'Mỏ vàng' của FIFA

Ronaldo, một trong những ngôi sao được mong chờ nhất tại World Cup 2026. Ảnh: Reuters.

Tại World Cup, vua phá lưới nhận “Chiếc giày vàng”, thủ môn xuất sắc nhất nhận “Găng tay vàng”. Nhưng giải đấu năm 2026 cũng có thể mang tới cho FIFA một “mỏ vàng” khác: hàng tỷ USD doanh thu bổ sung từ bán vé.

Giá vé hiện cao tới mức ngay cả Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng nói rằng ông sẽ không bỏ tiền mua.

Nhận định trong bài đăng trên The Conversation, Richard Sheehan, giáo sư danh dự ngành Kinh doanh và Kinh tế, Đại học Notre Dame và tác giả cuốn "Keeping Score: The Economics Of Big Time Sports", cho rằng nỗi lo lớn nhất là FIFA đang đẩy chính những người hâm mộ trung thành nhất ra khỏi World Cup.

Tại World Cup 2022 ở Qatar, vé hạng 1 vòng bảng - nhóm ghế đẹp nhất - có giá khoảng 220 USD, trong khi người dân Qatar có thể mua một số trận chỉ với 11 USD. Vé hạng 1 trận chung kết khoảng 1.600 USD.

Nhưng với World Cup 2026, FIFA lần đầu áp dụng cơ chế định giá linh hoạt theo thời gian thực. Điều này khiến giá vé thay đổi liên tục và khó đoán.

Khi mở bán cuối năm 2025, vé hạng 1 vòng bảng có giá khoảng 600 USD. Hiện nhiều trận đã vượt 1.000 USD. Vé hạng 1 cho trận khai mạc tại Mexico City hiện hơn 2.500 USD, còn vé hạng 3 - mức thấp nhất - cũng vượt 1.000 USD. Với trận chung kết, vé hạng 1 ban đầu hơn 6.000 USD nhưng tới đầu tháng 5 đã vượt 32.000 USD.

Giáo sư Sheehan ước tính doanh thu tăng vọt từ vé có thể giúp FIFA vượt mốc 15 tỷ USD trong chu kỳ World Cup này, cao hơn nhiều so với mục tiêu 11 tỷ USD mà tổ chức từng công bố. Theo ông, chiến lược giá vé hiện tại có thể giúp FIFA thu về phần lợi nhuận vốn thường rơi vào tay phe vé. Tuy nhiên, điều này khó nhận được sự đồng cảm từ người hâm mộ.

Quan trọng hơn, FIFA vẫn chưa cho thấy rõ họ sẽ sử dụng số tiền khổng lồ đó ra sao, trong bối cảnh tổ chức này nhiều năm bị chỉ trích vì thiếu minh bạch và bê bối tham nhũng.

FIFA kiếm tiền thế nào

FIFA là tổ chức phi lợi nhuận đăng ký tại Thụy Sĩ, có nhiệm vụ tổ chức các giải đấu và phát triển bóng đá toàn cầu. Cứ mỗi chu kỳ 4 năm, phần lớn doanh thu của FIFA đến từ World Cup.

World Cup 1994 tại Mỹ từng được xem là thành công lớn khi mang về 700 triệu USD lợi nhuận ròng từ ngân sách 550 triệu USD, chủ yếu nhờ bán vé và tài trợ vượt kỳ vọng.

Đến năm 2022, tình hình tài chính của FIFA đã tăng trưởng mạnh. Doanh thu cho chu kỳ bao gồm World Cup 2022 ban đầu được dự toán ở mức 6,44 tỷ USD nhưng thực tế đạt tới 7,57 tỷ USD, phần lớn nhờ tăng trưởng từ bản quyền truyền hình và hoạt động tiếp thị.

Chủ tịch FIFA Gianni Infantino từng tuyên bố sẽ tự mang hot dog và Coca-Cola cho người mua vé chung kết World Cup giá 2 triệu USD. Ảnh: Reuters.

Do Qatar sở hữu các sân vận động nhỏ hơn, tiền bán vé ban đầu được FIFA dự báo khá khiêm tốn. Tuy nhiên, doanh thu thực tế lại vượt xa kỳ vọng, nhiều khả năng do FIFA đưa ra dự báo thận trọng.

Về chi phí, mức chi tiêu nhìn chung bám sát kế hoạch, với 2,8 tỷ USD được phân bổ cho các chương trình phát triển trong giai đoạn 2019-2022. Dù vậy, nhờ thành công của World Cup 2022, quỹ dự trữ của FIFA vẫn tăng từ 2,81 tỷ USD lên 3,89 tỷ USD.

