Bạn có thể chuyển sang phiên bản mobile rút gọn của Tri thức trực tuyến nếu mạng chậm. Đóng

Format-Lifestyle

Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp để mỗi người nhìn lại giá trị được trao truyền

Theo Tiến sĩ Bùi Quốc Liêm, Ngày Văn hóa Việt Nam lần đầu tiên được tổ chức là cơ hội đưa văn hóa đến gần hơn với đời sống người dân, đặc biệt thế hệ trẻ.

Văn hóa thường gắn với những khái niệm lớn như bản sắc dân tộc, di sản, truyền thống và các giá trị lịch sử. Song, sức sống của văn hóa còn hiện hữu trong đời thường: từ cách mỗi gia đình gìn giữ phong tục, cách cộng đồng tổ chức sinh hoạt đến tiếng nói, ẩm thực, âm nhạc và ứng xử hằng ngày.

Để hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam đầu tiên vào ngày 24/11/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết có hơn 400 hoạt động, chương trình thuộc các lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể thao, trưng bày và triển lãm, được chuẩn bị trên toàn quốc. Các hoạt động hưởng ứng còn bao gồm giới thiệu sản phẩm làng nghề, phát triển văn hóa đọc và giao lưu cộng đồng.

Điều đáng chú ý là số lượng hoạt động và cách người dân được tham gia vào những hoạt động ấy. Một người trẻ có thể hiểu thêm về nghề thủ công truyền thống khi tự tay làm thử một sản phẩm; cảm nhận đời sống văn hóa vùng miền qua một buổi trình diễn nghệ thuật; hoặc khám phá lịch sử địa phương qua một chuyến tham quan di tích. Khi trực tiếp tham gia, mỗi người tiếp nhận văn hóa bằng những cảm nhận riêng, biến tri thức được chia sẻ thành trải nghiệm sống động và mang dấu ấn cá nhân.

Đây là khác biệt quan trọng giữa việc biết và thực sự tiếp xúc với văn hóa. Một câu chuyện về phong tục có thể cung cấp kiến thức, nhưng việc được nghe chính người trong cộng đồng giải thích ý nghĩa của phong tục ấy sẽ mở ra cách hiểu sâu sắc hơn.

Khi công chúng có cơ hội thực hành, đặt câu hỏi, chia sẻ và trở thành một phần của hoạt động văn hóa, họ sẽ có thêm sự tự tin và kiến thức để lan tỏa các giá trị văn hóa.

Khác biệt tạo nên sự kết nối

Việt Nam là một quốc gia đa dạng về cộng đồng dân tộc, ngôn ngữ, phong tục và điều kiện sinh hoạt. Ngay trong cùng một thành phố, sự khác biệt vùng miền, thế hệ và trải nghiệm sống cũng tạo nên nhiều cách nhìn nhận văn hóa. Một ngày hội văn hóa có ý nghĩa khi tạo được không gian để những khác biệt ấy gặp gỡ và đối thoại.

ngày văn hóa ảnh 1

Sức sống của văn hóa hiện hữu trong đời thường, từ cách mỗi gia đình giữ gìn phong tục đến ngôn ngữ, ẩm thực, âm nhạc và ứng xử hằng ngày. Ảnh: Pexels.

Chẳng hạn, tại hoạt động giới thiệu văn hóa dân tộc, người tham dự có thể tìm hiểu kỹ thuật dệt, ý nghĩa hoa văn và vai trò của trang phục trong đời sống cộng đồng qua lời kể của nghệ nhân. Tương tự, mỗi tiết mục nghệ thuật sẽ để lại dấu ấn sâu sắc hơn khi được đặt trong bối cảnh lịch sử và sinh hoạt xã hội đã nuôi dưỡng loại hình nghệ thuật ấy.

