Mắc tiểu đường thai kỳ, mẹ bầu không chỉ nên kiêng đồ ngọt

Kiểm soát đái tháo đường thai kỳ không chỉ là hạn chế đồ ngọt mà cần kết hợp chế độ ăn phù hợp, vận động và theo dõi đường huyết thường xuyên. Ảnh: Shutterstock.

“Chỉ cần bớt cơm, bớt đồ ngọt là được. Sinh xong sẽ hết, không cần theo dõi nhiều” là cách hiểu chưa đầy đủ về đái tháo đường thai kỳ. Bệnh có thể kiểm soát được, nhưng nếu người mẹ chủ quan, bỏ qua theo dõi và điều trị cần thiết, cả mẹ và em bé đều có thể đối mặt với những nguy cơ trong thai kỳ và sau sinh.

Theo bác sĩ chuyên khoa II Dương Minh Tuấn, Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai, đái tháo đường thai kỳ thường không gây triệu chứng rõ ràng. Mẹ bầu vẫn có thể ăn ngon, ngủ được, không khát nhiều và cảm thấy hoàn toàn bình thường.

Thai nhi có thể bị ảnh hưởng

Trong thai kỳ, thay đổi nội tiết khiến cơ thể người mẹ sử dụng insulin kém hiệu quả hơn, còn gọi là kháng insulin. Nếu tuyến tụy không tăng tiết insulin đủ để đáp ứng, đường huyết sẽ tăng.

Một số mẹ bầu có thể xuất hiện khát nước nhiều, đi tiểu thường xuyên, mệt mỏi, nhìn mờ hoặc sụt cân bất thường. Tuy nhiên, những biểu hiện này dễ bị nhầm với thay đổi thông thường trong thai kỳ. Nhiều trường hợp hoàn toàn không có triệu chứng và chỉ được phát hiện qua xét nghiệm đường huyết.

Sụt cân bất thường trong thai kỳ là một dấu hiệu mẹ bầu không nên chủ quan, đặc biệt khi đi kèm khát nước nhiều, tiểu thường xuyên, mệt mỏi hoặc nhìn mờ. Ảnh: Shutterstock.

Với mẹ bầu, đái tháo đường thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ tiền sản giật. Khi thai phát triển lớn hơn mức phù hợp, cuộc sinh có thể cần được theo dõi và can thiệp chặt chẽ hơn, trong đó có khả năng mổ lấy thai. Về lâu dài, phụ nữ từng mắc bệnh cũng có nguy cơ đái tháo đường type II cao hơn, kể cả khi đường huyết đã trở về bình thường sau sinh.

Với em bé, khi đường huyết của mẹ tăng, thai nhận nhiều glucose hơn và tuyến tụy tăng tiết insulin. Điều này có thể thúc đẩy tích mỡ và khiến thai phát triển lớn hơn, từ đó cần được theo dõi sát hơn trong quá trình sinh.

Bên cạnh đó, đái tháo đường thai kỳ cũng có liên quan đến sinh non và một số vấn đề cần theo dõi trong giai đoạn sơ sinh. Về lâu dài, trẻ có thể có nguy cơ béo phì và rối loạn chuyển hóa cao hơn.

Không chỉ “ăn bớt ngọt” để kiểm soát bệnh

Khi được chẩn đoán, mẹ bầu cần xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp, trong đó chế độ ăn đóng vai trò quan trọng. Thay vì chỉ “ăn bớt ngọt”, mẹ nên chú ý đến loại thực phẩm, khẩu phần và cách phân bổ các bữa trong ngày.

Mẹ bầu có thể ưu tiên các thực phẩm giàu chất xơ, đồng thời kết hợp rau xanh, chất đạm và chất béo phù hợp trong khẩu phần ăn. Ảnh: Magnific.

Nước ngọt, trà sữa, nước ép và thực phẩm nhiều đường nên được hạn chế. Thay vào đó, mẹ bầu có thể ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ, kết hợp rau xanh, chất đạm và chất béo phù hợp. Trái cây vẫn có thể được đưa vào thực đơn với khẩu phần vừa phải.

Kiểm soát đường huyết không có nghĩa là nhịn ăn, bỏ bữa hay cắt giảm gần hết tinh bột. Ăn uống quá khắt khe có thể khiến khẩu phần không đáp ứng đủ năng lượng và dưỡng chất trong thai kỳ. Chế độ ăn rất ít carbohydrate như ketogenic cũng không nên tự áp dụng nếu không có chỉ định và theo dõi của bác sĩ.

Bên cạnh dinh dưỡng, vận động phù hợp cũng góp phần kiểm soát đường huyết. Khi không có chống chỉ định sản khoa, mẹ bầu có thể lựa chọn đi bộ hoặc các hoạt động vừa sức, hướng tới khoảng 150 phút vận động mức độ vừa mỗi tuần.

Mẹ bầu mắc đái tháo đường thai kỳ cần theo dõi đường huyết thường xuyên để đánh giá hiệu quả của chế độ ăn, vận động và điều chỉnh kế hoạch điều trị khi cần. Ảnh: Magnific.

Theo dõi đường huyết thường xuyên

Theo dõi đường huyết giúp mẹ bầu biết chế độ ăn và vận động đang kiểm soát bệnh hiệu quả hay chưa. Ban đầu, mẹ thường được hướng dẫn đo lúc đói vào buổi sáng và sau 3 bữa ăn chính, khoảng 4 lần mỗi ngày. Tần suất có thể được bác sĩ điều chỉnh tùy kết quả đường huyết và phương án điều trị.

Theo các mục tiêu thường dùng trong hướng dẫn của Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA), đường huyết lúc đói có thể được kiểm soát ở mức dưới 5,3 mmol/L; sau ăn 1 giờ dưới 7,8 mmol/L hoặc sau ăn 2 giờ dưới 6,7 mmol/L.

Tuy nhiên, đây là mục tiêu theo dõi trong điều trị, không phải ngưỡng chẩn đoán. Mẹ bầu nên trao đổi với bác sĩ để xác định mục tiêu phù hợp với tình trạng và cơ sở điều trị.

Với những mẹ chưa được chẩn đoán, sàng lọc thường quy được thực hiện ở tuần 24-28 của thai kỳ. Người có yếu tố nguy cơ cần được đánh giá sớm ngay từ lần khám thai đầu; nếu kết quả ban đầu bình thường, vẫn cần sàng lọc lại ở tuần 24-28 theo hướng dẫn của cơ sở điều trị.