|
|
Tái hiện cảnh vua Nguyễn ban chiếu chỉ ở Điện Thái Hòa. Nguồn: tracuuquyhoach / Hiếu Trương |
Quốc hiệu là tên chính thức được dùng trong quan hệ ngoại giao, pháp lý, thương mại... biểu thị tính chính thống của một vương triều hay chính phủ. Bên cạnh đó, quốc hiệu cũng thể hiện quốc thể, chủ quyền lãnh thổ, thể chế chính trị của một dân tộc trên trường quốc tế.
Những lần đặt, thay đổi quốc hiệu của các bậc đế vương nước Việt
Từ thời xa xưa, các bậc đế vương nước Việt đã có nhiều lần đặt, thay đổi quốc hiệu cho phù hợp với tình hình đất nước. Đặc biệt, việc đặt quốc hiệu, xưng đế của các triều vua nước Việt thể hiện lòng tự tôn dân tộc rất cao.
Theo Đại Việt sử ký toàn thư, quốc hiệu đầu tiên của nước ta là Xích Quỷ. Tuy nhiên, theo các nhà sử học, đó là truyền thuyết không có thật. Các di chỉ khảo cổ học cho rằng Văn Lang (tồn tại từ khoảng thế kỷ 7 đến năm 257 TCN) là quốc hiệu đầu tiên của nước ta trong buổi đầu lịch sử. Nhà nước Văn Lang được cai trị bởi các vua Hùng. Sau Văn Lang là Âu Lạc (năm 257 TCN - đầu thế kỷ thứ 2 TCN) được dựng lên từ liên kết các bộ lạc Lạc Việt (Văn Lang) và Âu Việt, dưới uy thế của Thục Phán An Dương Vương.
Trong thời Bắc thuộc, nước ta chỉ có một quốc hiệu duy nhất là Vạn Xuân. Nước Vạn Xuân được thành lập năm 544 khi cuộc khởi nghĩa của Lý Bí (Lế Nam Đế) giành được thắng lợi. Tuy đây là quốc hiệu của nước ta chỉ trong một thời kỳ độc lập ngắn ngủi, nó đã khẳng định niềm tự tôn dân tộc, tinh thần độc lập và mong muốn đất nước được bền vững muôn đời.
Thời phong kiến độc lập, nước ta có nhiều quốc hiệu khác nhau, trong đó, quốc hiệu Đại Việt tồn tại lâu nhất.
Quốc hiệu nước ta giai đoạn 968-1054 là Đại Cồ Việt, có từ Triều Đinh (968-979), Tiền Lê (980-1009) và đầu Triều Lý (1010-1054).
Sau Đại Cồ Việt là Đại Việt (1054-1804), là quốc hiệu do vua Lý Thánh Tông đặt sau khi lên ngôi đến năm 1804, trải qua các vương triều Lý, Trần, Lê, Mạc và Tây Sơn, khoảng 743 năm.
Đại Ngu (1400-1407) là quốc hiệu của nước ta riêng thời nhà Hồ, được Hồ Quý Ly đặt. Chữ Ngu ở đây có nghĩa là “sự yên vui, hòa bình”.
 |
| Mộc bản sách Đại Nam thực lục chép vua đổi quốc hiệu thành Việt Nam vào năm Giáp Tý (1804). Nguồn: Mộc bản triều Nguyễn - TTLTQGIV. |
Quốc hiệu thời Nguyễn và chuyện bàn định đổi tên thời Tự Đức
Dưới triều Nguyễn, nước ta có hai quốc hiệu là Việt Nam và Đại Nam.
Tuy nhiên, ít ai biết rằng, dưới thời vua Tự Đức, quốc hiệu Đại Hóa từng được triều đình đem ra định xét. Bản Tấu của Cơ Mật viện, năm Tự Đức 30 (1877), do Trung tâm Lưu trữ quốc gia I công bố đã cho biết vì sao triều đình định đổi quốc hiệu Đại Nam thành Đại Hóa.
 |
| Trang đầu và trang cuối bản Tấu của Cơ mật viện bàn bạc việc đổi quốc hiệu làm Đại Hóa năm Tự Đức 30 (1877). Nguồn: Châu bản triều Nguyễn - TTLTQGI. |
Bản tấu tấu trình rằng: Gần đây, phụng Châu phê giao cho xem xét việc thay đổi quốc hiệu, chúng thần đã cùng Đình thần bàn bạc dâng phiến phúc trình... Trộm xét, khoảng năm Minh Mệnh kính vâng Thánh dụ đã đổi (quốc hiệu) làm Đại Nam, nghĩ rằng chữ ấy cũng khá đẹp, xứng đáng mà không thể mai một, nhưng xét chữ ấy vẫn chưa làm rõ được gốc tích. Nay chuẩn xin cải đổi làm Đại Hoá để không quên nguồn gốc...
...Thanh Hoá là nơi nước ta phát tích điềm lành, Thuận Hóa là nơi mở ra cơ nghiệp thì chữ Hoá mang được cả hai nghĩa. Việc gọi Đại Hoá cũng như từ Việt Nam mà gọi Đại Nam văn nghĩa cũng không cách xa nhau...
Bản Tấu được vua Tự Đức Châu phê rằng: Truyền đợi (các nơi được hỏi) đều có phúc trình xem thế nào sẽ bàn tiếp.
Tuy nhiên, sau đó việc này không thấy được nhắc lại và quốc hiệu Đại Hóa mới dừng ở việc bàn bạc chứ chưa từng được thực hiện.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
