Maria Montessori phát hiện trẻ nhỏ có khả năng tập trung cao hơn người lớn. Ảnh minh họa: Một cảnh trong phim Maria Montessori.

Một ngày nọ, sau khi bọn trẻ đã hoàn thành “trò chơi im lặng”, một hoạt động đòi hỏi sự kiên nhẫn và kỷ luật bản thân cao, bà Montessori quyết định thưởng cho mỗi em một viên kẹo. Nhưng điều khiến bà kinh ngạc là bọn trẻ đã từ chối nhận kẹo.

Chúng như muốn nói rằng: “Xin đừng phá hỏng trải nghiệm tuyệt vời này của chúng con; tâm hồn chúng con vẫn đang tràn ngập niềm vui; xin đừng làm chúng con xao lãng.”

Hiện tượng này khiến bà Montessori rất ngạc nhiên, đến mức bà thử đi lại thử lại nhiều lần. Bà nhận xét: “Ai cũng biết rằng trẻ con luôn thèm kẹo ngọt. Nhưng những lần thử nghiệm lặp lại chỉ càng khẳng định sự kiện lạ thường này. Kẹo vẫn y nguyên, có khi trong nhiều tuần liền.

Bà Montessori tự hỏi: “Liệu đây có phải là cảm xúc tương tự như các tu sĩ, những người từ chối tiện nghi và những thứ bề ngoài vốn vô ích cho đời sống thực sự, sau khi đã bước lên một nấc thang cao hơn trong đời sống tinh thần?”

Trong những năm sau đó, sự thờ ơ tương tự với kẹo ngọt hấp dẫn, khi đặt cạnh những điều hấp dẫn về trí tuệ, đã được xác minh vô số lần. Chính tác giả sách này cũng từng chứng kiến một ví dụ rất ấn tượng. Chuyện xảy ra tại một trường Montessori ở Barcelona, được điều hành bởi các Nữ tu Bác ái (Tây Ban Nha), liên kết với một nhà bảo trợ thai sản.

Một bé gái khoảng 5 - 5,5 tuổi đang ngồi làm toán bằng những thanh số trên một tấm thảm trải sàn, và ghi lại kết quả bằng phấn trên chiếc bảng đen nhỏ. Cô bé say mê đến mức không hề dừng lại để cùng các bạn nhảy múa quanh phòng theo nhịp nhạc (dù hoàn toàn có thể làm vậy).

Khi đó, cửa phòng mở ra và một vài vị khách bước vào. Một trong số họ, có lẽ vì tử tế hơn là tùy tiện, bắt đầu phát kẹo cho từng em nhỏ đang đi vòng quanh.

Như dự đoán, lòng tốt không đúng lúc này khiến đội hình rối loạn, và các em nhỏ lập tức vây quanh vị khách. Cảm thấy lúng túng trước sự chú ý quá mức, vị khách vội vàng trao lại túi kẹo cho một cô trợ giảng trẻ vừa rời khỏi cây đàn piano. Giáo viên chính không có mặt trong lớp vào thời điểm đó.

Đúng lúc đó, bé gái mà tôi đang quan sát - do phân vân về kết quả phép tính mới làm - đã tạm dừng lại và tiến lại gần cô trợ giảng để nhờ giúp đỡ. Cô trợ giảng thấy bé gái đứng giữa các em nhỏ đang giơ tay lên xin kẹo, tưởng rằng em cũng đến vì điều đó, nên đã đặt một viên kẹo vào tay em. Vẻ mặt của bé gái bộc lộ sự ngạc nhiên và thất vọng.

Thật sự, trông em không khác gì “xin bánh mỳ mà lại được cho viên đá”. Không nói một lời nào, cô bé quay người và đi thẳng về chỗ tấm thảm của mình, tay vẫn cầm viên kẹo. Em tự mình làm lại bài toán một lần nữa.

Điều đáng kinh ngạc nhất là thay vì ăn kẹo hay thậm chí nghĩ đến việc đó, em bé lại dùng nó như một thanh chỉ, gõ vào từng đoạn của các thanh số đã được nối lại, cho đến khi em tìm ra đáp án đúng và ghi nó vào bảng nhỏ của mình.

Sau đó, em tự động cho viên kẹo vào túi và tiếp tục tạo ra một bài toán mới để giải. Đây là một chiến thắng hoàn toàn của trí tuệ trước vật chất.

Việc những đứa trẻ nhỏ này thể hiện mối quan tâm mạnh mẽ tới tư duy, đến mức gây ra một kiểu “trói buộc” các ham muốn thấp hơn (giống như trạng thái xuất thần của các vị thánh), dường như quá kỳ lạ nên khi nghe kể về điều này, nhiều người đã đích thân đến kiểm chứng. Một ngày nọ, một vị Hồng y đến thăm trường Casa dei Bambini (Ngôi nhà trẻ thơ) ở khu San Lorenzo.

Bên trong chiếc áo choàng đỏ rực của chức vị cao quý là một trái tim đơn sơ và nhân hậu; và ông mang theo một túi bánh quy. Trùng hợp thay, những chiếc bánh này được làm thành các dạng hình học giống hệt với bộ hình khối bằng gỗ mà các em đang học.

Hãy tưởng tượng sự ngạc nhiên của ông khi thấy lũ trẻ không ăn ngay những chiếc bánh này, mà vây quanh cái bàn, hào hứng nhìn chúng rồi vui sướng hét lên khi nhận ra hình dạng, “Đây là hình tam giác!”, “Của tớ là hình tròn!”, “Cosmo có hình chữ nhật này!”...