng để biến di sản thành tài sản trí tuệ có khả năng sinh lợi cho phát triển.

Để hỗ trợ ngành sách, ông Dương Thành Truyền kiến nghị TP.HCM thực hiện cơ chế kích cầu bằng cách trực tiếp mua các đầu sách trang bị cho hệ thống thư viện, tủ sách cộng đồng, đồng thời phải tái lập Hội sách TP.HCM tại công viên Lê Văn Tám như một sự kiện văn hóa mang tính biểu tượng.

Xây dựng cơ chế đặc thù cho đô thị đặc biệt

Tiếp nối các kiến nghị về chính sách, bà Phạm Thị Yến, Phó trưởng phòng Báo chí - Xuất bản - Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, chia sẻ về các về các vấn đề mà Sở đang nghiên cứu, chuẩn bị lấy ý kiến triển khai. Các chỉ tiêu này không chỉ dừng lại ở quy mô doanh thu mà còn chú trọng vào tỷ lệ xuất bản phẩm điện tử và khả năng hội nhập quốc tế. Sở cũng đang nỗ lực hoàn thiện hành lang pháp lý để triển khai các giải thưởng sách chuyên biệt nhằm kích thích sáng tạo.

Bà Phạm Thị Yến cho biết Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM đang nghiên cứu đưa ra chỉ tiêu cụ thể để phát triển ngành xuất bản TP.HCM.

Bà Phạm Thị Yến cho biết: “Sở đang chuẩn bị lấy ý kiến chuyên gia để đề xuất chỉ tiêu doanh thu hoạt động xuất bản của Thành phố chiếm 70% cả nước. Chúng tôi hướng đến việc xây dựng hệ thống Platform (nền tảng - PV) về xuất bản dùng chung tại các không gian phục vụ cộng đồng để thực hiện yêu cầu số hóa của Trung ương. Đồng thời, Sở kiến nghị thành lập Hội Xuất bản TP.HCM để đóng vai trò hạt nhân kết nối các đơn vị trong khu vực Đông Nam Á”.

Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM đang nghiên cứu, lấy ý kiến để đặt mục tiêu nâng tỷ lệ bản sách trên đầu người từ 5-6 bản hiện nay lên mức 7,5-8 bản/người. Để đạt được điều này, việc duy trì các lễ hội sách gắn với du lịch để đạt mức tăng trưởng hai con số là nhiệm vụ trọng tâm.

Góp ý về mặt dữ liệu và hạ tầng, ông Lâm Quang Hiếu, Tổng biên tập Tạp chí điện tử Tri Thức - Znews, khẳng định xuất bản phải được xem là dữ liệu đầu vào (input) quan trọng cho các ngành công nghiệp văn hóa khác. Ông đề xuất Thông tri cần chuyển tải rõ quan điểm xuất bản là ngành kinh tế công nghệ và thư viện phải được hiểu rộng hơn như một không gian thiết chế văn hóa hiện đại, tích hợp công nghệ thông minh để nâng cao đời sống tinh thần cho người dân.

Phát biểu tổng kết buổi làm việc, ông Lê Văn Minh, Thành ủy viên - Phó trưởng ban thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM - ghi nhận sự tâm huyết của các đơn vị và cam kết sẽ rà soát lại toàn bộ văn bản để hoàn thiện cơ sở pháp lý. Ông cho biết Thông tri mới sẽ là văn bản tích hợp đầy đủ những mối quan tâm lớn của Thành ủy dành cho ngành.

Ông Lê Văn Minh, Thành ủy viên - Phó trưởng ban thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM, phát biểu tại cuộc họp.

Ông Lê Văn Minh nhấn mạnh: “Thành phố sẽ rà soát lại toàn bộ văn bản để hoàn thiện cơ sở pháp lý cho 'TP.HCM mới', đảm bảo các nghị quyết không bị chung chung mà phải có định lượng cụ thể để dễ dàng kiểm tra giám sát. Chúng ta tập trung vào ba đối tượng chính là người viết trẻ, văn hóa đọc và đầu tư công nghệ nhằm tháo gỡ triệt để những điểm nghẽn thực tiễn”.

Kết thúc cuộc họp, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM khẳng định sẽ là đơn vị chủ trì, theo dõi và đôn đốc thường xuyên để Chỉ thị 04 nói chung và Thông tri sắp được ban hành nói riêng đi vào đời sống. Những kế hoạch cụ thể của từng sở, ngành phải hoàn thành sớm để đảm bảo tính thời sự và quyết liệt của chủ trương. TP.HCM quyết tâm đưa ngành xuất bản trở thành trụ cột của nền kinh tế tri thức trong kỷ nguyên mới.