Theo UNESCO, đối thoại liên văn hóa là một phương thức giúp các cá nhân và cộng đồng hiểu rõ hơn những khác biệt, học hỏi lẫn nhau và quản lý sự đa dạng một cách tích cực. Giao lưu văn hóa góp phần nuôi dưỡng sự tôn trọng, thấu hiểu và đồng cảm giữa con người, đồng thời mở rộng những kết nối vượt qua khác biệt.

Sự thấu hiểu được nuôi dưỡng từ cách mỗi người tương tác, chia sẻ và cởi mở đón nhận những khác biệt trong suốt sự kiện. Một lễ hội có thể tập hợp đông đảo người tham gia nhưng vẫn thiếu tương tác thực chất nếu mỗi người chỉ đứng trong nhóm quen thuộc, chụp ảnh rồi rời đi. Muốn tạo ra kết nối, hoạt động cần khuyến khích người tham dự trò chuyện với người thực hành văn hóa, tìm hiểu những câu chuyện khác với trải nghiệm của mình và chủ động chia sẻ câu chuyện của chính cộng đồng mình.

Đặc biệt, cần tránh biến văn hóa thành những hình ảnh khuôn mẫu. Bản sắc của một cộng đồng được hình thành từ nhiều lớp giá trị, ký ức, tập quán và trải nghiệm, vượt xa những biểu tượng như món ăn, trang phục hay tiết mục biểu diễn. Đằng sau mỗi thực hành văn hóa là lịch sử, tri thức, niềm tin và những thay đổi của đời sống đương đại.

Lớp học mở rộng giữa đời sống văn hóa

Trong bối cảnh hội nhập, năng lực giao tiếp liên văn hóa ngày càng quan trọng đối với người trẻ. Năng lực này thể hiện ở khả năng nhận diện và tôn trọng sự khác biệt, biết lắng nghe, linh hoạt điều chỉnh cách ứng xử và nhìn nhận người khác từ góc độ của họ, bên cạnh việc sử dụng ngoại ngữ và giao tiếp với người nước ngoài.

Một bài báo khoa học đăng trên tạp chí Intercultural Education năm 2025, phân tích 28 nghiên cứu được lựa chọn từ 4.904 công trình được sàng lọc, chỉ ra ba thực hành giáo dục có ý nghĩa đối với việc phát triển năng lực liên văn hóa: tìm hiểu về văn hóa, phản tư về văn hóa và trải nghiệm văn hóa. Điểm đáng chú ý là trải nghiệm cần đi đôi với quá trình suy ngẫm. Bên cạnh việc trực tiếp tham gia các hoạt động văn hóa, người học cần tìm hiểu bối cảnh hình thành, nhận diện những điểm tương đồng và khác biệt với kinh nghiệm của bản thân, đồng thời nhìn nhận lại các định kiến và giả định sẵn có.

ngày văn hóa ảnh 2

Một ngày hội văn hóa có ý nghĩa khi tạo được không gian cho giao lưu, đối thoại. Ảnh: Pexels.

Ngày Văn hóa Việt Nam có thể là một môi trường học tập mở theo tinh thần đó. Trường học, bảo tàng, thư viện, nhà hát, di tích và không gian cộng đồng đều có thể đóng vai trò như những lớp học ngoài nhà trường. Đối với học sinh, sinh viên, đây là cơ hội để kết nối kiến thức lịch sử, địa lý, nghệ thuật với đời sống thực tế. Đối với người trẻ đang chuẩn bị tham gia thị trường lao động toàn cầu, đây còn là dịp rèn luyện khả năng làm việc và hợp tác với những người có nền tảng khác biệt.

Một ngày hội sẽ phát huy giá trị bền vững khi được kết nối với các hoạt động giáo dục văn hóa thường xuyên và lâu dài. Giá trị của trải nghiệm cần được nối tiếp bằng hoạt động học tập, thảo luận, thực hành và sự tham gia thường xuyên của cộng đồng.

