Lo ngại virus Nipah: Chuyên gia nói về nguy cơ bùng phát dịch

Nhân viên y tế Ấn Độ làm việc tại khu vực cách ly, điều trị bệnh do virus Nipah. Ảnh minh họa: India Today.

Dịch virus Nipah đang được ghi nhận trở lại tại Ấn Độ, với một số ca mắc và nghi nhiễm tại bang West Bengal. Dù đây là tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm, từng gây lo ngại do tỷ lệ tử vong cao, các chuyên gia cho rằng người dân không nên hoang mang. Thay vào đó, việc hiểu đúng về nguy cơ, đường lây truyền và các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp kiểm soát tốt tình hình, tránh tâm lý lo lắng không cần thiết.

Theo Bộ Y tế Việt Nam, đến thời điểm hiện tại, trong nước chưa ghi nhận ca bệnh do virus này. Tuy nhiên, ngành y tế đã chủ động yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát, đặc biệt với người nhập cảnh từ vùng có dịch, nhằm phát hiện sớm và xử lý kịp thời các nguy cơ có thể phát sinh.

Việt Nam đối diện nguy cơ bùng phát ở mức nào?

Trao đổi với Tri Thức - Znews, PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, cho rằng nguy cơ bùng phát dịch từ virus Nipah đối với Việt Nam cần được nhìn nhận một cách bình tĩnh và khoa học, tránh tâm lý hoang mang. Theo PGS Phu, nguy cơ được xem xét ở hai khía cạnh chính.

Thứ nhất là nguy cơ xâm nhập từ bên ngoài, thông qua người đi về từ các vùng đang có dịch. Trong bối cảnh giao lưu, du lịch quốc tế diễn ra thường xuyên, việc giám sát y tế đối với người nhập cảnh là cần thiết, không chỉ riêng với virus Nipah mà với nhiều bệnh truyền nhiễm khác.

Thứ hai, Việt Nam nằm trong khu vực Nam Á và Đông Nam Á, nơi có sự phân bố của các loài dơi ăn quả, ổ chứa tự nhiên của virus Nipah. Về mặt dịch tễ học, nguy cơ virus lưu hành trong quần thể động vật là điều cần được theo dõi.

“Tuy nhiên, đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh nào ở người và nếu thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa thì virus Nipah không có nguy cơ bùng phát thành dịch lớn trong cộng đồng”, PGS Trần Đắc Phu nhấn mạnh.

Theo PGS Trần Đắc Phu, virus Nipah là bệnh lây truyền từ động vật sang người, vì vậy công tác giám sát cần được thực hiện đồng thời trên cả người và động vật, đặc biệt là các loài có nguy cơ như dơi và có thể là lợn, vật chủ trung gian từng được ghi nhận trong lịch sử dịch tễ.

Virus Nipah gây ra phổ biểu hiện lâm sàng rất rộng, từ nhiễm không triệu chứng cho đến viêm não cấp. Ảnh: APA.

Theo vị chuyên gia, tinh thần chung là không chủ quan nhưng cũng không nên lo lắng quá mức. Việc giám sát phải dựa trên yếu tố dịch tễ cụ thể, không phải thấy có thông tin dịch ở nước ngoài là hoảng sợ.

Trong thực tế, các đợt dịch virus Nipah trên thế giới đều được ghi nhận với số ca hạn chế, không lan rộng như nhiều bệnh truyền nhiễm khác. Đây cũng là cơ sở để các chuyên gia cho rằng nguy cơ đối với Việt Nam hiện nay ở mức thấp.

Trong khi đó, bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó chủ tịch Liên chi hội truyền nhiễm TP.HCM, cho biết virus Nipah đã được giới y học biết đến từ rất lâu, không phải là mối đe dọa mới xuất hiện.

“Thời tôi còn là bác sĩ trẻ đã biết virus Nipah là một tác nhân gây viêm não. Đường lây của nó không đơn giản và rất khó xuất hiện ở Việt Nam, nên không cần quá lo lắng”, bác sĩ Khanh nói.

