“Chưa bao giờ tôi đọc thứ nhảm nhí đến thế”, Virginia Woolf viết cho một người bạn sau khi đọc 200 trang đầu cuốn tiểu thuyết Ulysses (1922) của James Joyce. Ban đầu, bà thấy tác phẩm thú vị nhưng càng đọc càng chán ngán, khó chịu.

Trải nghiệm của Woolf phản ánh hiện tượng hate-reading, tức tiếp tục đọc một cuốn sách dù không thích, thậm chí càng đọc càng khó chịu. Ngày nay, mạng xã hội khiến xu hướng này lan rộng khi độc giả chia sẻ và tranh luận về những tác phẩm họ đọc chỉ để chê bai, Washington Post đưa tin.

Đọc chỉ để chê

Malavika Kannan, tác giả tập tiểu luận Rage Bait (tạm dịch: Mồi nhử phẫn nộ) sắp ra mắt, định nghĩa “hate-reading” là việc đọc một tác phẩm văn học để tận hưởng cảm giác thỏa mãn khi nhận ra nó thực sự tệ. Theo cô, những cảm xúc mãnh liệt, kể cả tức giận, cũng có thể mang lại niềm vui cho người đọc.

Trước đây, thuật ngữ này thường được dùng để chỉ việc đọc bài viết hoặc bình luận trực tuyến nhằm tìm cảm giác vượt trội hơn người khác. Tuy nhiên, trên TikTok, Substack, Goodreads và X, hate-reading ngày càng trở thành một hoạt động có chủ đích. Độc giả tìm đến những cuốn sách mà họ dự đoán sẽ không thích, sau đó công khai đánh giá và tranh luận về chúng.

Một số tác phẩm gần đây đã khơi dậy những phản ứng trái chiều, trong đó có hồi ký của Lindy West, Belle Burden, Lena Dunham và tiểu thuyết Yesteryear (2026) của Caro Claire Burke. Trên Harper’s Bazaar, nhà phê bình Maris Kreizman gọi những tác phẩm này là “văn học câu kéo cơn thịnh nộ” (ragebait lit). Theo bà, một số tác giả dường như viết hoặc quảng bá sách với cả những người không ưa mình trong tâm trí. Tác giả Lindy West từng đùa rằng hồi ký Adult Braces của cô là món quà lý tưởng cho những ai muốn đọc sách chỉ để chế giễu tác giả.

Theo Kannan, định kiến giới cũng góp phần thúc đẩy hiện tượng này. Những tác phẩm do phụ nữ viết có thể trở thành mục tiêu công kích khi tác giả công khai quan điểm cá nhân. Bên cạnh những lời phê bình có cơ sở, một số phản ứng tiêu cực còn bắt nguồn từ thành kiến với phụ nữ. Thay vì né tránh sự chú ý trái chiều, một số tác giả thậm chí chủ động đón nhận nó.

Không chỉ xuất hiện trong các cuộc tranh luận trực tuyến, hate-reading còn hình thành những cộng đồng độc giả riêng. Hayley DeRoche, cây bút kiêm thủ thư tại bang Virginia (Mỹ), thành lập Trash Talk Book Club, câu lạc bộ chuyên thảo luận về những cuốn sách có khả năng khiến thành viên thất vọng.

“Hoặc bạn được chứng minh là đúng, hoặc bạn đã sai và học được điều gì đó”, DeRoche nói. Theo cô, ngay cả khi không thích một cuốn sách, độc giả vẫn có thể thu được giá trị từ trải nghiệm này, bởi họ có cơ hội xác định và lý giải cụ thể những điểm khiến mình không hài lòng.

Yesteryear, tiểu thuyết đầu tay của Caro Claire Burke, là một ví dụ cho sức hút của những tác phẩm gây tranh cãi. Sách kể về Natalie Heller Mills, một người có ảnh hưởng trên mạng xã hội theo đuổi hình tượng “người vợ truyền thống” (tradwife). Một ngày nọ, cô thức dậy ở thế kỷ 19 và phải học cách sống mà không có những tiện nghi của xã hội hiện đại.