Để ngày văn hóa thực sự ý nghĩa

Thách thức đặt ra trong năm đầu tiên triển khai trên phạm vi toàn quốc là thiết kế các hoạt động theo hướng tăng cường tương tác, trải nghiệm và sự tham gia thực chất của cộng đồng, vượt ra ngoài khuôn khổ biểu diễn và cổ động. Nếu người dân chỉ là khán giả, mục tiêu đưa văn hóa vào đời sống sẽ khó đạt được đầy đủ.

Trong định hướng tổ chức năm 2026, Chính phủ nhấn mạnh yêu cầu lấy người dân làm chủ thể, tạo điều kiện để mọi người trực tiếp tham gia sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Các hoạt động cũng cần phù hợp với đặc trưng từng vùng miền, tránh phô trương, hình thức và lãng phí.

Đây là một định hướng có ý nghĩa lâu dài. Người dân là đối tượng được phục vụ và là người gìn giữ, thực hành và trao truyền văn hóa. Nghệ nhân, người cao tuổi, thanh niên, trẻ em, các gia đình và cộng đồng địa phương đều có thể đóng góp vào việc tạo nên một ngày hội mang bản sắc riêng. Ngày 24/11 sẽ thực sự lan tỏa khi những trải nghiệm văn hóa tiếp tục được nuôi dưỡng trong đời sống cộng đồng, từ trường học, gia đình đến các không gian sinh hoạt thường ngày.

Khi một người trẻ tiếp tục tìm hiểu nghề truyền thống sau chuyến tham quan, một gia đình đưa con đến bảo tàng, một cộng đồng chủ động gìn giữ và giới thiệu di sản của mình, đó mới là kết quả ý nghĩa của sự lan tỏa. Ngày dành cho văn hóa cũng là dịp để mỗi người nhìn lại những giá trị được trao truyền, ý thức vai trò của mình trong việc giữ gìn, tiếp nối và sáng tạo những giá trị mới cho các thế hệ mai sau.

Điều khiến Huyền Lizzie thay đổi

Huyền Lizzie (Phan Minh Huyền) cho biết cô thường đọc sách trước khi đi ngủ hoặc trong những chuyến đi xa, đặc biệt là khi có thời gian nghỉ ngơi ở những nơi yên tĩnh, thư thái.

Trong hàng chục cuốn sách đang sở hữu tại nhà, Huyền Lizzie thích nhất cuốn Khí chất bao nhiêu, hạnh phúc bấy nhiêu, Muôn kiếp nhân sinh, Yêu những điều không hoàn hảo hay Khi mọi điều không như ý…

Lấy vé miễn phí concert quốc gia ở Mỹ Đình bằng cách nào

Concert “Muôn sắc Việt Nam” có sự tham gia của hàng nghìn nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, dự kiến đón 50.000 khán giả.

Ai là 'điệp viên 007'?

"James Bond" là một trong số thương hiệu điện ảnh lâu đời và ăn khách nhất thế giới. Tới nay, đã có tổng cộng 7 tài tử được giao vai siêu điệp viên trong loạt phim chính thức.

2.300 người diễu hành, trình diễn di sản bên Hồ Gươm nhân Ngày Văn hóa

Chuỗi hoạt động mừng Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội diễn ra từ ngày 21-24/11, với điểm nhấn là cuộc diễu hành di sản quy tụ khoảng 2.300 nghệ nhân, người dân.

Sự khác biệt của Robert Pattinson

Sự khác biệt của Robert Pattinson

0

Không chỉ dừng lại ở các tác phẩm văn chương kinh điển hay thơ ca lãng mạn, những cuốn sách yêu thích của Robert Pattinson còn đề cập đến kinh tế, xã hội.

Tình cảnh của Phương Anh Đào

Tình cảnh của Phương Anh Đào

0

Sau "Mai", Phương Anh Đào chưa tạo được nhiều dấu ấn trong hai phim mới. Dù có những khoảnh khắc đáng ghi nhận, diễn xuất của cô đôi lúc còn thiếu tiết chế và chưa có nhiều mới mẻ.

TS Bùi Quốc Liêm

Đại học RMIT Việt Nam

Bạn có thể quan tâm