Isaac Newton đã dành rất nhiều thời gian và tâm sức để nghiên cứu về vật lý và toán học. Ảnh minh họa: T.C.

Năm 1667, Newton trở lại Cambridge và được bầu làm nghiên cứu viên của trường Trinity College. Nhưng thành công nghiên cứu của ông mới chỉ bắt đầu. Chỉ vài năm sau, ông đã viết và chọn lọc các nghiên cứu toán học của mình thành một bài báo có nhan đề “Phân tích bằng các định thức có vô hạn số hạng”.

Những nỗ lực của ông đã được ghi nhận khi ông được bầu vào ghế Lucas [1] sau khi Barrow từ nhiệm năm 1669. Hai năm sau đó, Newton viết lại các bài giảng của mình về quang học và công trình của mình về lưu số để xuất bản, Barrow đã làm Hội Hoàng gia chú ý đến Newton bằng cách bằng cách cho các hội viên xem kính viễn vọng mà Newton đã chế tạo.

Giờ đây Newton lại gửi cho họ một bài báo đề cập đến khám phá của ông về tính không đồng nhất của ánh sáng trắng thông qua một “thí nghiệm rất quan trọng”. Khám phá này không chỉ lật nhào cả quan niệm đương thời lẫn quan niệm cổ xưa rằng ánh sáng trắng bị biến đổi khi đi từ môi trường này sang môi trường khác, mà Newton còn khoe rằng ông đã đạt được chiến công không tin nổi là biến môn khoa học về màu sắc thành một môn có “tính chất toán học”.

Newton đã phân biệt dứt khoát giữa những tuyên bố có thể được chứng minh bằng sự chắc chắn tuyệt đối của toán học và những tuyên bố không thể chứng minh, mà ông gọi loại sau là “phỏng đoán” hay “giả thuyết”.

Những lí lẽ của ông không mấy tác động đến Robert Hooke, tác giả cuốn sách nổi tiếng Vi ký (Micrographia) xuất hiện năm 1665 và giữ vị trí cốt yếu trong Hội Hoàng gia. Hooke cho rằng ánh sáng là một loại sóng hoặc xung đi qua môi trường vô hình gọi là ête.

Ông đồng ý với Newton về tính hiện thực của hiện tượng mà Newton đã mô tả, nhưng vẫn tin rằng màu sắc là kết quả biến đổi của ánh sáng trắng do lăng kính tạo ra. Ông khẳng định rằng thuyết của Newton chỉ là một “giả thuyết”, điều này khiến vị Giáo sư Lucas phật ý ghê gớm.

Năm 1665 Newton nghe lời thuyết phục đã miễn cưỡng tung ra một phiên bản quan niệm riêng của ông về triết học tự nhiên dưới dạng một “giả thuyết về ánh sáng” .

Trong tài liệu này ông đã cho biết chi tiết cách hiểu của ông về các vai trò khác nhau của ête trong vũ trụ học, chẳng hạn đối với ánh sáng, âm thanh, điện, từ và lực hấp dẫn. Tác phẩm này lại đưa ông đến vụ tranh cãi thứ hai với Hooke.

Hooke nói với một số người rằng Newton đã chép lại đa số những gì ông đã viết trong Vi ký.

Mau chóng phát hiện ra mình bị coi thường, Newton buộc tội Hooke rằng toàn bộ nội dung tác phẩm của ông ta là “thó” từ Descartes và chỉ dịu đi khi Hooke nói với ông rằng các quan điểm của ông đã bị lí giải sai. Trong một phúc đáp nổi tiếng, Newton nhận xét rằng dĩ nhiên Hooke đã làm được một vài việc tốt, rồi nói thêm: “Nếu tôi nhìn được xa hơn thì đó là do tôi đứng trên vai những người khổng lồ”.

[1] Giáo sư Toán ghế Lucas (Lucas Professor) là một vị trí (ghế) được lập ra năm 1663 tại bộ môn Toán, Đại học Cambridge theo di chúc và sự tài trợ của Henry Lucas, một nghị sĩ là cựu sinh viên của trường Đại học Cambridge và được Vua Charles II chính thức phê chuẩn vào đầu năm 1664. (ND)