“Mười hai bến nước” là thành ngữ quen thuộc khi nói về số phận người phụ nữ trong chuyện hôn nhân. Một cách lý giải phổ biến cho rằng 12 bến gồm: công, hầu, khanh, tướng, sĩ, nông, công, thương, ngư, tiều, canh, mục. Cách khác lại liệt kê sĩ, nông, công, thương, nho, y, lý, bốc, ngư, tiều, canh, mục.

Theo An Chi trong Chuyện Đông, Chuyện Tây , cả hai cách giải thích đều có vấn đề bởi nhiều nhóm trong đó vốn đã bao hàm hoặc trùng nghĩa với nhau. Ví dụ, "canh" trùng với "nông", "nho" trùng với "sĩ".

Có người lại cho rằng “mười hai bến nước” chính là 12 con giáp. Theo An Chi, cách “phân phối” này không mắc lỗi như hai cách trên nhưng lại có khuynh hướng tin vào khoa tử vi, thần thoại khi gán vào thân phận người con gái.

Trong Đại Nam quấc âm tự vị , Huình-Tịnh Paulus Của từng giải thích: “Con gái mười hai bến nước: Thân con gái như chiếc đò, hoặc gặp bến trong, hoặc mắc bến đục, hoặc đưa người tốt, hoặc đưa người xấu, may thì nhờ, rủi thì chịu. Tiếng 'mười hai bến nước' là nói cho vần”.

Từ lời giải thích này, An Chi cho rằng “mười hai bến nước” thực chất chỉ có hai bến là bến trong và bến đục. “Cái mà Huình-Tịnh Paulus Của gọi là ‘nói cho vần’ thì chúng tôi lại quan niệm là do từ nguyên dân gian mà ra”, ông viết.

Theo An Chi, hai danh từ “bến” và “thuyền” trong tiếng Việt từng được dùng để chỉ người con trai và người con gái trong chuyện hẹn hò, đính ước. Từ cách dùng này, “bến” dần được mở rộng để chỉ số phận của một người, đặc biệt là người phụ nữ trong quan hệ nhân duyên.

Ông cho rằng “bến nước” trong thành ngữ có liên quan đến khái niệm “nhân duyên”, tức số phận hoặc sự gắn bó đưa những người yêu nhau đến với nhau. Trong Phật giáo, “nhân duyên” lại có một nghĩa khác, gắn với “thập nhị nhân duyên”, tức 12 nhân duyên.

Hai nghĩa này có thể đã tác động lẫn nhau, khiến “thập nhị nhân duyên” được diễn Nôm thành “mười hai bến nước”. Vì vậy, con số 12 trong thành ngữ không nhất thiết phải được hiểu theo nghĩa đen là có 12 bến.

Nếu theo hướng giải thích của nhà nghiên cứu, người phụ nữ trong “mười hai bến nước” chỉ đứng trước hai khả năng là gặp “bến trong” hoặc “bến đục”, tức gặp người tốt hay người xấu, may mắn hay bất hạnh trong đường nhân duyên.