Maria Montessori đã nghiên cứu nhiều phương pháp để tăng khả năng tập trung ở trẻ nhỏ. . Ảnh minh họa: Một cảnh trong phim Maria Montessori.

Một ngày nọ, bà Montessori quan sát một đứa trẻ ba tuổi đang chơi với những chiếc xi-lanh gỗ có kích thước khác nhau, chúng phải được luồn vào và rút ra khỏi các lỗ tương ứng trong một khối gỗ.

Bà rất ngạc nhiên khi nhận thấy cô bé thể hiện sự chú tâm khác thường đến vậy: Cô bé tập trung cực kỳ sâu, như thể tâm trí tách biệt khỏi môi trường xung quanh. Để kiểm tra cường độ tập trung này, mà có vẻ rất bất thường đối với một đứa trẻ ba tuổi, bà Montessori yêu cầu giáo viên cho các trẻ khác hát to và đi vòng quanh cô bé.

Tuy nhiên, cô bé dường như không hề nhận ra sự quấy rầy này, vẫn tiếp tục như trước, cứ lặp đi lặp lại chuỗi hành động một cách bí ẩn (tức là lấy các xi-lanh ra, trộn chúng lại rồi và đặt vào đúng các lỗ của chúng). Bà Montessori liền nhẹ nhàng nhấc chiếc ghế bành mà cô bé đang ngồi lên rồi nhấc cả ghế lẫn cô bé lên trên bàn. Cô bé vẫn giữ chặt những khối trụ quý giá trong lúc bà làm vậy và lập tức tiếp tục “nhiệm vụ” như không có gì xảy ra.

Với thói quen khoa học của mình, bà Montessori đã đếm số lần cô bé lặp lại chuỗi hoạt động; tổng cộng là bốn mươi hai lần. Sau đó, một cách đột ngột, cô bé dừng lại “như vừa tỉnh giấc khỏi giấc mơ”. Cô bé mỉm cười với vẻ rất hạnh phúc; đôi mắt sáng ngời nhìn xung quanh. Và thật kỳ lạ, sau thời gian dài tập trung đó, cô bé có vẻ thư giãn hơn là mệt mỏi.

Ở đây, chúng ta thấy được hạt mầm của một trong những nguyên lý cơ bản của phương pháp Montessori sau này, đó là niềm tin rằng sự tập trung tự phát của trẻ trong lớp học sẽ trở thành nguồn động lực chính cho công việc của chúng.

Hiện tượng tập trung tinh thần ở một đứa trẻ nhỏ như vậy dường như là một điều mới mẻ đối với bà Montessori - “một cái nhìn đầu tiên vào chiều sâu chưa được khám phá của tâm trí trẻ thơ”. Kèm theo đó là một khám phá thú vị khác, một đặc điểm đặc trưng của tư duy trẻ nhỏ - đó là xu hướng lặp đi lặp lại một hành động hết lần này đến lần khác.

Theo thời gian, bà Montessori bắt đầu coi hành vi lặp đi lặp lại đầy bí ẩn và dường như vô nghĩa đối với một hoạt động đã biết là một đặc điểm thiết yếu trong cách trẻ em “làm việc”. Một trong những thành quả giá trị nhất của sự tự do - vốn là một phần quan trọng trong phương pháp của bà - chính là tạo điều kiện không giới hạn cho việc lặp lại này, qua đó đáp ứng một nhu cầu tâm lý sâu xa.