Theo bác sĩ Khanh, trong bối cảnh thế giới giao lưu mạnh, thông tin về dịch bệnh lan truyền nhanh, người dân dễ bị “dọa” bởi các tin tức dịch bệnh quốc tế. Tuy nhiên, nhiều đợt cảnh báo trước đây về virus Nipah đều qua nhanh trong vài tuần.

“Đường lây không mới, chủ yếu từ dơi sang người. Lây trực tiếp từ người sang người không phổ biến. Ở Ấn Độ, có thể liên quan đến thói quen sử dụng nhựa cây bị nhiễm nước bọt của dơi”, bác sĩ Khanh phân tích.

Cách phòng tránh nhiễm virus Nipah

Theo PGS Trần Đắc Phu, virus Nipah từng được phát hiện trong đợt dịch năm 1998 tại Malaysia, khi nhiều trường hợp nhiễm bệnh ở người có liên quan trực tiếp đến việc tiếp xúc với lợn bệnh hoặc thịt lợn nhiễm virus. Tuy nhiên, kể từ đó đến nay, Malaysia không ghi nhận thêm đợt bùng phát nào tương tự.

Ở các ổ dịch sau này tại Nam Á và Đông Nam Á, vật chủ chính vẫn là dơi ăn quả. Do đó, việc thực hiện tốt vệ sinh chăn nuôi, giết mổ và an toàn thực phẩm là đủ để phòng bệnh.

“Không nên vì lo ngại virus Nipah mà ảnh hưởng đến việc tiêu thụ thịt lợn, nhất là trong dịp Tết Nguyên đán. Ăn chín, uống sôi và bảo đảm vệ sinh là hoàn toàn an toàn”, PGS Phu nhấn mạnh.

Nipah gây ra nhiều đợt bùng phát đáng lo ngại. Ảnh: Shutterstock.

Dù nguy cơ thấp, PGS Phu vẫn khuyến cáo người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh cơ bản, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh toàn cầu diễn biến phức tạp.

Người dân nên hạn chế đến các khu vực đang có dịch nếu không thực sự cần thiết. Trường hợp phải đi hoặc vừa trở về từ vùng dịch, cần tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày.

Nếu xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ hoặc rối loạn ý thức, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám, xét nghiệm và tư vấn. Việc thông báo rõ tiền sử đi lại, yếu tố dịch tễ sẽ giúp bác sĩ chẩn đoán và xử trí chính xác hơn.

Đối với các trường hợp nhập viện trong nước, dù không có yếu tố đi từ vùng dịch về nhưng có triệu chứng nghi ngờ, ngành y tế cũng cần đưa vào diện giám sát để không bỏ sót nguy cơ.

Bên cạnh giám sát y tế, các biện pháp phòng bệnh quen thuộc trong đời sống hàng ngày vẫn được xem là “lá chắn” hiệu quả.

Cụ thể, người dân nên ăn chín, uống sôi; rửa tay thường xuyên bằng xà phòng; rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn. Tuyệt đối không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu bị động vật như dơi, chim hoặc các loài gặm nhấm cắn, gặm. Bên cạnh đó, nên hạn chế tiếp xúc trực tiếp với động vật có nguy cơ cao, bảo đảm vệ sinh trong chăn nuôi, giết mổ.

“Những biện pháp này không chỉ phòng virus Nipah mà còn giúp giảm nguy cơ nhiều bệnh truyền nhiễm khác”, PGS Trần Đắc Phu cho biết.

Các chuyên gia cho rằng trong bối cảnh chưa ghi nhận ca bệnh tại Việt Nam, điều quan trọng nhất là giữ tâm lý bình tĩnh, thực hiện đúng các khuyến cáo y tế và duy trì thói quen sinh hoạt an toàn.

“Lâu lâu thế giới lại xuất hiện một đợt cảnh báo dịch bệnh. Người dân không nên quá lo lắng, hãy giữ gìn vệ sinh, ăn uống an toàn và đón Tết vui vẻ”, bác sĩ Trương Hữu Khanh chia sẻ.