Tôi lớn lên ở một thành phố mà cư dân ở đó vẫn thường trìu mến gọi là "Cộng hòa Nhân dân" Berkeley. Hồi bé, tôi cực kỳ nhút nhát và sợ giao tiếp xã hội. Lần đầu được mẹ đưa đi nhà trẻ, tôi khóc như mưa. Cô giáo bảo bà cứ đi đi, vì trẻ mẫu giáo đứa nào chẳng khóc.

Nhưng ba tiếng sau quay lại, mẹ tôi, Elissa Horowitz, thấy tôi vẫn đang khóc mà quần áo thì ướt nhẹp. Lúc đó cô giáo mới cho hay từ lúc bà đi tôi chưa hề ngừng khóc, thế nên người ngợm mới ướt sượt như vậy. Và tôi bị tống cổ khỏi trường mẫu giáo ngay ngày hôm đó.

Nếu mẹ tôi không phải là bậc đệ nhất kiên nhẫn trên thế giới thì hẳn tôi đã không bao giờ bước chân vào cổng trường. Mọi người khuyên bà đưa tôi đi điều trị tâm lý, song bà kiên trì chờ tới khi tôi cảm thấy thoải mái với môi trường xung quanh, dù quá trình đó kéo dài bao lâu chăng nữa.

Ben Horowitz - doanh nhân, nhà đầu tư công nghệ và đồng sáng lập Andreessen Horowitz. Ảnh: Business Journals.

Khi tôi 5 tuổi, ngôi nhà chỉ có một phòng ngủ trên Đại lộ Glen đã trở nên quá chật chội đối với một gia đình 6 người, nên gia đình chúng tôi chuyển tới một ngôi nhà khác rộng hơn ở Đại lộ Bonita. Đây là khu vực trung lưu ở Berkeley – tức là nó sẽ khác so với hầu hết các khu trung lưu khác. Nó là một hỗn hợp gồm dân hippy, những kẻ điên rồ, những người ở tầng lớp thấp làm việc như điên để mong có ngày được leo lên địa vị cao hơn trong khi những kẻ ở tầng lớp cao hơn cần mẫn xài ma túy để lôi nhau xuống.

Một hôm, Roger (không phải tên thật), một người bạn của anh trai Jonathan, tới nhà chơi. Roger chỉ vào một đứa trẻ gốc Phi đang lái xe cút kít đỏ trên phố rồi thách tôi: “Mày ra đấy, bảo thằng oắt con kia nộp cái xe cho mày. Nếu nó dám cãi, nhổ nước miếng vào mặt nó và bảo nó là đồ mọi đen”.

Có lẽ tôi phải đính chính một chút ở đây. Thứ nhất, chúng tôi sống ở Berkeley, nên những từ miệt thị như đồ mọi đen không được sử dụng phổ biến. Thực ra, trước đó tôi còn chưa từng nghe thấy từ này chứ đừng nói gì đến ý nghĩa của nó. Nhưng tôi đoán rằng đó không phải lời tốt đẹp gì.

Thứ hai, Roger không phải người có tư tưởng phân biệt chủng tộc và gia đình cậu ta cũng không đến nỗi nào. Bố Roger là một giáo sư, bố mẹ cậu đều là những người tử tế. Nhưng sau này tôi mới biết rằng Roger bị mắc chứng tâm thần phân liệt, cậu thích xem những trận đánh nhau.

Lời thách thức của Roger đặt tôi vào tình thế khó khăn. Tôi vốn sợ cậu ta nên đâm hoảng, sợ rằng nếu không làm theo, cậu ta sẽ choảng tôi một trận nên thân chứ chẳng chơi. Mặt khác, tôi không muốn trấn lột cái xe cút kít của thằng nhóc kia. Thật tệ, tôi sợ mọi thứ. Nhưng vì không dám ở gần Roger nên tôi đành đi về phía đứa trẻ.

Khoảng cách chắc chỉ tầm một mét nhưng ôi sao dài như cả một chặng đường vậy. Khi tới nơi, tôi đứng im như phỗng, lúng búng mở miệng: “Cho tớ đi xe của cậu được không?” Thằng bé Joel Clark hồ hởi nói: “Được chứ!” Rồi tôi quay lại xem Roger định làm gì thì thấy cậu ta đã mất hút.

Có lẽ lúc này tâm lý Roger lại thay đổi nên cậu ta đã tập trung vào chuyện khác. Joel và tôi ríu rít bên nhau suốt ngày hôm đó và cũng kể từ đó chúng tôi trở thành bạn thân của nhau. 18 năm sau, cậu ta còn làm phù rể trong đám cưới của tôi nữa.

Tôi chưa từng kể cho ai nghe câu chuyện này, nhưng nó đã góp phần tạo nên cuộc sống của tôi. Nó dạy tôi rằng sợ hãi không có nghĩa là không can đảm. Quan trọng là hành động sẽ quyết định tôi là anh hùng hay kẻ nhát chết. Tôi vẫn thường nhớ lại ngày hôm đó và thầm nhủ rằng nếu nghe lời Roger thì có lẽ tôi đã không gặp được người bạn thân nhất của mình rồi.

Kỷ niệm đó cũng dạy tôi biết không nên đánh giá sự việc ở bề nổi. Nếu không dụng công tìm hiểu ai đó hoặc điều gì đó, bạn sẽ không biết gì cả. Không có con đường tắt nào dẫn tới sự hiểu biết đâu, nhất là những sự hiểu biết cần kinh nghiệm cá nhân. Làm theo kinh nghiệm truyền thống và dựa vào những đường ngang ngõ tắt đôi khi lại nguy hại hơn là chẳng hay biết gì.