Natalie Freeman (29 tuổi), sống tại Charlotte (Mỹ), thừa nhận tức giận với nhân vật chính nhưng vẫn đánh giá cao cách tác giả xây dựng câu chuyện. “Tôi không biết mình có thích đọc cuốn sách này hay không, nhưng tôi không thể đặt nó xuống”, Freeman chia sẻ.

Sức hút của Yesteryear không chỉ đến từ những độc giả yêu thích tác phẩm mà còn từ những người phản đối. Dinah Susan Alobeid, người đọc xong cuốn sách trong hai ngày, cho biết tác phẩm khiến cô cởi mở hơn với việc đọc sách chỉ để tìm ra những điểm đáng ghét. Dù chưa chắc mình thích cuốn sách, cô vẫn hài lòng vì có cơ hội tham gia những cuộc tranh luận sôi nổi.

Theo tác giả kiêm chuyên gia chiến lược Leigh Stein, mong muốn tham gia thảo luận là một trong những động lực khiến độc giả tìm đến các tác phẩm gây tranh cãi. Họ muốn hiểu tại sao một cuốn sách được xuất bản, được khen ngợi hoặc bị chỉ trích, qua đó có thêm cơ sở để hình thành quan điểm của riêng mình.

Thuật toán mạng xã hội cũng góp phần khuếch đại xu hướng này. Stein lấy ví dụ về tiểu thuyết của Colleen Hoover, từng được nhiều độc giả nữ trẻ tuổi ca ngợi trên TikTok. Sau đó, các video chế giễu và chỉ trích sách của Hoover cũng thu hút sự chú ý, cho thấy phản ứng tiêu cực có thể tạo ra mức độ tương tác đáng kể, không kém những lời khen ngợi.

Đọc sách chỉ để ghét có thực sự vô ích?

Khảo sát của Pew Research năm 2025 cho thấy phần lớn người Mỹ đọc không quá 5 cuốn sách trong năm trước đó. Do đó việc dành thời gian cho những tác phẩm mình không thích có vẻ khó hiểu. Tuy nhiên, Stein cho rằng hate-reading có thể tạo động lực đọc sách bởi nó khơi dậy cảm xúc mạnh mẽ, thay vì khiến người đọc buồn chán.

Không phải mọi trường hợp hate-reading đều xuất phát từ sự tức giận. Conor Lastowka và Michael J. Nelson, 2 người dẫn podcast 372 Pages You’ll Never Get Back, bắt đầu chương trình với mục tiêu đọc những cuốn sách mà họ dự đoán sẽ không thích. Sau gần một thập kỷ phân tích 39 tác phẩm, họ nhận thấy khoảng một nửa số sách lại mang đến trải nghiệm thú vị.

Nelson nhớ lại một đoạn trong tiểu thuyết tự xuất bản, kể về nhân vật xuống khỏi lưng rồng chỉ để tát người khác. Tình huống phi lý khiến ông bật cười và mang lại niềm vui theo cách mà những tác phẩm nghiêm túc hơn khó có được.

Ngoài nhu cầu phán xét hay tìm kiếm sự đồng tình, hate-reading còn có thể giúp độc giả thoát khỏi những gợi ý quen thuộc do thuật toán tạo ra. DeRoche cho rằng các nền tảng thường đề xuất nội dung dựa trên những gì người dùng từng đọc và yêu thích, khiến trải nghiệm tiếp nhận văn hóa dễ trở nên đơn điệu. Chủ động tìm đọc một cuốn sách mình không thích là cách đi ngược lại cơ chế đó.

Anna Muenchrath, tác giả cuốn Selling Books with Algorithms và là Giáo sư ngành tiếng Anh tại Florida Tech, cũng nhìn nhận việc đọc sách với tâm thế phản đối có thể mang lại lợi ích. Khi không thích một tác phẩm, độc giả có thể tự hỏi nguyên nhân, từ đó hiểu rõ hơn quan điểm, niềm tin và gu thẩm mỹ của mình.

Theo Muenchrath, hate-reading phần nào cũng là cách đọc của những người có tư duy phản biện: “Họ đọc với một chút hoài nghi”.