'Mẹo' đưa sách cũ vào ngăn đông tủ lạnh gây chú ý trên mạng xã hội

"Mẹo" để sách cũ vào ngăn đông tủ lạnh để diệt côn trùng được các chuyên gia bảo quản sách khuyên dùng. Ảnh: New York Times.

Một cuốn sách cũ mua ở cửa hàng secondhand, nhặt từ kệ sách cộng đồng hoặc được tặng lại có thể chứa những "vị khách" không mong muốn. Khi lật từng trang, người đọc có thể bắt gặp côn trùng bò lúc nhúc giữa những dòng chữ, chúng để lại vết gặm nhấm hoặc những đốm bất thường trên sách.

Ở Mỹ, rệp sách và bọ bạc là hai loại côn trùng có thể xuất hiện trong sách. Rận sách thường phát triển ở môi trường ẩm, nơi có nấm mốc làm nguồn thức ăn; bọ bạc các vật liệu chứa tinh bột (giấy, hồ dán) thu hút. Độ ẩm cao cũng tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển, khiến sách xuống cấp theo thời gian.

Theo Kristi Westberg, quyền trưởng bộ phận bảo tồn và phục chế tại Thư viện, Bảo tàng Nghệ thuật và Vườn bách thảo Huntington ở bang California (Mỹ), để sách vào ngăn đông tủ lạnh có thể giúp xử lý côn trùng.

Logan Spurgeon, tác giả quyển Hinderland (Tạm dịch: Nội địa) và Sourwood, từng mua một số cuốn sách cũ có mùi khó chịu tại cửa hàng secondhand. Anh cho biết bản thân bắt đầu thử phương pháp này sau khi tìm hiểu cách khử mùi sách. Spurgeon chia sẻ trải nghiệm trong một video trên TikTok và bất ngờ khi chủ đề thu hút nhiều sự chú ý, trong đó có những người lần đầu biết đến rệp sách.

Cấp đông sách cần đúng cách

Theo Westberg, độc giả không nên đặt sách trực tiếp vào ngăn đông bên cạnh thực phẩm. Trước tiên, cần cho sách vào túi kín để ngăn côn trùng tiếp xúc với thực phẩm, đồng thời hạn chế hơi nước ngưng tụ trên sách khi rã đông.

Bà khuyến nghị để sách trong ngăn đông ít nhất 3 ngày. Với người muốn thận trọng hơn, thời gian có thể kéo dài đến 6 ngày. Nếu sách bị côn trùng xâm nhập nghiêm trọng thì có thể cấp đông hai lần. Nguyên nhân là trứng của một số loài có thể sống sót sau lần xử lý đầu tiên rồi nở sau đó.

Tuy nhiên, cấp đông chỉ giải quyết phần côn trùng, không xử lý được nguyên nhân khiến chúng xuất hiện. Nếu sách tiếp tục được lưu trữ trong môi trường thuận lợi cho côn trùng hoặc nấm mốc, vấn đề có thể tái diễn.

Độ ẩm là yếu tố cần đặc biệt lưu ý. Theo Westberg, nấm mốc có thể trở thành nguồn thức ăn cho rệp. Vì vậy, đưa sách vào ngăn đông không thể thay thế các biện pháp bảo quản phù hợp trong thời gian dài.

Đừng cất sách ở nơi ẩm thấp

Westberg khuyên người đọc tránh lưu trữ sách tại gác mái, tầng hầm hoặc nhà để xe, nơi nhiệt độ và độ ẩm thường xuyên biến động. Môi trường ổn định sẽ giúp hạn chế nguy cơ sách bị hư hại. Bà đề xuất duy trì nhiệt độ khoảng 15,5-25 độ C và độ ẩm tương đối từ 40% đến 60%.

Với những cuốn sách có giá trị tinh thần hoặc kinh tế đặc biệt, việc đặt sách trong hộp bảo vệ cũng là một lựa chọn. Jeff Peachey, chuyên gia bảo tồn sách, chủ cơ sở Peachey Conservation tại New York (Mỹ)), khuyến nghị sử dụng hộp lưu trữ chuyên dụng được làm theo kích thước cuốn sách.

Theo Peachey, loại hộp này giúp hạn chế tác động của ánh sáng, giảm ảnh hưởng từ những thay đổi của môi trường và bảo vệ sách khỏi va chạm vật lý. Đây là giải pháp phù hợp với những cuốn sách cần được lưu giữ lâu dài.

Ngửi và kiểm tra sách trước khi mua

Tại hiệu sách cũ Housing Works Bookstore ở New York, nơi doanh thu từ sách góp phần tài trợ cho các dịch vụ của tổ chức phi lợi nhuận Housing Works, nhân viên và tình nguyện viên kiểm tra sách được quyên góp trước khi đưa lên kệ.

Mike Savage, phụ trách chất lượng và đổi mới tại hiệu sách, cho biết những cuốn có dấu hiệu hư hại rõ ràng do nước hoặc nấm mốc sẽ được đưa đi tái chế thay vì bán lại. Dấu hiệu có thể bao gồm giấy đổi màu, sách bị phồng hoặc các trang dính chặt vào nhau.

Với người mua sách cũ, mùi ẩm mốc là điều đáng lưu ý, nhất là khi đi kèm các đốm bất thường hoặc dấu hiệu từng tiếp xúc với nước. Tuy nhiên, mùi không phải căn cứ đủ để kết luận sách đã bị nấm mốc. Một số cuốn sách lâu năm có mùi đặc trưng nhưng không nhất thiết bị hư hại.

Nếu sách có mùi ẩm mốc rõ rệt, người mua nên tách riêng cuốn sách khỏi những cuốn đang có ở nhà và kiểm tra kỹ trước khi đưa lên giá. Người mua sách cũ vì thế cần chú ý đến tình trạng sách.

Cấp đông có thể giúp xử lý côn trùng trong sách nhưng cách bảo quản lâu dài vẫn nằm ở việc kiểm soát độ ẩm, duy trì môi trường ổn định và kiểm tra sách thường xuyên.