Hướng tới chu kỳ World Cup 2026, FIFA dự kiến doanh thu tăng thêm 4,36 tỷ USD so với giai đoạn 2019-2022, lên mức 11 tỷ USD. Động lực chính đến từ bán vé - tăng 2,59 tỷ USD - và bản quyền truyền hình tăng thêm 890 triệu USD. Chi phí được dự báo tăng 4,57 tỷ USD, đồng nghĩa FIFA chỉ ước tính thặng dư khoảng 100 triệu USD, tương tự mức tăng khiêm tốn của chu kỳ trước. Tuy nhiên đến năm 2024, FIFA đã điều chỉnh dự báo doanh thu giai đoạn 2023-2026 lên 13 tỷ USD.

“Mỏ vàng” vé xem bóng đá

World Cup 2026 mở rộng quy mô với nhiều đội tuyển, nhiều trận đấu và lượng người xem tăng mạnh. Dù các sân vận động lớn hơn đáng kể so với Qatar 2022, nhu cầu vẫn vượt xa nguồn cung.

FIFA nhận hơn 500 triệu yêu cầu mua vé trong khi chỉ có khoảng 7,1 triệu chỗ ngồi.

Sự chênh lệch này giúp FIFA có quyền lực định giá rất lớn. Để giảm phản ứng tiêu cực, FIFA tung ra loại “vé vào sân cho người hâm mộ” giá 60 USD phân phối qua các liên đoàn quốc gia. Tuy nhiên, số lượng rất hạn chế - dưới 600 vé mỗi trận - nên gần như không làm dịu làn sóng phẫn nộ.

Phần lớn vé được bán theo nhiều giai đoạn với giá tăng dần. Ngoài ra, FIFA cũng hưởng lợi từ hoạt động bán lại vé trên nền tảng chính thức.

World Cup 2026 được dự báo đem lại cho FIFA số tiền bán vé kỷ lục. Ảnh: Reuters.

Theo dự báo của giáo sư Sheehan, doanh thu từ vé và các dịch vụ cao cấp có thể đạt tối thiểu 7,44 tỷ USD - hơn gấp đôi ngân sách FIFA dự kiến cho hạng mục này.

Ông phân tích doanh thu trung bình từ bán vé và các gói dịch vụ VIP tại mỗi trận đấu của World Cup 2022 đạt khoảng 14,5 triệu USD. Với ngân sách 3,1 tỷ USD cho World Cup 2026, FIFA đang ngầm dự báo doanh thu trung bình mỗi trận sẽ vào khoảng 30 triệu USD.

Tuy nhiên, với quy mô sân vận động lớn hơn đáng kể cùng giá vé tăng mạnh, con số này dường như đang đánh giá thấp đáng kể doanh thu thực tế. Tổng doanh thu từ bán vé và dịch vụ VIP chạm mốc gần 9 tỷ USD sẽ "không phải điều bất ngờ". Giáo sư Sheehan dự báo tổng doanh thu của FIFA có thể đạt 14-19 tỷ USD.

Tiền sẽ được dùng vào đâu?

Người hâm mộ - dù mua vé hay xem truyền hình - đều là nguồn tạo ra doanh thu cho FIFA. Đổi lại, FIFA tuyên bố mục tiêu của họ là phát triển bóng đá và giúp môn thể thao này dễ tiếp cận hơn.

Tuy nhiên, khi doanh thu tăng lên, người ta có lý do để đặt câu hỏi tại sao tổ chức này vẫn cần tích lũy hơn 4 tỷ USD dự phòng?

Theo số liệu ngân sách, FIFA dường như đang giảm tỷ trọng chi cho phát triển bóng đá. Trong chu kỳ 2019-2022, ngân sách dành cho phát triển chiếm 44% tổng chi phí. Tới chu kỳ 2023-2026, tỷ lệ này giảm còn 36%, và trong kế hoạch 2027-2030 chỉ còn 29%. Ngược lại, ngân sách cho tổ chức giải đấu và sự kiện tăng mạnh.

Các con số hiện nay không cho thấy FIFA sẽ dùng khoản doanh thu tăng thêm để thúc đẩy thay đổi xã hội hay đầu tư sâu hơn cho bóng đá cộng đồng.

Điều đó cũng không quá bất ngờ bởi FIFA từ lâu đối mặt nhiều bê bối về tham nhũng, hối lộ và gian lận tài chính. Dù tổ chức này đã tiến hành cải cách và thành lập Quỹ FIFA với tuyên bố “dùng bóng đá để cải thiện cuộc sống con người”, nhiều nhà phê bình cho rằng mức độ minh bạch vẫn còn hạn chế.

“FIFA nói mục tiêu của họ là ‘phát triển bóng đá, chạm tới thế giới và xây dựng tương lai tốt đẹp hơn’. Nhưng nhìn vào ngân sách, có vẻ họ chủ yếu tập trung vào vế đầu tiên”, giáo sư Sheehan nhận định.