 |
Ngày 15/6, Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận hòa bình lịch sử, mở đường cho các cuộc đàm phán nhằm hướng tới hiệp định hòa bình lâu dài. Pakistan - bên trung gian hòa giải - cho biết lễ ký kết chính thức dự kiến diễn ra ngày 19/6 tại Thụy Sĩ.
Dù việc đạt được thỏa thuận hòa bình sau hơn 3 tháng chiến sự là một tín hiệu tích cực, giới quan sát tiếp tục lo ngại khả năng thỏa thuận có thể duy trì trong bối cảnh các bên vẫn còn tồn tại nhiều khác biệt.
Lo ngại về tương lai của thoả thuận
Còn 4 ngày nữa mới đến thời điểm ký kết thỏa thuận ngừng bắn, theo Al Jazeera, khoảng thời gian đủ để mọi thứ có thể diễn biến theo chiều hướng xấu.
Hiện chưa biết Israel sẽ hành động như thế nào. Tel Aviv cũng chưa đưa ra bình luận về thỏa thuận hòa bình vừa được công bố.
Ngoài ra, cũng chưa biết liệu Iran có hạ nhiệt tình hình và ngừng các cuộc tấn công nhằm vào Israel hay không. Do đó, giới quan sát cho rằng mọi thứ hiện phụ thuộc vào phản ứng từ phía Iran: liệu Tehran có chấp nhận những gì Tổng thống Trump tuyên bố hay không; liệu đã có một thỏa thuận ngầm đạt được trước khi thông báo này được đưa ra hay chưa.
Mỹ và Iran vẫn đang cho thấy khác biệt trong các yêu cầu then chốt của thỏa thuận.
 |
| Người dân bước đi trên quảng trường trung tâm Iran. Ảnh: Reuters. |
Sau khi thông tin thỏa thuận hòa bình được công bố, Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, đảng Cộng hòa, Mỹ, nói rằng ông có phần lo ngại rằng cách nhìn nhận của Iran về thỏa thuận dường như khác với những gì phái đoàn đàm phán Mỹ đang tuyên bố.
“Tôi vui mừng khi biết rằng bản ghi nhớ với Iran nhằm cho phép eo biển Hormuz mở cửa trở lại đã được thống nhất. Tôi sẽ theo dõi sát các cuộc đàm phán tiếp theo liên quan chương trình hạt nhân của Iran và những vấn đề khác. Tuy nhiên, tôi có phần lo ngại rằng cách nhìn nhận của Iran về thỏa thuận này dường như khác với những gì phái đoàn đàm phán của Mỹ đang tuyên bố” - ông Graham, một đồng minh thân cận của ông Trump, viết trên mạng xã hội X.
Trả lời phỏng vấn của Al Jazeera, Tướng Mỹ nghỉ hưu Mark Kimmitt cảnh báo rằng có bốn yếu tố tiềm tàng có thể làm đổ vỡ thỏa thuận mong manh mà Mỹ và Iran vừa đạt được.
Ông Kimmitt cho rằng Israel, nhóm vũ trang Hezbollah (Lebanon), Iran và thậm chí cả Mỹ đều có thể trở thành những bên phá hỏng tiến trình này.
“Có rất nhiều yếu tố có thể làm hỏng thỏa thuận” - ông Kimmitt nói. Theo ông, Israel có nhiều mối quan tâm “giao thoa” với Mỹ, nhưng không hoàn toàn giống nhau.
“Trên thực tế, Israel có thể sẽ tự đi theo con đường riêng của mình” - ông nói thêm, cho rằng Hezbollah cũng có thể hành động tương tự, bởi lực lượng này vẫn chưa chấp nhận lệnh ngừng bắn.
Vị tướng Mỹ cũng lưu ý rằng Iran đến nay vẫn không sẵn sàng thảo luận về chương trình tên lửa tầm xa cũng như sự hỗ trợ của Tehran dành cho các lực lượng đồng minh trong khu vực.
Những điểm sáng từ thoả thuận
Chuyên gia hàng đầu về Iran, Esfandyar Batmanghelidj, nói rằng ông vẫn hoài nghi về khả năng một thỏa thuận toàn diện sẽ sớm hình thành từ thông báo ban đầu này, nhưng đánh giá đây là một bước tiến quan trọng đối với ngoại giao khu vực.
 |
| Các tàu thuyền tại eo biển Hormuz, nhìn từ Oman, ngày 14/6. Ảnh: Reuters. |
Viết trên mạng xã hội X, ông Batmanghelidj cho rằng thỏa thuận này nên được xem là hiệp định hòa bình khu vực đầu tiên trong lịch sử Trung Đông. Ông nói thêm rằng “logic và khuôn khổ” được xây dựng trong quá trình đàm phán có thể trở thành nền tảng cho một cấu trúc khu vực mới.
“Các cường quốc lớn trong khu vực đều góp phần vào quá trình xây dựng thỏa thuận cũng như tạo dựng sự đồng thuận cần thiết để thỏa thuận được thông qua” - ông viết.
Ông Batmanghelidj cho rằng tiến trình này cho thấy các nhà ngoại giao Trung Đông hoàn toàn có khả năng đóng vai trò dẫn dắt trong việc định hình và bảo đảm các thỏa thuận bền vững, mang tính bao trùm, dù thường bị các đối tác ở Washington xem nhẹ hoặc đánh giá thấp.
“Chính các nhà ngoại giao Arab, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran đã giúp thế giới thoát khỏi một cuộc khủng hoảng - cuộc khủng hoảng do Washington tạo ra và được tiếp tay bởi các chính phủ châu Âu quá sẵn sàng để các căn cứ, máy bay và kho vũ khí của họ được sử dụng cho chiến tranh ở Trung Đông, đặc biệt là dưới danh nghĩa ‘bảo vệ’ Israel” - ông nói.
Ông Robert Malley, trưởng đoàn đàm phán của Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) dưới thời Tổng thống Barack Obama, cũng nhận định thỏa thuận dự kiến được ký vào ngày 19/6 là “một thành tựu quan trọng và đáng hoan nghênh”.
Tuy nhiên, ông Malley cho rằng bản ghi nhớ này cũng là “một bản cáo trạng rõ ràng và nặng nề đối với cuộc chiến đã diễn ra trước đó”, chủ yếu vì thành quả lớn nhất của nó là mở lại một tuyến đường thủy vốn chỉ bị đóng cửa do chính cuộc chiến ấy gây ra.
“Đối với những vấn đề sẽ phải được giải quyết sau khi bản ghi nhớ được ký kết — tương lai của chương trình hạt nhân Iran, cách xử lý lượng uranium đã làm giàu của nước này, hay phạm vi nới lỏng các lệnh trừng phạt — gần như chắc chắn sẽ được để lại cho giai đoạn sau, và gần như chắc chắn sẽ khó giải quyết hơn so với trước khi chiến tranh nổ ra” - ông viết trên X.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
